Tham dự hội thảo có đại diện lãnh đạo Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh, Ban Liên lạc Trung đoàn 567; đại diện các xã: Phục Hòa, Hạnh Phúc, Quảng Uyên; các nhà nghiên cứu lịch sử, nhân chứng trực tiếp tham gia chiến đấu.
Các đại biểu dự hội thảo.
Cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc năm 1979 là sự kiện lịch sử đặc biệt, biểu tượng cho tinh thần yêu nước, ý chí quật cường và lòng quả cảm của dân tộc Việt Nam. Dù thời gian đã lùi xa gần nửa thế kỷ, những dấu tích chiến tranh dần được hàn gắn, song những bài học thực tiễn cùng giá trị nhân văn của cuộc chiến vẫn còn nguyên ý nghĩa đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hôm nay.
Các đại biểu tập trung phân tích, làm rõ giá trị lịch sử, quân sự và văn hóa của đèo Khau Chỉa (xã Phục Hòa) cùng các địa danh liên quan như hang Keng Riềng (xã Quảng Uyên), địa điểm Lạc Diễn (xã Hạnh Phúc); đồng thời rà soát, đối chiếu các nguồn tư liệu, ký ức nhân chứng để xác định chính xác các yếu tố gốc cấu thành di tích, phục vụ công tác lập hồ sơ xếp hạng di tích cấp tỉnh theo đúng quy định hiện hành. Đây cũng là diễn đàn để các nhà khoa học, nhà quản lý và các nhân chứng lịch sử trao đổi, thống nhất về phạm vi, giá trị và ý nghĩa của cụm di tích; từ đó đề xuất các giải pháp quản lý, bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị di sản gắn với giáo dục truyền thống cách mạng, tri ân các anh hùng liệt sĩ và phát triển du lịch địa phương.
Theo các tư liệu và ý kiến nhân chứng tại hội thảo, đèo Khau Chỉa không chỉ là một địa danh địa lý mà còn là một hệ thống phòng thủ chiến lược đặc biệt quan trọng. Khu vực này có địa hình dốc đứng từ 8 - 10%, chắn ngang thung lũng Phục Hòa, sở hữu góc quan sát rộng tới 360 độ, giữ vai trò kiểm soát toàn bộ khu vực và các tuyến giao thông trọng yếu. Chính vì vậy, nơi đây từng là điểm chốt phòng ngự có ý nghĩa đặc biệt trong cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc. Dù hiện nay nhiều dấu tích vật chất như hầm hào, công sự đã bị bào mòn hoặc sụt lún theo thời gian, song qua lời kể của những người trực tiếp chiến đấu, giá trị khoa học quân sự, nghệ thuật tác chiến và những câu chuyện về tinh thần chiến đấu kiên cường của cán bộ, chiến sĩ vẫn được lưu giữ rõ nét. Bên cạnh giá trị quân sự, cụm di tích còn mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc thông qua các công trình tưởng niệm, trong đó có Đài tưởng niệm Keng Riềng được xây dựng để tưởng nhớ các liệt sĩ đã anh dũng hy sinh trong cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới năm 1979.
Các ý kiến tham luận cho rằng, việc lập hồ sơ xếp hạng di tích là yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh nhiều dấu tích chiến trường đang chịu tác động của thời gian và quá trình phát triển kinh tế - xã hội. Công tác kiểm chứng, bổ sung tư liệu lịch sử và xác định các yếu tố gốc của di tích sẽ góp phần bảo đảm tính khách quan, khoa học và tính pháp lý cho hồ sơ.
Lãnh đạo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đề nghị cơ quan chuyên môn tiếp thu đầy đủ các ý kiến đóng góp của các nhà nghiên cứu, nhân chứng lịch sử và đại biểu tham dự để tiếp tục hoàn thiện hồ sơ khoa học. Việc xếp hạng di tích đèo Khau Chỉa và các địa điểm liên quan không chỉ góp phần bảo tồn những giá trị lịch sử quý báu của cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc mà còn tạo cơ sở để giáo dục truyền thống yêu nước, bồi đắp lòng tự hào dân tộc cho các thế hệ hôm nay và mai sau.
Hạnh Nguyên - Sơn Tùng