Iran có những loại vũ khí nào trong cuộc đối đầu với Mỹ và Israel?

6 giờ trướcBài gốc

Sau khi hứng chịu các đợt tấn công phối hợp của Mỹ và Israel hôm 28/2, khiến Lãnh tụ tối cao Ayatollah Ali Khamenei cùng một số quan chức cấp cao thiệt mạng, Tehran đã nhanh chóng triển khai các biện pháp đáp trả.

Tên lửa Iran. Ảnh: Reuters

Iran tuyên bố các đòn đáp trả của nước này nhắm vào Israel và các cơ sở quân sự có liên hệ với Mỹ trên khắp khu vực, bao gồm tại các quốc gia vùng Vịnh - nơi đặt căn cứ của lực lượng Mỹ. Các cuộc tấn công đáp trả đặt ra câu hỏi với các quốc gia khu vực và thị trường toàn cầu rằng: Liệu đây sẽ chỉ là vòng xoáy không kích trả đũa lẫn nhau hay sẽ leo thang thành một chiến dịch kéo dài, được định hình bởi khả năng tấn công của Iran, mạng lưới lực lượng đồng minh và mức độ gây sức ép lên các tuyến hàng hải cũng như hạ tầng năng lượng của Iran?

Trọng tâm của vấn đề nằm ở kho tên lửa của Iran cùng các hệ thống và công cụ khác mà nước này có thể sử dụng để gây tổn thất cho Mỹ cũng như các đối thủ.

Vì sao cuộc xung đột lần này được xem là khác biệt?

Khác với cuộc chiến kéo dài 12 ngày mà Mỹ và Israel tiến hành nhằm vào Iran hồi tháng 6/2025, cái chết của ông Khamenei dường như đã thuyết phục giới lãnh đạo Tehran rằng đây là cuộc chiến liên quan trực tiếp đến sự tồn vong của nước Cộng hòa Hồi giáo này. Theo cách nhìn của Iran, việc trì hoãn hoặc kiềm chế đáp trả có nguy cơ bị xem là dấu hiệu yếu đuối và có thể thúc đẩy các đợt tấn công tiếp theo.

Ngày 1/3, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian tuyên bố việc “trả thù” cho cái chết của ông Khamenei và các quan chức cấp cao khác là “nghĩa vụ và quyền lợi hợp pháp” của đất nước. Vậy Iran đang “trả thù” bằng những phương thức nào?

Học thuyết tên lửa của Iran: Kho vũ khí, tầm bắn và chiến lược

Lực lượng tên lửa là trụ cột trong cách thức Iran tiến hành tác chiến và phát tín hiệu răn đe. Các chuyên gia quốc phòng nhận định đây là lực lượng tên lửa lớn và đa dạng nhất Trung Đông, bao gồm cả tên lửa đạn đạo và tên lửa hành trình, được thiết kế nhằm bảo đảm cho Tehran khả năng tấn công tầm xa ngay cả khi không sở hữu không quân hiện đại.

Giới chức Iran coi chương trình tên lửa là xương sống của năng lực răn đe, một phần do không quân nước này vẫn phụ thuộc vào các dòng máy bay đã cũ. Trong khi đó, các nước phương Tây cáo buộc kho tên lửa của Iran làm gia tăng bất ổn khu vực và có thể đóng vai trò là phương tiện mang vũ khí hạt nhân trong tương lai dù Tehran đã bác bỏ.

Các tên lửa đạn đạo tầm xa nhất của Iran có thể đạt tầm bắn từ 2.000 đến 2.500 km. Điều này đồng nghĩa với việc chúng có thể vươn tới Israel, các căn cứ có liên hệ với Mỹ tại vùng Vịnh và phần lớn khu vực Trung Đông. Tuy nhiên, trái với một số tuyên bố từ phía Tổng thống Mỹ Donald Trump và các nhân vật xung quanh ông, các tên lửa này không đủ tầm bắn để vươn tới lãnh thổ Mỹ.

Tên lửa tầm ngắn: “Cú đấm mở màn”

Tên lửa đạn đạo tầm ngắn, với tầm bắn khoảng 150-800km được thiết kế để nhắm vào các mục tiêu quân sự ở gần và phục vụ các đòn tấn công nhanh trong khu vực. Các hệ thống chủ lực bao gồm dòng Fateh và các biến thể như Zolfaghar, Qiam-1, cùng các tên lửa thế hệ cũ Shahab-1 và Shahab-2.

Trong bối cảnh khủng hoảng, tầm bắn ngắn có thể trở thành lợi thế bởi các tên lửa này có thể được phóng theo loạt, rút ngắn thời gian cảnh báo và khiến đối phương khó tiến hành đòn phủ đầu.

Iran từng áp dụng chiến thuật này vào tháng 1/2020 khi phóng tên lửa đạn đạo vào căn cứ không quân Ain al-Assad tại Iraq sau khi Mỹ sát hại Tướng Qassem Soleimani. Cuộc tấn công gây hư hại cơ sở hạ tầng và khiến hơn 100 binh sĩ Mỹ bị chấn thương não, cho thấy Iran có thể gây thiệt hại đáng kể mà không cần ngang bằng sức mạnh không quân với Mỹ.

Tên lửa tầm trung: Mở rộng bàn cờ khu vực

Nếu tên lửa tầm ngắn là phương thức đáp trả tức thời, thì tên lửa đạn đạo tầm trung, với tầm bắn khoảng 1.500-2.000km, là công cụ biến hành động trả đũa thành một bài toán khu vực. Các hệ thống như Shahab-3, Emad, Ghadr-1, các biến thể Khorramshahr và Sejjil tạo nền tảng cho khả năng tấn công tầm xa của Iran, bên cạnh các thiết kế mới hơn như Kheibar Shekan và Haj Qassem.

Trong số này, Sejjil nổi bật nhờ sử dụng nhiên liệu rắn, cho phép rút ngắn thời gian chuẩn bị phóng so với các hệ thống sử dụng nhiên liệu lỏng - một lợi thế quan trọng nếu Iran phải đối mặt với các đợt tấn công tiếp theo và cần duy trì năng lực đáp trả linh hoạt cũng như khả năng sống sót cao.

Nhìn chung, các tên lửa tầm trung này đặt Israel cùng một loạt cơ sở có liên hệ với Mỹ tại Qatar, Bahrain, Kuwait, Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) trong tầm bắn, qua đó mở rộng danh sách mục tiêu tiềm năng của Iran và gia tăng mức độ rủi ro an ninh đối với toàn khu vực.

Tên lửa hành trình và UAV: Thách thức từ khả năng bay thấp

Tên lửa hành trình bay ở độ cao thấp, có khả năng bám địa hình và thường khó bị phát hiện hơn, đặc biệt khi được phóng đồng thời với máy bay không người lái (UAV) hoặc các loạt tên lửa đạn đạo nhằm gây quá tải hệ thống phòng không.

Giới phân tích nhận định Iran đang sở hữu nhiều loại tên lửa hành trình tấn công mặt đất và chống hạm như Soumar, Ya-Ali, các biến thể Quds, Hoveyzeh, Paveh và Ra’ad. Trong đó, Soumar được cho là có tầm bắn lên tới 2.500km.

UAV tạo thêm một tầng áp lực với đối phương. Dù chậm hơn tên lửa nhưng chúng rẻ hơn và dễ triển khai với số lượng lớn. Các UAV tấn công một chiều có thể được sử dụng theo từng đợt liên tiếp nhằm bào mòn năng lực phòng không của đối phương, buộc các sân bay, cảng biển và cơ sở năng lượng phải duy trì tình trạng báo động kéo dài nhiều giờ thay vì chỉ trong vài phút. Các nhà phân tích cho rằng chiến thuật gây quá tải phòng không này nhiều khả năng sẽ được Iran đẩy mạnh nếu xung đột leo thang.

“Thành phố tên lửa” ngầm: Bảo toàn năng lực sau đòn phủ đầu

Số lượng tên lửa là yếu tố quan trọng, song trong một cuộc đối đầu kéo dài, câu hỏi cốt lõi là Iran có thể duy trì nhịp độ phóng sau khi hứng chịu các đòn tấn công hay không.

Trong nhiều năm qua, Tehran đã củng cố chương trình tên lửa bằng cách xây dựng hệ thống kho chứa ngầm, đường hầm bảo quản, căn cứ bí mật và bệ phóng được bảo vệ trên khắp cả nước. Mạng lưới này khiến đối phương khó có thể nhanh chóng làm suy giảm năng lực phóng của Iran, đồng thời buộc họ phải tính đến khả năng một phần đáng kể hỏa lực vẫn có thể sống sót sau đợt tấn công đầu tiên.

Đối với các nhà hoạch định quân sự, yếu tố “khả năng sống sót” này đồng nghĩa với việc mọi quyết định tiếp tục đánh vào hạ tầng tên lửa của Iran đều tiềm ẩn nguy cơ kéo dài xung đột, thay vì tạo ra một chiến dịch ngắn và mang tính quyết định.

Eo biển Hormuz: Gây gián đoạn mà không cần phong tỏa chính thức

Chiến lược răn đe của Iran không chỉ giới hạn ở các mục tiêu trên bộ. Vùng Vịnh và Eo biển Hormuz - tuyến hàng hải trung chuyển phần lớn dầu mỏ và khí đốt giao dịch toàn cầu, mang lại cho Tehran công cụ có khả năng ảnh hưởng lớn đến thị trường quốc tế trong thời gian ngắn.

Iran có thể khiến lực lượng hải quân của đối thủ phải dè chừng bằng tên lửa chống hạm, thủy lôi, UAV và tàu chiến cỡ nhỏ tốc độ cao. Tehran cũng từng công bố các hệ thống mà họ gọi là “siêu vượt âm”, như dòng Fattah, tuyên bố đạt tốc độ rất cao và khả năng cơ động lớn, dù bằng chứng độc lập về tình trạng sẵn sàng tác chiến của các hệ thống này còn hạn chế.

Một lệnh phong tỏa chính thức không phải điều kiện bắt buộc để tác động đến thị trường. Các cảnh báo vô tuyến được cho là do Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) phát đi, tình trạng tàu chở dầu neo đậu ngoài khu vực eo biển và phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh gia tăng đã bắt đầu ảnh hưởng đến hành trình tàu thuyền và chi phí vận tải. IRGC cũng tuyên bố đã tấn công ba tàu chở dầu có liên hệ với Mỹ và Anh gần Eo biển Hormuz. Tập đoàn vận tải container Đan Mạch Maersk cho biết hôm 1/3 rằng họ tạm ngừng toàn bộ hoạt động tàu thuyền qua Eo biển Hormuz.

Lực lượng Mỹ tại Vùng Vịnh

Washington đã điều thêm các khí tài hải quân và không quân tới khu vực, hình thành điều mà các quan chức mô tả là một trong những đợt tập trung hỏa lực lớn nhất của Mỹ gần Iran trong nhiều năm qua. Điều này củng cố năng lực tấn công và phòng không, nhưng đồng thời cũng mở rộng danh sách các mục tiêu tiềm tàng.

Lực lượng Mỹ phân bố tại nhiều quốc gia và phụ thuộc vào mạng lưới căn cứ, trung tâm hậu cần và sở chỉ huy, những cơ sở không thể được bảo vệ ở cùng một mức độ và trong mọi thời điểm. Các chuyên gia quân sự cho rằng chỉ cần xuyên thủng phòng tuyến tại một vài địa điểm cũng có thể làm thay đổi tính toán chính trị tại Washington, gia tăng sức ép lên các đồng minh khu vực và đẩy chi phí kiểm soát xung đột lên cao.

Thông điệp từ Tehran

Giới chức Iran từ lâu cảnh báo rằng bất kỳ cuộc tấn công nào của Mỹ hoặc Israel vào lãnh thổ Iran sẽ bị coi là khởi đầu của một cuộc chiến lớn hơn, chứ không phải một chiến dịch giới hạn. Sau cái chết của ông Khamenei, thông điệp này càng trở nên cứng rắn.

IRGC cam kết tiếp tục trả đũa và Iran phát đi tín hiệu về một chiến dịch kéo dài thay vì một đòn đáp trả đơn lẻ mang tính biểu tượng: duy trì các đợt phóng nhằm vào Israel, cùng với những gì truyền thông Iran mô tả là các cuộc tấn công gần các cơ sở có liên hệ với Mỹ tại nhiều quốc gia, song song với gây áp lực tại các tuyến thương mại trọng yếu.

Xung đột cũng có thể lan rộng thông qua các lực lượng thân Iran như Hezbollah tại Lebanon và Houthi ở Yemen - những bên đã lên án việc sát hại ông Khamenei và phát tín hiệu đứng về phía Tehran.

Kiều Anh/VOV.VN Tổng hợp

Nguồn VOV : https://vov.vn/the-gioi/quan-sat/iran-co-nhung-loai-vu-khi-nao-trong-cuoc-doi-dau-voi-my-va-israel-post1272269.vov