Kết nối chưa đồng bộ, thiếu sản phẩm du lịch
Quần thể di tích quốc gia đặc biệt chùa Hương (thắng cảnh Hương Sơn) là quần thể văn hóa, tâm linh có giá trị, được xếp hạng Di tích Quốc gia đặc biệt từ năm 2017 và công nhận là Khu du lịch cấp thành phố năm 2024.
Nét độc đáo của di tích là có nhiều ngôi chùa cổ: chùa Thiên Trù, chùa Tuyết Sơn... hài hòa trong không gian rộng lớn, với núi rừng Hương Sơn, động Hương Tích, suối Yến...; nhiều sản vật hấp dẫn du khách như rừng mơ, rau sắng, củ mài...
Quần thể Danh thắng Hương Sơn được xếp hạng Di tích Quốc gia đặc biệt năm 2017
Mặc dù có nhiều điều kiện thiên nhiên, văn hóa hấp dẫn, nhưng du lịch Hương Sơn nhiều năm nay vẫn rơi vào cảnh du lịch theo mùa, chỉ đông vào mùa lễ hội, thời gian còn lại khá vắng khách. Theo thống kê của Ban Quản lý Khu di tích và thắng cảnh Hương Sơn, năm 2025 Hương Sơn đón khoảng trên 860 nghìn lượt khách, giảm đáng kể so với 2024 (1 triệu khách).
Bên cạnh đó, chính quyền địa phương xã Hương Sơn cũng đang đối diện với không ít thách thức. Phó Chủ tịch UBND xã Hương Sơn Vương Trọng Đạo thẳng thắn chỉ ra những hạn chế tồn tại như hạ tầng giao thông kết nối chưa đồng bộ, nhiều đoạn đường xuống cấp, bãi đỗ xe và bến thuyền còn hạn chế...
Sản phẩm du lịch chưa đa dạng, thiếu các tour tuyến liên kết, công tác quảng bá và ứng dụng công nghệ số chưa chuyên nghiệp. Dịch vụ lưu trú và ăn uống còn mang tính thời vụ; cộng đồng địa phương chưa tiếp cận tốt với xu hướng đổi mới và tính chuyên nghiệp trong phục vụ...
Làm du lịch văn minh, chuyên nghiệp
Tại “Hội nghị khảo sát, xúc tiến, phát triển du lịch chùa Hương năm 2026 và những năm tiếp theo” tối 9/1, đại diện các doanh nghiệp lữ hành đã gợi mở một số giải pháp cho du lịch Hương Sơn.
Ông Nguyễn Linh, Giám đốc Công ty du lịch World Wide DMC cho rằng, để chùa Hương phát triển du lịch bền vững và có chiều sâu, yếu tố then chốt trước hết nằm ở thay đổi nhận thức của cộng đồng địa phương, hướng tới cách làm du lịch văn minh, tử tế và chuyên nghiệp.
Theo ông Nguyễn Linh, mỗi người dân tham gia vào chuỗi hoạt động du lịch đều là một “đại sứ điểm đến”. Trang phục, cách giao tiếp, ứng xử với du khách, nếu được chuẩn hóa và thể hiện bằng thái độ thân thiện, mực thước, đều có thể truyền tải được hồn phách của chùa Hương, rộng hơn là nét thanh lịch, văn hiến của vùng đất kinh kỳ.
Hương Sơn đã đầu tư nâng cấp hệ thống xe điện đạt tiêu chuẩn nhằm phục vụ nhu cầu du khách trong 4 mùa
Bên cạnh yếu tố con người, ông Linh nhấn mạnh tiềm năng khai thác cảnh quan thiên nhiên theo chủ đề và theo mùa. Những không gian như đầm hoa súng, mặt nước, núi non hoàn toàn có thể được định vị thành sản phẩm du lịch chuyên biệt, tạo sự khác biệt và kéo dài thời gian lưu trú của du khách.
Ông Nguyễn Linh gợi mở cách tiếp cận linh hoạt theo từng thời điểm trong năm: mùa xuân tập trung vào du lịch lễ hội; mùa hè và mùa đông có thể phát triển các sản phẩm trekking, khám phá thiên nhiên; mùa thu khai thác du lịch ngắm hoa súng, trải nghiệm cảnh quan và nhiếp ảnh. “Cách làm này không chỉ giúp giảm tính mùa vụ, mà còn góp phần tái định vị chùa Hương như một điểm đến đa trải nghiệm, hấp dẫn quanh năm”.
Theo Giám đốc Vietsky Travel Đào Hồng Thương, để mở rộng thị trường và gia tăng sức hút với khách quốc tế, xã Hương Sơn cần sớm xây dựng các sản phẩm du lịch trọn gói 1 ngày hoặc 2 ngày, được thiết kế phù hợp với thị hiếu, thói quen và thời gian lưu trú của du khách nước ngoài.
Chùa Long Vân, thuộc Quần thể danh thắng Hương Sơn, xã Hương Sơn
Từ góc độ xây dựng tour cụ thể, Giám đốc Vietsky Travel đề xuất một kịch bản trải nghiệm mang tính thực hành cao: buổi sáng du khách vãn cảnh suối Yến, tham quan chùa Thiên Trù, kết hợp thuyết minh, giới thiệu đầy đủ, bài bản về giá trị lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng. Sau bữa trưa, chương trình có thể mở rộng sang các hoạt động trải nghiệm như làm kẹo lạc truyền thống, tham gia thu hái và sử dụng các loại dược liệu bản địa phục vụ chăm sóc, bảo vệ sức khỏe...
Những trải nghiệm gắn với đời sống bản địa, ẩm thực và dược liệu không chỉ tạo sự mới lạ đối với khách quốc tế, mà còn giúp kéo dài thời gian lưu trú, tăng chi tiêu và giảm mạnh tính mùa vụ. Nếu được tổ chức đồng bộ và chuyên nghiệp, Hương Sơn nói riêng và chùa Hương nói chung hoàn toàn có thể trở thành điểm đến thu hút khách quanh năm, thay vì chỉ sôi động trong mùa lễ hội.
Bảo đảm phát triển đồng bộ
Ở góc độ quản lý nhà nước về du lịch, Phó Giám đốc Sở Du lịch Hà Nội Trần Trung Hiếu đánh giá, gần đây chùa Hương đã có sự thay đổi rõ nét và khởi sắc toàn diện, thể hiện qua các hoạt động chỉnh trang không gian, đổi mới trong công tác quản trị và quản lý điểm đến. Những chuyển động này đã tạo diện mạo mới cho mùa lễ hội năm nay, đồng thời đặt nền tảng tích cực cho giai đoạn phát triển tiếp theo của khu di tích.
Lãnh đạo Sở Du lịch Hà Nội mong muốn, sau quá trình chỉnh trang bước đầu, xã Hương Sơn sẽ tiếp tục quan tâm đầu tư có chiều sâu cho chùa Hương, bảo đảm phát triển đồng bộ giữa hạ tầng, sản phẩm và chất lượng dịch vụ. Cùng với đó, công tác đào tạo, bồi dưỡng và vận động người dân tham gia làm du lịch cần được chú trọng hơn nữa, nhằm nâng cao kỹ năng, kiến thức và hình thành phong cách làm du lịch chuyên nghiệp, văn minh, bài bản, phù hợp với vị thế của một điểm đến văn hóa - tâm linh lớn của Thủ đô.
Chủ tịch Câu lạc bộ Lữ hành UNESCO Trương Quốc Hùng phát biểu tại hội nghị
Chủ tịch Câu lạc bộ Lữ hành UNESCO Trương Quốc Hùng cho biết, các doanh nghiệp lữ hành hiện rất quan tâm đến hệ sản phẩm du lịch tại chùa Hương nói riêng và trên địa bàn xã Hương Sơn nói chung.
"Nhiều điểm đến như chùa Cây Khế, chùa Long Vân, động Người Xưa... có tiềm năng lớn để phát triển các loại hình trekking, thiền, chữa lành, chăm sóc sức khỏe, teambuilding; riêng động Người Xưa có thể trở thành một phim trường tự nhiên hấp dẫn. Nếu được đầu tư và khai thác bài bản, đây sẽ là những điểm đến mới, có sức cạnh tranh, thu hút cả khách trong nước và quốc tế", ông Hùng nói.
Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Hương Sơn Trần Đức Hải phát biểu chỉ đạo tại hội nghị
Theo Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Hương Sơn Trần Đức Hải, thời gian tới địa phương sẽ tiếp tục triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm làm mới sản phẩm và nâng cao sức hấp dẫn của điểm đến. Trọng tâm là phát triển các sản phẩm du lịch đặc sắc theo mùa, trong đó có chương trình trải nghiệm chùa Hương mùa hoa đại; xây dựng kế hoạch tổ chức cuộc thi ảnh đẹp chùa Hương với cơ cấu giải thưởng hấp dẫn; đồng thời xây dựng bộ nhận diện thương hiệu du lịch chùa Hương mang tính thống nhất, dễ nhận diện và lan tỏa.
Đặc biệt, ẩm thực được xác định là một tài nguyên quan trọng, cần được khai thác và phát huy bài bản, gắn với các sản phẩm nông nghiệp đặc trưng của địa phương, tạo nên những trải nghiệm ẩm thực khác biệt, để mỗi bữa ăn của du khách khi đến Hương Sơn đều mang lại ấn tượng mới mẻ và sâu sắc.
Hương Sen