Iran đe dọa đưa ra quyết định có thể dẫn tới 'kịch bản ác mộng' cho kinh tế thế giới
Tàu chở dầu bị lực lượng Houthi tấn công trên Biển Đỏ. Ảnh: IRNA/TTXVN
Kênh Al Jazeera của Qatar ngày 6/4 cho biết một cố vấn cấp cao của Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei đã đe dọa rằng các đồng minh của Tehran có thể đóng tuyến vận tải qua Eo biển Bab al-Mandeb, tương tự như cách Tehran đã thực hiện với Eo biển Hormuz.
Eo biển Bab al-Mandeb nối Biển Đỏ với Vịnh Aden và là tuyến đường thủy then chốt đối với thương mại dầu mỏ toàn cầu. Tầm quan trọng của nó càng tăng kể từ khi Iran trên thực tế đóng Eo biển Hormuz - tuyến đường mà trong thời bình vận chuyển khoảng 20% lượng dầu và khí đốt của thế giới.
Cựu Ngoại trưởng Iran Ali Akbar Velayati, và là một nhà ngoại giao kỳ cựu có ảnh hưởng trong bộ máy quyền lực nước này, đã cảnh báo hôm 5/4 trên nền tảng mạng xã hội X rằng “Bộ Chỉ huy Thống nhất của Mặt trận Kháng chiến coi Eo biển Bab al-Mandeb giống như Eo biển Hormuz”.
Ông Velayati tuyên bố rằng nếu Nhà Trắng dám lặp lại những sai lầm của mình thì “họ sẽ sớm nhận ra rằng dòng chảy năng lượng và thương mại toàn cầu có thể bị gián đoạn chỉ bằng một động thái”.
Kênh truyền hình nhà nước Iran Press TV sau đó đã xác nhận cảnh báo của cựu Ngoại trưởng Iran.
Diễn biến này xảy ra sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump đe dọa sẽ ném bom các nhà máy điện và các cây cầu của Iran từ thứ Tư tuần này (8/4) nếu Tehran không đồng ý mở lại Eo biển Hormuz.
Trong khi đó, Iran cho biết Eo biển Hormuz vẫn mở đối với tàu thuyền từ các quốc gia đàm phán được hành lang an toàn, ngoại trừ Mỹ và Israel.
Trước đó, ông Trump cũng từng đe dọa tấn công các nhà máy khử mặn của Iran.
Tuy nhiên, nếu Eo biển Bab al-Mandeb bị đóng, tác động sẽ vượt xa cuộc chiến hiện tại và nó có thể làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng nguồn cung năng lượng toàn cầu do xung đột gây ra, khiến tình trạng hỗn loạn kinh tế tại các nhà máy, nhà bếp và trạm xăng trên toàn thế giới trở nên nghiêm trọng hơn.
Ảnh vệ tinh về Eo biển Bab al Mandeb. Ảnh: Getty Images
Eo biển Bab al-Mandeb nằm ở đâu?
Eo biển này nằm giữa Yemen ở phía Đông Bắc và Djibouti cùng Eritrea thuộc vùng Sừng châu Phi ở phía Tây Nam.
Eo biển Bab al-Mandeb nối Biển Đỏ với Vịnh Aden, sau đó mở ra Ấn Độ Dương. Tại điểm hẹp nhất, eo biển này chỉ rộng 29 km, khiến giao thông bị giới hạn trong hai luồng vào và ra, và trên thực tế đang bị kiểm soát bởi lực lượng Houthi thân Iran.
Lực lượng có trụ sở tại Yemen này là một phần quan trọng trong cái gọi là “Trục Kháng chiến” của Iran - một liên minh các lực lượng có sự liên kết về ý thức hệ hoặc chiến thuật với Tehran mà ông Velayati đề cập.
Vì sao Eo biển Bab al-Mandeb quan trọng đối với thương mại năng lượng?
Đây là một trong những tuyến hàng hải quan trọng nhất thế giới.
Eo biển này là tuyến đường thiết yếu để Saudi Arabia vận chuyển dầu sang châu Á. Khi Eo biển Hormuz mở, đây cũng là hành lang quan trọng để các quốc gia Vùng Vịnh khác xuất khẩu dầu thô, khí đốt và nhiên liệu sang châu Âu thông qua Kênh đào Suez hoặc tuyến ống Sumed (Suez–Địa Trung Hải) trên bờ Biển Đỏ của Ai Cập.
Năm 2024, khoảng 4,1 tỷ thùng dầu thô và sản phẩm dầu tinh chế đã đi qua Eo biển Bab al-Mandeb, tương đương 5% tổng lượng toàn cầu.
Nếu cả Eo biển Bab al-Mandeb và Eo biển Hormuz cùng bị đóng, khoảng 25% nguồn cung dầu và khí đốt của thế giới sẽ bị chặn
Không chỉ dầu mỏ, khoảng 10% thương mại toàn cầu đi qua Eo biển Bab al-Mandeb, bao gồm các container từ Trung Quốc, Ấn Độ và các nước châu Á khác tới châu Âu.
Khi Eo biển Hormuz bị đóng, vai trò của Eo biển Bab al-Mandeb càng trở nên quan trọng hơn.
Saudi Arabia, vốn trước đây phụ thuộc nhiều vào Eo biển Hormuz để xuất khẩu dầu, ngày càng chuyển sang cảng Yanbu trên Biển Đỏ để vận chuyển dầu qua Eo biển Bab al-Mandeb.
Để làm điều này, nước này sử dụng đường ống Đông - Tây kéo dài từ trung tâm xử lý dầu Abqaiq gần vùng Vịnh tới Yanbu. Đường ống dài 1.200 km này do tập đoàn dầu khí Aramco vận hành.
Theo công ty phân tích năng lượng Kpler, nếu trong tháng 1 và 2, đường ống này vận chuyển trung bình 770.000 thùng/ngày ra bờ Biển Đỏ, thì sang tháng 3 - khi Hormuz bị đóng trên thực tế do các tàu lo ngại bị tấn công bằng tên lửa và thiết bị bay không người lái (UAV) - Saudi Arabia đã tăng mạnh sử dụng. Đến cuối tháng 3, lưu lượng đạt mức tối đa 7 triệu thùng/ngày, cao hơn bao giờ hết.
Một máy bay trực thăng của lực lượng Houthi tiếp cận tàu chở hàng Galaxy Leader vào ngày 19/11/2023 ở Biển Đỏ. Ảnh: Houthi
Iran và các đồng minh có thể đóng Eo biển Bab al-Mandeb như thế nào?
Lực lượng Houthi đã cho thấy họ có thể làm điều đó. Trong cuộc chiến của Israel tại Gaza, họ đã chặn Eo biển Bab al-Mandeb đối với những con tàu mà họ cho là liên quan đến Israel hoặc Mỹ.
Do các cuộc tấn công thường xuyên vào tàu thuyền, các công ty bảo hiểm đã từ chối cung cấp dịch vụ, khiến lưu lượng giảm mạnh. Đến tháng 5 năm 2025, Mỹ và Houthi đạt được một thỏa thuận ngừng bắn, và nhóm này sau đó đã mở lại tuyến đường qua Eo biển Bab al-Mandeb.
Những ngày gần đây cho thấy việc lặp lại sự gián đoạn như trong chiến sự Gaza là hoàn toàn khả thi.
Từ cuối tháng 3, Houthi đã phóng tên lửa và thiết bị bay không người lái nhằm vào Israel, cho thấy họ đã tham gia vào cuộc chiến, hiện tại là chống Israel, chưa phải Mỹ.
Tuy nhiên, ông Nabeel Khoury, một cựu nhà ngoại giao Mỹ, nói với Al Jazeera rằng các cuộc tấn công bằng tên lửa của Houthi vào Israel chỉ mang tính “tham gia tượng trưng, chưa phải toàn diện”.
Theo ông Khoury, “nếu họ thực sự muốn tham chiến, vũ khí của họ sẽ là việc phong tỏa Eo biển Bab al-Mandeb”.
Ông Khoury nói: “Tất cả những gì họ cần làm là bắn vào một vài con tàu đi qua, và điều đó sẽ khiến toàn bộ vận tải thương mại qua Biển Đỏ bị dừng lại. Đó sẽ là lằn ranh đỏ, và khi đó bạn sẽ thấy các cuộc tấn công vào Yemen (từ Mỹ và Israel) rất nhanh chóng”.
Việc đóng Bab al-Mandeb sẽ có ý nghĩa gì đối với thế giới?
Bà Elisabeth Kendall, chuyên gia Trung Đông và là Chủ tịch Girton College thuộc Đại học Cambridge, nói với Al Jazeera rằng nếu Eo biển Bab al-Mandeb bị chặn, đó sẽ là một “kịch bản ác mộng”.
Nguyên nhân, theo chuyên gia Kendall, là “nếu Eo biển Hormuz bị hạn chế cùng lúc với việc Eo biển Bab al-Mandeb bị siết chặt, sự gián đoạn thực sự sẽ xảy ra, nếu không muốn nói là làm tê liệt, thương mại hướng tới châu Âu. Đây thực sự là tình thế cực kỳ mong manh, tùy thuộc vào những gì xảy ra tiếp theo”.
Tuy nhiên, bà Kendall cũng cho rằng dù đây là “điểm lợi thế” của Houthi, nhưng nhóm này có thể không muốn “khiêu khích một phản ứng từ Saudi Arabia hoặc rộng hơn nữa”.
Thành Nam/Báo Tin tức và Dân tộc
Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/phan-tichnhan-dinh/iran-de-doa-dua-ra-quyet-dinh-co-the-dan-toi-kich-ban-ac-mong-cho-kinh-te-the-gioi-20260407072948223.htm
