Houthi mạnh tới mức nào?

một giờ trướcBài gốc

Sự tham gia của lực lượng Houthi vào cuộc chiến giữa Iran với Mỹ và Israel đang mở rộng phạm vi xung đột theo hướng khó lường hơn. Ngày 29/3, nhóm này tuyên bố đã phóng tên lửa về phía Israel, đánh dấu lần can dự trực tiếp vào một cuộc chiến vốn đã kéo dài và leo thang suốt nhiều tuần.

Từ phong trào tôn giáo thành lực lượng vũ trang khu vực

Houthi, còn được biết đến với tên gọi Ansar Allah (Những người ủng hộ Thượng đế), không phải là một lực lượng mới xuất hiện. Họ hình thành từ những năm 1990 tại Yemen, khi thủ lĩnh Hussein al-Houthi khởi xướng phong trào “Thanh niên Tín ngưỡng” nhằm phục hưng dòng Hồi giáo Zaid, một nhánh Hồi giáo Shiite từng chiếm ưu thế ở Yemen trong nhiều thế kỷ nhưng bị suy yếu sau cuộc cách mạng năm 1962.

Trong bối cảnh dòng Sunni lên nắm quyền, cộng đồng Zaidis dần bị đẩy ra bên lề, tạo ra nền tảng xã hội cho sự trỗi dậy của phong trào này.

Theo CNN, từ một tổ chức mang màu sắc tôn giáo, Houthi nhanh chóng chuyển hóa thành lực lượng chính trị, rồi quân sự, đặc biệt sau khi nội chiến Yemen bùng nổ năm 2014. Khi lực lượng này tiến vào thủ đô Sanaa và lật đổ chính phủ được quốc tế công nhận, xung đột nội bộ đã biến thành cuộc chiến khu vực với sự can thiệp của liên minh do Saudi Arabia dẫn đầu từ năm 2015.

Dù đạt được thỏa thuận ngừng bắn vào năm 2022, cuộc chiến chưa bao giờ thực sự kết thúc và Houthi vẫn duy trì quyền kiểm soát đáng kể tại Yemen.

Trong quá trình đó, vai trò của Houthi vượt xa phạm vi một lực lượng nội địa. Theo các phân tích quốc tế, Iran đã gia tăng hỗ trợ cho nhóm này từ năm 2014, cung cấp vũ khí, công nghệ và huấn luyện.

Một báo cáo năm 2021 của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế Mỹ (CSIS) cho biết Tehran đã giúp Houthi phát triển thủy lôi, tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình và máy bay không người lái. Theo CSIS, Houthi đã phóng “hàng trăm tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình và máy bay không người lái” trong suốt cuộc chiến Yemen, tấn công vào căn cứ quân sự, cơ sở hạ tầng và cả khu dân cư của đối phương.

Không dừng ở đó, lực lượng này còn liên tục nâng cấp kho vũ khí. Iran được cho là đã cung cấp công nghệ cho nhiều hệ thống như tên lửa đạn đạo Borkan-2H, các dòng UAV mang thuốc nổ như Qasef và Samad, cùng tên lửa hành trình có khả năng tấn công mục tiêu ở khoảng cách xa.

Một số loại vũ khí thậm chí đã đạt tầm bắn vượt ra ngoài Yemen. Theo các báo cáo quốc tế, tên lửa của Houthi có thể vươn tới các mục tiêu cách xa hàng nghìn km, với trường hợp một tên lửa bay hơn 2.000 km để tiếp cận Israel.

Trên thực địa, hiệu quả tác chiến của Houthi cũng không thể xem nhẹ. Từ cuối năm 2023, họ đã tiến hành hàng trăm cuộc tấn công bằng UAV, tên lửa hành trình và tên lửa chống hạm vào tàu thương mại trên Biển Đỏ, buộc Mỹ và đồng minh phải triển khai hệ thống phòng thủ quy mô lớn để đánh chặn.

Thậm chí, theo CSIS, chỉ riêng các đợt đánh chặn của Mỹ nhằm vào tên lửa và drone Houthi đã tiêu tốn hàng trăm tên lửa phòng không hiện đại, phản ánh mức độ “tiêu hao” mà lực lượng này có thể gây ra cho một cường quốc quân sự.

Điều này đưa Houthi trở thành một mắt xích trong “trục kháng cự” do Iran hậu thuẫn, cùng với Hezbollah tại Lebanon và các nhóm vũ trang khác trong khu vực.

Chính mối liên kết đó khiến mọi động thái của Houthi hiện nay không còn mang tính cục bộ. Việc họ tham chiến được nhìn nhận như một phần trong chiến lược rộng hơn của Iran, mở thêm một mặt trận nhằm phân tán áp lực quân sự và tạo đòn bẩy trong đối đầu với Mỹ và Israel.

Sức mạnh nằm ở khả năng gây gián đoạn, không phải đối đầu trực diện

Dù không sở hữu lực lượng quân đội quy mô lớn hay vũ khí hiện đại như các quốc gia, Houthi lại nổi lên nhờ chiến thuật tác chiến bất đối xứng. Điểm đáng chú ý là khả năng tận dụng công nghệ để gây ra thiệt hại vượt xa quy mô thực tế của họ.

CNN dẫn nguồn các quan chức Mỹ cho hay, năng lực tên lửa của Houthi đã được cải thiện đáng kể qua từng năm, cả về tầm bắn, độ chính xác lẫn sức công phá.

Một tên lửa được trưng bày trong cuộc duyệt binh do lực lượng Houthi tổ chức tại Sanaa, Yemen, ngày 21/9/2022. Lực lượng Houthi tại Yemen đã giới thiệu các tên lửa đạn đạo “tầm xa” trong cuộc duyệt binh diễn ra tại Sanaa vào ngày này. Ảnh: Xinhua

Ban đầu, các loại vũ khí này chủ yếu được lắp ráp từ linh kiện Iran chuyển lậu vào Yemen. Tuy nhiên, theo thời gian, Houthi đã dần nội địa hóa sản xuất, cho phép họ duy trì và mở rộng kho vũ khí ngay trong điều kiện bị phong tỏa.

Houthi từng nhiều lần sử dụng máy bay không người lái và tên lửa chống hạm để tấn công tàu thương mại trên Biển Đỏ, trong đó có những tàu không trực tiếp liên quan đến Israel. Các cuộc tấn công này buộc tàu chiến Mỹ, như USS Carney, phải can thiệp để bảo vệ tuyến hàng hải.

Điều này cho thấy Houthi không cần giành chiến thắng theo nghĩa truyền thống. Chỉ cần làm gián đoạn lưu thông hàng hải, họ đã đạt được mục tiêu chiến lược.

Theo cựu nhà ngoại giao Mỹ Nabeel Khoury, các đòn tấn công gần đây của Houthi vào Israel mới chỉ mang tính “tham gia mang tính biểu tượng, chưa phải tham chiến toàn diện”.

Ông nhận định: “Họ chỉ bắn một vài quả tên lửa như một lời cảnh báo, trong bối cảnh có nhiều đồn đoán về khả năng leo thang… nhưng ở thời điểm này, họ vẫn chưa thực sự nhập cuộc”.

Năng lực tấn công trên biển, chống hạm tầm xa của Houthi được các chuyên gia đánh giá tương đối tiên tiến. Ảnh: Edrmagazine.eu

Ông giải thích thêm thông điệp phía sau: “Chúng tôi vẫn ở đây và nếu các ông thực sự mở rộng chiến tranh nhằm vào Iran, chúng tôi sẽ tham gia”.

Kịch bản đáng lo ngại nhất, theo ông, không nằm ở các cuộc tấn công trực diện mà ở khả năng phong tỏa tuyến vận tải chiến lược. “Họ chỉ cần bắn vào một vài con tàu đi qua… điều đó có thể khiến toàn bộ hoạt động vận tải thương mại qua Biển Đỏ bị đình trệ”.

Nhận định này phản ánh rõ chiến lược của Houthi: Không cần đánh bại đối phương trên chiến trường, chỉ cần khiến chi phí chiến tranh tăng vọt và gây áp lực lên kinh tế toàn cầu.

Nút thắt Bab al-Mandeb có thể làm đảo chiều cuộc chiến

Trong khi Iran đã khiến thị trường năng lượng toàn cầu chao đảo bằng việc siết chặt eo biển Hormuz, sự tham gia của Houthi làm dấy lên lo ngại về một điểm nghẽn thứ hai: eo biển Bab al-Mandeb.

Đây là tuyến hàng hải nối Biển Đỏ với Ấn Độ Dương, nơi khoảng 12% lượng dầu vận chuyển bằng đường biển toàn cầu đi qua, theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ. Với chiều rộng chỉ khoảng 29 km tại điểm hẹp nhất, khu vực này đặc biệt dễ bị tổn thương trước các cuộc tấn công bằng tên lửa, thủy lôi hoặc xuồng nhỏ.

Houthi kiểm soát phần bờ phía đông của eo biển, và họ đã chứng minh năng lực tại đây. Trong các đợt căng thẳng trước đó liên quan đến Gaza, lực lượng này đã tấn công hơn 100 tàu, cho thấy họ có đủ kinh nghiệm để gây gián đoạn tuyến vận tải huyết mạch này.

So với Hormuz, Bab al-Mandeb có một tuyến thay thế, khi tàu thuyền có thể đi vòng qua Mũi Hảo Vọng ở châu Phi. Tuy nhiên, cái giá phải trả là rất lớn.

Vị trí của eo biển Bab al-Mandeb. Khoảng 12% lượng dầu vận chuyển bằng đường biển trên toàn cầu đi qua đây. Đồ họa: NDTV

Theo chuyên gia Muyu Xu của Kpler, hành trình từ Rotterdam đến Singapore qua kênh đào Suez và Bab al-Mandeb mất khoảng 27 ngày, nhưng nếu phải vòng qua châu Phi sẽ kéo dài tới 40 ngày.

Đối với vận chuyển dầu, tác động còn rõ rệt hơn. Xu cho biết các chuyến hàng từ Trung Đông sang châu Á có thể mất gần 50 ngày nếu phải đổi tuyến, tức hơn gấp đôi thời gian bình thường. Điều này kéo theo chi phí vận tải tăng mạnh, chuỗi cung ứng bị kéo dài và giá năng lượng chịu áp lực lớn.

Trong bối cảnh lưu thông qua Hormuz đã bị hạn chế, Saudi Arabia buộc phải chuyển hướng xuất khẩu dầu sang cảng Yanbu trên Biển Đỏ. Nếu Bab al-Mandeb tiếp tục bị đe dọa, tuyến thay thế này cũng sẽ bị ảnh hưởng, khiến thị trường năng lượng toàn cầu rơi vào trạng thái bất ổn sâu hơn.

Ở góc độ chiến lược, sự xuất hiện của Houthi không chỉ mở thêm một mặt trận quân sự mà còn làm thay đổi bản chất cuộc chiến. Xung đột giờ đây không còn xoay quanh việc kiểm soát lãnh thổ, mà chuyển sang cạnh tranh khả năng kiểm soát các điểm nghẽn kinh tế quan trọng của thế giới.

Và chính ở điểm đó, Houthi trở thành một yếu tố khó lường. Họ không phải lực lượng mạnh nhất, nhưng lại nắm trong tay khả năng tạo ra những tác động lan rộng nhất, từ chiến trường khu vực cho đến thị trường năng lượng toàn cầu.

Bom chùm phát nổ trên bầu trời Tel Aviv Vài phút sau khi quân đội Israel cảnh báo phát hiện tên lửa Iran bay tới, nhóm phóng viên CNN đã chứng kiến bom chùm phát nổ trên bầu trời Tel Aviv (Israel) ở thời điểm ngay trước nửa đêm 27/3 theo giờ địa phương.

Minh Tuấn

Nguồn Znews : https://znews.vn/houthi-manh-toi-muc-nao-post1639058.html