Thỏa thuận được cho là đàm phán giữa tập đoàn xuất khẩu vũ khí nhà nước Nga Rosoboronexport và đại diện Bộ Quốc phòng và Hậu cần Lực lượng Vũ trang Iran tại Moscow.
Nhiều suy đoán cho rằng chi phí hợp đồng có thể được bù đắp bằng các thương vụ xuất khẩu quốc phòng quy mô lớn của Iran sang Nga, nổi bật là dòng máy bay không người lái Shahed 136, hiện được sản xuất tại Nga theo giấy phép.
Thương vụ diễn ra sau khi Iran đặt mua tiêm kích chiếm ưu thế trên không Su-35 – hiện chưa được bàn giao – và trực thăng tấn công Mi-28, trong đó các lô đầu tiên đã bắt đầu được chuyển giao từ tháng 1.
Verba MANPADS. Ảnh: Bộ Quốc phòng Nga.
Hệ thống phòng không vác vai mạnh hàng đầu thế giới
Được đưa vào biên chế từ năm 2014, Verba được đánh giá là hệ thống phòng không vác vai có năng lực hàng đầu thế giới. Dù chi phí cao hơn đáng kể so với các thế hệ tiền nhiệm của Nga, Verba sở hữu nhiều ưu thế về hiệu suất.
Đáng chú ý, đây là hệ thống vác vai duy nhất được biết đến trang bị đầu dò ba phổ gồm tia cực tím, hồng ngoại gần và hồng ngoại trung, giúp tăng khả năng chống lại các biện pháp đối phó hiện đại. Hệ thống được thiết kế để phân biệt mục tiêu với nguồn nhiệt nền, pháo sáng và các biện pháp đối kháng hồng ngoại định hướng (DIRCM).
Verba có thể tiêu diệt mục tiêu ở cự ly 6,5 km và độ cao tối đa 4,5 km, trong đó trần bắn được cho là vượt các hệ thống phòng không vác vai đang hoạt động hiện nay. Độ nhạy của tổ hợp ba cảm biến đóng vai trò then chốt trong việc kéo dài tầm khóa mục tiêu.
Hệ thống chỉ huy – kiểm soát của Verba cho phép xác định tham số bay của mục tiêu và phân bổ mục tiêu giữa các đơn vị phóng, tạo thành mạng lưới phòng thủ trên diện rộng.
Thiết bị đầu cuối điều khiển tự động tích hợp mới cho phép các khẩu đội phân tán phối hợp hỏa lực và khai thác dữ liệu từ radar cũng như máy bay, có thể bao gồm radar trên không của Mi-28 và Su-35 mà Iran đặt mua.
Sau khi theo dõi mục tiêu trước khi vào tầm bắn, hệ thống có thể tự động phân công kíp chiến đấu phù hợp nhất để khai hỏa. Quá trình tự động hóa này được cho là giúp giảm thời gian phản ứng xuống còn một phần mười.
Dù sở hữu tầm bắn xa, cảm biến phức tạp và điều khiển hỏa lực tiên tiến, mỗi bệ phóng đã nạp đạn chỉ nặng 17,25 kg, bảo đảm tính cơ động cho bộ binh.
Giá bán và những lo ngại về rò rỉ công nghệ
Verba được thiết kế cho chiến trường hiện đại, nơi máy bay không người lái cỡ nhỏ và tên lửa hành trình có tín hiệu hồng ngoại thấp được triển khai rộng rãi. Ngòi nổ và đầu dò cho phép tiêu diệt mục tiêu theo cơ chế “diệt gần trúng” đối với mục tiêu nhanh hoặc cơ động.
Theo các nguồn tin, mỗi bệ phóng được bán cho Iran với giá khoảng 47.000 USD, còn mỗi tên lửa 9M336 có giá khoảng 200.000 USD.
Bệ phóng tên lửa đất đối không 9K333 Verba
Một điểm yếu tiềm tàng của Verba là hệ thống này trước đó đã được bán cho Syria. Sau khi chính quyền Syria bị lật đổ vào tháng 12/2024 bởi lực lượng nổi dậy được Thổ Nhĩ Kỳ hậu thuẫn, kho vũ khí nước này rơi vào tay một thành viên NATO, làm dấy lên khả năng các hệ thống giá trị cao của Nga đã bị phân tích nhằm phát triển biện pháp đối phó. Tuy nhiên, vẫn có khả năng các đầu dò đã được cập nhật để giảm mức độ dễ bị tổn thương.
Giá trị của các hệ thống phòng không vác vai được thể hiện rõ từ năm 2022 tại chiến trường Ukraine. Nước này thừa hưởng lượng lớn tổ hợp Liên Xô như 9K38 Igla, đồng thời tiếp nhận một số hệ thống FIM-92 Stinger của Mỹ.
Một tên lửa phòng không vác vai thời Liên Xô được cho là đã bắn hạ cường kích Su-34 của Nga ngày 5/3/2022, có thể sau nhiều loạt hỏa lực tầm nhiệt làm suy yếu biện pháp đối phó của máy bay.
Các hệ thống Igla và Stinger cũng được cho là đã bắn hạ ít nhất hai trực thăng tấn công Nga vào thời điểm đó.
Nhiều vụ bắn hạ khác nhằm vào khí tài Nga cũng được ghi nhận, dù phần lớn chưa được khẳng định. Điểm mạnh của các hệ thống này là khả năng tích hợp vào đội hình bộ binh, đồng thời không phát tín hiệu radar, cho phép sử dụng với mức cảnh báo tối thiểu đối với đối phương.
Ngọc An