Hùng Vương trong tâm thức dân gian người Việt

3 giờ trướcBài gốc

Theo các nhà nghiên cứu, ngay từ trong các thư tịch cổ như “Đại Việt sử lược”, “Đại Việt sử ký toàn thư”… đã lý giải và khẳng định về cội nguồn dân tộc, tôn vinh tín ngưỡng thờ phụng Quốc Tổ Hùng Vương, củng cố tinh thần hướng về gốc rễ, đề cao đạo lý "Uống nước nhớ nguồn”, “Ăn quả nhớ người trồng cây”, cổ vũ tinh thần đoàn kết cũng nhau xây dựng quê hương đất nước và sẵn sàng bên nhau đứng lên khi Tổ quốc lâm nguy, khi quân xâm lược đe dọa sự tồn vong của giang sơn xã tắc.

Theo thống kê mới đây của ngành chức năng, cả nước có hơn 1.400 di tích thờ Hùng Vương, vợ con và tướng lĩnh; riêng tỉnh Phú Thọ có 345 di tích liên quan đến Hùng Vương và có gần 250 di tích đang thờ tự.

Khu di tích lịch sử Đền Hùng ở xã Hy Cương, tỉnh Phú Thọ - Ảnh: Internet

Tưởng vọng, tôn vinh Hùng Vương không chỉ biểu hiện ở các thiết chế văn hóa, các di sản phi vật thể phong phú và có mặt rất nhiều nơi mà còn in dấu thú vị trong văn học dân gian (folklore) nếu chúng ta để tâm tìm hiểu và nghiên cứu. Đặc biệt là từ bộ sách nhiều tập “Kho tàng truyện cổ tích Việt Nam” do nhà nghiên cứu Nguyễn Đổng Chi dày công sưu tầm và biên soạn.

Cần nói thêm rằng, Hùng Vương không tồn tại trong chính sử mà chỉ thể hiện sức sống mãnh liệt và lâu bền trong tâm thức dân gian, trong truyền thuyết, cổ tích. Có tất cả 18 đời Hùng Vương kéo dài từ khoảng thế kỷ thứ VII đến thế kỷ thứ II trước Công nguyên. Và dân gian đã truyền lại bằng những khúc ca kể câu chuyện truyền kỳ đã in hằn trong tâm cảm người Việt từ bao đời nay:

Xưng Hùng Vương, cha truyền con nối

Mười tám đời một mối xa thư

Cành vàng lá ngọc sởn sơ

Nước xưng một hiệu, năm dư hai nghìn.

(Thiên Nam minh giá)

Truyền thuyết đầu tiên mà hầu như người Việt nào cũng biết đó là “Lạc Long Quân và Âu Cơ” hay còn có những cách gọi khác như: “Còn Rồng, cháu Tiên”, “Trăm trứng nở trăm con”. Truyền thuyết kể lại cuộc hợp hôn giữa Lạc Long Quân là dòng giống Rồng và bà Âu Cơ là dòng dõi Tiên. Sau khi sinh trăm con, họ phải chia tay vì khác loài, Âu Cơ đem 50 con đến ở Phong Châu, lập con trưởng làm vua lấy hiệu là Hùng Vương.

Xung quanh hình tượng Hùng Vương và vợ con, tướng lĩnh có rất nhiều truyền thuyết, cổ tích, từ chuyện Lạc Long Quân chém Ngư Tinh ở vùng biển đông bắc, lý giải sự hình thành của đảo Bạch Long Vĩ cho đến diệt trừ Hồ Ly Tinh, nguyên là cáo chín đuôi cũng nói về xuất xứ của Tây Hồ ở xứ Long Biên xa xưa để bảo vệ cuộc sống cho dân lành, đem lại an bình cho thiên hạ… Truyện Thánh Gióng lại liên quan đến việc chống giặc ngoại xâm, bảo vệ giang sơn, bờ cõi.

Vào đời Hùng Vương thứ sáu, một chú bé ở làng Phù Đổng, tục gọi là làng Gióng (Hà Nội ngày nay) lên 3 tuổi mà không biết nói, cười. Nhưng khi giặc Ân sang xâm chiếm nước ta, vua Hùng cho sứ giả đi rao truyền tin tức, kêu gọi người tài giúp nước thì chú bé vụt lớn dậy phi thường, ăn một lúc "Bảy nong cơm, ba nong cà/Uống một hơi hết cạn đà khúc sông” rồi bảo mẹ nói sứ giả giả về rèn một con ngựa sắt, một cây roi sắt để trừ giặc giúp đời. Chú bé giết giặc hăng say đến nỗi gãy roi sắt nên nhổ cả tre đánh tan quân xâm lược, xong nhẹ nhàng bay về trời.

Đền Hóa Dạ Trạch thờ Tiên Dung công chúa con vua Hùng và Chử Đồng Tử ở Hưng yên - Ảnh: X.D

Rồi chuyện Tiên Dung công chúa và Chử Đồng Tử. Tiên Dung là công chúa cả của vua Hùng, đi dạo chơi ven sông tình cờ gặp Chử Đồng Tử-chàng trai nghèo đến nỗi không có khố che thân. Rồi như trời đã se duyên, hai người thành vợ chồng. Họ tìm thầy học đạo, có duyên biết hóa phép thần thông nhờ vào cây gậy và chiếc nón đầy phép thuật, bèn chu du khắp thiên hạ cứu nhân độ thế, nhất là giúp người nghèo khổ. Đêm nọ mệt quá, họ dừng chân cắm cây gậy úp nón lên để nghỉ ngơi. Nửa đêm, ngay chỗ họ nghỉ bỗng hóa thành cung điện, ngựa xe như nước, quân lính, kẻ hầu người hạ tấp nập. Vua Hùng nghe tin tức giận tưởng con cái có ý tạo phản bèn cử quân đến dẹp. Nhưng khi tướng sĩ của nhà vua đến thì cung điện, ngựa xe…đều biến mất, chỉ còn lại một chiếc đầm mà dân gian gọi là đầm Nhất Dạ Trạch (đầm một đêm).

Người viết bài này có dịp đi tour du lịch theo sông Hồng, thăm di tích tưởng vọng Chử Đồng Tử và Tiên Dung được lưu truyền và sống mãi trong tâm thức dân gian. Tương truyền đây là dấu tích nền lâu đài của vợ chồng Tiên Dung-Chử Đồng Tử, nơi hai người đã hóa về trời, được dân gian ngưỡng vọng, tôn thờ từ bao đời nay. Đền thờ này nằm trong quần thể di tích quốc gia đặc biệt của tỉnh Hưng Yên.

Ngày 19/9/1954, sau chiến thắng Điện Biên Phủ, khi đến viếng đền vua Hùng, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã căn dặn cán bộ, chiến sĩ đại đoàn Quân Tiên Phong bằng một câu nói rất ngắn gọn và sâu sắc: “Các vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước”.

Mỗi dịp Giỗ Tổ Hùng Vương, con dân Việt Nam dù trên rừng, dưới biển, dù góc bể, chân trời đều rưng rưng nhớ rằng đồng bào chung một cội nguồn, càng phải thương yêu, đùm bọc và đoàn kết để kiến thiết đất nước giàu mạnh và quyết tâm cùng nhau bảo vệ giang sơn gấm vóc từ ngàn xưa để lại.

Phạm Xuân Dũng

Nguồn Quảng Trị : https://baoquangtri.vn/van-hoa/202604/hung-vuong-trong-tam-thuc-dan-gian-nguoi-viet-89614ca/