Hướng tới thị trường biểu diễn chuyên nghiệp, bền vững

11 giờ trướcBài gốc

Tiết mục cải lương “Mê Linh biệt khúc” do Võ Thị Thùy Dung (Bùm Bum) biểu diễn tại chương trình “Tự tình phương Nam 4” đang được cơ quan chức năng xem xét xử lý do chưa được cấp phép

Sở VHTT TP.HCM vừa ban hành Công văn số 3566/SVHTT-NT, yêu cầu tăng cường kỷ cương, bảo đảm tính trung thực trong hoạt động biểu diễn nghệ thuật. Văn bản được triển khai trên cơ sở chỉ đạo của Bộ VHTTDL và UBND TP.HCM, tập trung chấn chỉnh tình trạng biểu diễn thiếu trung thực, đặc biệt là hiện tượng lạm dụng công nghệ để thay thế trình diễn trực tiếp - thường gọi là “hát nhép”.

Khi công nghệ trở thành “con dao hai lưỡi”

Vấn đề này không mới, nhưng thực sự trở nên cấp thiết khi thị trường biểu diễn ngày càng phát triển, cạnh tranh mạnh mẽ và chịu ảnh hưởng sâu sắc từ các nền tảng số. Những tiến bộ về âm thanh, ánh sáng và kỹ thuật dàn dựng đã góp phần nâng tầm nhiều chương trình, đưa sân khấu tiệm cận chuẩn mực quốc tế về thị giác và trải nghiệm. Tuy nhiên, mặt trái của quá trình này là xu hướng lệ thuộc ngày càng lớn vào công nghệ.

Việc sử dụng bản thu âm, hỗ trợ kỹ thuật giọng hát hay xử lý hậu kỳ vốn là những yếu tố quen thuộc trong công nghiệp giải trí. Nhưng khi các giải pháp này bị lạm dụng, thậm chí thay thế hoàn toàn phần biểu diễn trực tiếp, giá trị cốt lõi của nghệ thuật - tính chân thực và cảm xúc sống động - bị suy giảm. Không ít chương trình còn biểu diễn sai nội dung đã được cấp phép hoặc phóng đại chất lượng nhằm thu hút khán giả, làm xói mòn niềm tin công chúng.

Công văn 3566 vì vậy đặt ra yêu cầu rõ ràng: Các tổ chức, cá nhân phải xây dựng kịch bản chi tiết, tuân thủ nội dung đã được phê duyệt và thực hiện phúc khảo nghiêm túc. Đặc biệt, với các chương trình về đề tài lịch sử, truyền thống, cần chú trọng tôn vinh bản sắc văn hóa thông qua nội dung và hình thức dàn dựng phù hợp.

Chia sẻ với Văn Hóa, PGS.TS Nguyễn Văn Thăng Long (Đại học RMIT Việt Nam) nhận định, việc ban hành công văn là bước đi tất yếu nhằm chuẩn hóa thị trường biểu diễn theo các tiêu chuẩn chuyên nghiệp quốc tế. Trong bối cảnh công nghệ có xu hướng “che lấp” những hạn chế về chuyên môn, sự can thiệp của cơ quan quản lý trở thành “bộ lọc” cần thiết, giúp nghệ thuật trở về đúng bản chất: Sự kết nối trực tiếp, chân thực giữa nghệ sĩ và khán giả.

Theo ông, đây không chỉ là câu chuyện quản lý hành chính, mà còn liên quan đến đạo đức nghề nghiệp và quyền lợi chính đáng của công chúng. Nỗ lực này đồng thời góp phần bảo vệ tính trung thực của thương hiệu - tài sản cốt lõi của nghệ sĩ, đơn vị tổ chức và các sản phẩm văn hóa sáng tạo.

Khán giả đến sân khấu để nghe cảm xúc trực tiếp

Trao đổi với PV Văn Hóa, PGS. TS Nguyễn Thị Mỹ Liêm, Phó Chủ tịch Hội Âm nhạc TP.HCM, bày tỏ sự đồng tình với nội dung công văn. Theo bà, tình trạng “hát nhép” hiện nay diễn ra khá phổ biến, với nhiều mức độ khác nhau.

Trong một số trường hợp đặc thù như chương trình phục vụ nhiệm vụ chính trị hoặc yêu cầu kỹ thuật phức tạp, việc “thu trước, phát lại” có thể được chấp nhận như giải pháp tình thế. Tuy nhiên, điều này không thể trở thành thông lệ hay bị lạm dụng trong các chương trình biểu diễn. “Khán giả đến với sân khấu là để thưởng thức cảm xúc trực tiếp. Nếu những gì họ nhận được chỉ là âm thanh đã được xử lý trong phòng thu, thì trải nghiệm nghệ thuật gần như bị triệt tiêu”, Phó Chủ tịch Hội Âm nhạc TP.HCM nhấn mạnh.

Theo PGS.TS Nguyễn Thị Mỹ Liêm, bản chất của nghệ thuật biểu diễn nằm ở sự tương tác sống động giữa nghệ sĩ và công chúng - quá trình “trao - nhận” cảm xúc diễn ra ngay tại thời điểm biểu diễn. Khi yếu tố “thật” bị thay thế, mối liên kết này cũng bị phá vỡ. Việc viện dẫn lý do kỹ thuật để biện minh cho “hát nhép” là thiếu thuyết phục, nhất là khi nhiều nghệ sĩ quốc tế vẫn có thể biểu diễn trực tiếp trên các sân khấu lớn với điều kiện phức tạp. Nếu thị trường tiếp tục dung túng hiện tượng này, chuẩn mực biểu diễn sẽ bị hạ thấp, đồng thời năng lực nghề nghiệp của nghệ sĩ cũng bị bào mòn.

Công nghệ chỉ nên hỗ trợ, không thể thay thế

Ở góc nhìn khác, NSƯT Phạm Thế Vĩ, Trưởng khoa Thanh nhạc Nhạc viện TP.HCM cho rằng, cần tiếp cận vấn đề một cách toàn diện. Trong nhiều loại hình sân khấu hiện đại, công nghệ là một phần của ngôn ngữ biểu đạt. Vì vậy, vấn đề không nằm ở việc có sử dụng công nghệ hay không, mà ở mức độ minh bạch đối với khán giả. “Biểu diễn như thế nào thì cần thông tin đúng như vậy. Khán giả có quyền được biết để lựa chọn”, ông nói.

Quan điểm này mở ra hướng tiếp cận thực tế: Thay vì phủ nhận vai trò của công nghệ, cần thiết lập chuẩn mực rõ ràng trong sử dụng và công bố thông tin. Khi đó, công nghệ sẽ là công cụ hỗ trợ, không phải yếu tố thay thế hay đánh lừa cảm xúc.

NSƯT Phạm Thế Vĩ cũng nhấn mạnh vai trò của ý thức nghề nghiệp. “Hát thật, diễn thật” không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là danh dự của người nghệ sĩ. Tuy nhiên, trong áp lực thị trường, không ít người lựa chọn giải pháp dễ dàng thay vì đầu tư cho chuyên môn.

Minh bạch và công chúng - chìa khóa bền vững

Để các quy định đi vào thực tế, nhiều ý kiến cho rằng cần cơ chế kiểm tra, giám sát rõ ràng nhưng linh hoạt, đồng thời bảo đảm tính minh bạch và giáo dục trong xử lý vi phạm.

PGS.TS Nguyễn Văn Thăng Long đề xuất ba nhóm giải pháp trọng tâm: Minh bạch hóa thông tin biểu diễn; Thiết lập chế tài kinh tế gắn với trách nhiệm bồi thường; Phát huy vai trò giám sát của khán giả. Theo đó, các chương trình cần niêm yết rõ hình thức âm thanh như Live 100%, Live MR hay Playback trên vé và ấn phẩm quảng bá. Khi khán giả được cung cấp đầy đủ thông tin, họ sẽ trở thành lực lượng giám sát hiệu quả, tạo áp lực tích cực buộc nghệ sĩ đầu tư nghiêm túc cho chuyên môn.

Phó Chủ tịch Hội Âm nhạc TP.HCM cho rằng, sự thay đổi cần bắt đầu từ chính nghệ sĩ, đồng thời khán giả cũng phải nâng cao nhận thức để đòi hỏi chất lượng tương xứng với những gì mình chi trả. Trong dài hạn, chính công chúng sẽ là “bộ lọc” của thị trường. Khi khán giả ngày càng tinh tế và ưu tiên trải nghiệm “nhạc thật”, những sản phẩm thiếu trung thực sẽ khó tồn tại.

Công văn 3566 được ban hành trong bối cảnh TP.HCM hướng tới phát triển công nghiệp văn hóa, xây dựng thị trường nghệ thuật chuyên nghiệp, hiện đại. Việc chuẩn hóa hoạt động biểu diễn vì thế không chỉ giải quyết vấn đề trước mắt, mà còn tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của toàn ngành.

Sở VHTT TP.HCM đang xử lý vi phạm tiết mục Mê Linh biệt khúc

Sở VHTT TP.HCM cho biết, hiện đang hoàn thiện hồ sơ để xử lý vi phạm theo quy định liên quan đến trích đoạn cải lương Mê Linh biệt khúc do Võ Thị Thùy Dung (Bùm Bum) biểu diễn trong chương trình Tự tình phương Nam 4, do tiết mục này chưa được cấp phép.

Trước đó, ngày 26.2.2026, Sở tiếp nhận hồ sơ đề nghị tổ chức biểu diễn của Công ty TNHH Giải trí Kim Loan và đến ngày 5.3 đã ban hành văn bản chấp thuận chương trình, đồng thời Hội đồng nghệ thuật tiến hành thẩm định nội dung theo quy định. Tuy nhiên, qua kiểm tra, cơ quan quản lý xác định tiết mục Mê Linh biệt khúc không nằm trong danh mục đã đăng ký. Tại buổi làm việc ngày 16.3, đại diện đơn vị tổ chức thừa nhận sai sót khi biểu diễn ngoài nội dung được cấp phép.

Đại diện Sở VHTT TP.HCM thông tin, việc kế thừa, phát huy nghệ thuật truyền thống vẫn luôn được khuyến khích, tuy nhiên, nghệ sĩ cần đầu tư chuyên môn, tuân thủ quy định cấp phép. Thời gian tới, Sở sẽ tăng cường vai trò Hội đồng nghệ thuật nhằm bảo đảm chất lượng và kỷ cương biểu diễn.

Võ Thị Thùy Dung (Bùm Bum), con gái nghệ sĩ Tiểu Linh, được biết đến qua mạng xã hội. Phần trình diễn Mê Linh biệt khúc của cô tại chương trình đã gây tranh luận về vấn đề cấp phép và chất lượng biểu diễn.

ANH HUY

Nguồn Văn hóa : http://baovanhoa.vn/nghe-thuat/huong-toi-thi-truong-bieu-dien-chuyen-nghiep-ben-vung-217123.html