Humvee, tên đầy đủ là xe cơ động đa năng bánh hơi hiệu suất cao, được phát triển trong bối cảnh quân đội Mỹ cần một phương tiện linh hoạt, có thể đảm nhiệm nhiều vai trò khác nhau trên chiến trường.
Trước đó, lực lượng lục quân Mỹ sử dụng nhiều loại xe chuyên dụng riêng lẻ, gây khó khăn cho bảo dưỡng và triển khai. Yêu cầu mới đặt ra là một dòng xe có thể thay thế hàng loạt phương tiện cũ, từ xe chở quân, xe chỉ huy cho tới xe mang vũ khí.
Quá trình phát triển thiết giáp Humvee bắt đầu từ cuối thập niên 1970, khi các nhà thầu quốc phòng Mỹ được mời tham gia cạnh tranh.
Sau nhiều vòng thử nghiệm khắc nghiệt, mẫu xe của hãng AM General đáp ứng tốt nhất các tiêu chí về độ bền, khả năng cơ động và tải trọng.
Từ đó, thiết giáp Humvee chính thức được lựa chọn và đưa vào sản xuất hàng loạt, nhanh chóng trở thành phương tiện tiêu chuẩn của quân đội Mỹ.
Về thiết kế, thiết giáp Humvee có cấu trúc khung gầm chắc chắn, gầm xe cao giúp vượt địa hình khó. Phiên bản cơ bản có khối lượng khoảng 2400 kg, trong khi các biến thể bọc giáp nặng hơn có thể đạt tới 5200 kg.
Xe dài xấp xỉ 4,6 m, rộng gần 2,2 m, đủ không gian cho 4 binh sĩ cùng trang bị cá nhân. Động cơ diesel dung tích lớn cho phép Humvee đạt tốc độ tối đa khoảng 110 km/h trên đường tốt, tầm hoạt động hơn 400 km với một lần tiếp nhiên liệu.
Điểm mạnh của thiết giáp Humvee nằm ở tính đa dụng. Tùy nhiệm vụ, xe có thể được cấu hình làm phương tiện vận tải, trinh sát, cứu thương hoặc nền tảng mang vũ khí.
Trên nhiều phiên bản, Humvee được trang bị súng máy cỡ nòng 12,7 mm hoặc súng máy 7,62 mm đặt trên tháp xoay, cho phép tác xạ linh hoạt 360 độ.
Một số biến thể còn mang súng phóng lựu tự động cỡ 40 mm, tăng khả năng yểm trợ hỏa lực cho bộ binh.
Về bảo vệ, thiết giáp Humvee ban đầu không được thiết kế như một xe bọc thép hạng nặng. Tuy nhiên, trước mối đe dọa từ mìn và thiết bị nổ tự chế trên chiến trường hiện đại, quân đội Mỹ đã phát triển các gói giáp bổ sung.
Các tấm giáp thép và kính chống đạn giúp tăng khả năng bảo vệ kíp lái trước hỏa lực bộ binh và mảnh đạn. Dù vậy, việc gia tăng giáp cũng làm tăng khối lượng xe, ảnh hưởng phần nào tới khả năng cơ động.
Trong các chiến dịch quân sự quy mô lớn, thiết giáp Humvee thường được ví như “taxi chiến trường”. Xe đảm nhiệm vai trò đưa đón binh sĩ, vận chuyển đạn dược, tiếp tế nhanh giữa các vị trí.
Sự hiện diện dày đặc của Humvee trên chiến trường đã biến nó thành hình ảnh quen thuộc trong các cuộc xung đột hiện đại, từ sa mạc cho tới đô thị.
Từ góc độ chiến lược, thiết giáp Humvee phản ánh tư duy tác chiến cơ động cao của quân đội Mỹ. Thay vì dựa hoàn toàn vào các phương tiện bọc giáp hạng nặng, Humvee cho phép lực lượng bộ binh di chuyển nhanh, triển khai linh hoạt và duy trì nhịp độ tác chiến liên tục.
Điều này đặc biệt quan trọng trong các chiến dịch phản ứng nhanh hoặc kiểm soát khu vực rộng lớn.
Tuy nhiên, thiết giáp Humvee cũng bộc lộ hạn chế khi đối mặt với vũ khí chống tăng hiện đại. Trước thực tế đó, Mỹ đã phát triển các dòng xe mới có khả năng chống mìn tốt hơn để bổ sung và từng bước thay thế Humvee ở một số nhiệm vụ nguy hiểm.
Dẫu vậy, với số lượng sản xuất lớn và chi phí vận hành tương đối thấp, Humvee vẫn tiếp tục được sử dụng rộng rãi, không chỉ trong quân đội Mỹ mà còn tại nhiều quốc gia khác.
Cho tới nay, thiết giáp Humvee vẫn được xem là một trong những dòng xe quân sự thành công nhất thế giới.
Sự kết hợp giữa độ bền, tính đa dụng và khả năng thích nghi đã giúp Humvee giữ vững vị thế “taxi chiến trường”, một biểu tượng của chiến tranh hiện đại gắn liền với sức mạnh cơ động của Mỹ.
Việt Hùng