Iran đe dọa 'kịch bản ác mộng' cho kinh tế thế giới

2 giờ trướcBài gốc

Kênh truyền hình Al Jazeera (Qatar), cố vấn Ali Akbar Velayati cảnh báo "Mặt trận Kháng chiến" sẵn sàng đóng cửa Bab al-Mandeb nếu Mỹ tiếp tục các hành động đe dọa quân sự.

Bab al-Mandeb, hải lộ nối liền Biển Đỏ và Vịnh Aden, đang nổi lên như một tọa độ xung đột trọng yếu. Vị thế của eo biển này trở nên đặc biệt quan trọng kể từ khi Iran thực hiện phong tỏa eo biển Hormuz, vốn là tuyến đường trung chuyển của 20% lượng năng lượng thế giới.

Nguy cơ phong tỏa kép

Sự gia tăng hiện diện và các tuyên bố cứng rắn tại khu vực này đang đẩy quan hệ giữa Mỹ và Iran vào một giai đoạn đối đầu mới với những rủi ro kinh tế toàn cầu khó lường.

Động thái này nhằm đáp trả tối hậu thư của Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc ném bom hạ tầng dân sự Iran vào ngày 8/4. Dù Tehran khẳng định Hormuz vẫn mở cho một số đối tác (trừ Mỹ và Israel), việc phong tỏa Bab al-Mandeb sẽ gây ra hệ lụy tàn khốc. Nếu cả hai huyết mạch bị cắt đứt, dòng chảy năng lượng toàn cầu sẽ gián đoạn, đẩy các nhà máy, trạm xăng và nền kinh tế thế giới vào tình trạng hỗn loạn cùng khủng hoảng nguồn cung trầm trọng.

Bà Elisabeth Kendall, Chủ tịch Girton College (Đại học Cambridge), nhận định việc phong tỏa đồng thời hai eo biển Bab al-Mandeb và Hormuz sẽ dẫn đến một "kịch bản ác mộng". Theo chuyên gia này, sự đứt gãy cùng lúc tại hai huyết mạch này không chỉ gây gián đoạn mà còn có thể làm tê liệt hoàn toàn dòng chảy thương mại hướng về châu Âu, đặt nền kinh tế thế giới vào tình thế mong manh.

Mặc dù việc kiểm soát Bab al-Mandeb là lợi thế chiến lược của lực lượng Houthi, bà Kendall cho rằng nhóm này sẽ phải cân nhắc kỹ lưỡng. Hành động phong tỏa toàn diện có nguy cơ kích hoạt những phản ứng quân sự mạnh mẽ từ Saudi Arabia hoặc các liên minh rộng lớn hơn trong khu vực, một kịch bản mà Houthi có thể muốn tránh để duy trì thế cân bằng hiện tại.

Trong khi áp lực quân sự gia tăng, nội bộ chính quyền Mỹ và giới phân tích quốc tế đang có những nhận định trái chiều về bản chất của chính quyền Tehran hiện nay.

Tổng thống Mỹ Donald Trump nhận định ban lãnh đạo mới của Iran "ít cực đoan và hợp lý hơn", đồng thời khẳng định sự thay đổi chế độ đã hoàn tất sau khi các thế hệ lãnh đạo cũ bị tiêu diệt. Ông tuyên bố: "Chế độ cũ đã bị xóa sổ. Chúng ta đang làm việc với một nhóm người hoàn toàn khác biệt. Tôi coi đó là sự thay đổi chế độ".

Tuy nhiên, giới phân tích và các nhà khoa học chính trị phản bác quan điểm này. Họ nhấn mạnh rằng thay đổi chế độ thực thụ phải là sự biến đổi về phương thức quản trị quốc gia, thay vì chỉ đơn thuần thay thế nhân sự ở thượng tầng. Thực tế, bộ máy thần quyền thiết lập từ năm 1979 vẫn tồn tại nguyên vẹn, thậm chí đang trở nên cực đoan hơn dưới sự chi phối của quân đội.

Iran tung video nghi bắn hạ máy bay Mỹ Hình ảnh do Iran công bố cho thấy xác máy bay và cảnh nổ súng vào mục tiêu trên không tại Isfahan, song giới quan sát vẫn chưa thể xác nhận loại khí tài và thời điểm ghi hình.

Phe cứng rắn củng cố quyền lực

Theo CNN, thay đổi chế độ phải là sự chuyển đổi mang tính hệ thống - điều chưa hề hiện hữu tại Iran. Nếu có sự dịch chuyển, thì cuộc chiến hiện tại chỉ trao thêm quyền lực cho các phe phái quân sự cứng rắn trong hệ thống quản trị phức tạp của nước này.

Mona Yacoubian, Giám đốc chương trình Trung Đông tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), nhận định: "Chế độ này cứng rắn, ít thỏa hiệp và gắn kết chặt chẽ hơn với Quân đội Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC). Việc giới lãnh đạo cũ bị loại bỏ không tạo ra sự dịch chuyển thực chất nào về cấu trúc quyền lực hay lập trường đối với Washington".

Mona Yacoubian, Giám đốc chương trình Trung Đông tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS). Ảnh: Buckley Beacon.

Bà Yacoubian cảnh báo rằng hiện chưa có nhà phân tích nào nắm rõ cơ cấu bên trong của chính phủ Iran. Vẫn còn là một dấu hỏi liệu tân Lãnh đạo Tối cao Mojtaba Khamenei có sức khỏe tốt hay thực sự đang lãnh đạo đất nước hay không, khi ông chưa từng xuất hiện hay có hình ảnh nào kể từ khi chiến tranh bắt đầu.

Nhưng các chuyên gia biết rằng bản thân ông Mojtaba có mối liên hệ mật thiết với IRGC, lực lượng đã đưa ông lên vị trí này, và do đó ông mang nợ IRGC nhiều hơn cha mình. Các vị trí lãnh đạo khác, như Tổng thống Masoud Pezeshkian, vẫn giữ nguyên, trái ngược với những khẳng định của ông Trump.

“Tổng thống Trump đúng khi nói đã thay đổi chế độ tại Iran, nhưng theo nghĩa là biến nó trở nên cực đoan hơn”, Ali Vaez, Giám đốc Dự án Iran tại International Crisis Group, nhận định.

Dù khả năng quân sự và lực lượng hải quân của Iran đã bị tàn phá bởi các cuộc không kích của Mỹ và Israel, IRGC vẫn duy trì quyền kiểm soát đối với cả "súng và tiền" để dập tắt các bất đồng nội bộ thông qua lực lượng dân quân Basij.

Thông tin về sự vắng mặt của Lãnh tụ tối cao Mojtaba Khamenei khó có thể thay đổi quỹ đạo chính trị của Iran. Cố lãnh đạo Ali Khamenei đã xây dựng Văn phòng Lãnh đạo Tối cao thành một thiết chế vận hành độc lập, không phụ thuộc vào cá nhân. Quá trình tập trung quyền lực hiện nay mang tính hệ thống hơn là dấu ấn cá nhân.

Theo Al Jazeera, việc lựa chọn người kế vị chỉ là sự tiếp nối các xu hướng an ninh hóa đã được thiết lập từ trước. Bản chất của chế độ sẽ duy trì ổn định trên nền tảng thiết chế sẵn có, bất kể ai là người đứng đầu.

Một người biểu tình ủng hộ chính phủ ôm hình Lãnh đạo Tối cao Mojtaba Khamenei. Ảnh: EDP.

Quyết tâm sở hữu vũ khí hạt nhân

Cuộc chiến hiện tại đang đẩy nhanh tiến trình hạt nhân hóa của Iran. Theo chuyên gia Ali Vaez, sắc lệnh cấm bom nguyên tử của cố Lãnh đạo Ali Khamenei đã vô hiệu ngay sau cái chết của ông, mở đường cho một chiến lược quốc phòng mới dựa trên sức mạnh hạt nhân.

“Sở hữu công cụ răn đe tối thượng luôn là mục tiêu đầy sức hút đối với bất kỳ lực lượng quân sự nào”, ông Vaez bổ sung. Giới phân tích nhận định IRGC đang nhìn vào tấm gương của các quốc gia hạt nhân để xác lập vị thế bất khả xâm phạm. “Tại thời điểm này, họ không còn gì để mất”.

Ali Vaez, Giám đốc Dự án Iran tại International Crisis Group. Ảnh: ABC News.

Ông Trump đã sử dụng bài phát biểu tại Nhà Trắng tối thứ Tư để nhắc lại khẳng định rằng Iran đang "đứng ngay ngưỡng cửa" sở hữu vũ khí hạt nhân, điều trái ngược với các đánh giá tình báo của Mỹ và phương Tây. Ông đồng thời khẳng định Washington đang vô hiệu hóa mọi "nguồn lực đe dọa nước Mỹ" từ phía Tehran.

Trong khi đó, các quan chức Mỹ khác lại thận trọng hơn. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết: "Đang có một số rạn nứt nội bộ diễn ra ở đó... Nếu có những người mới nắm quyền với tầm nhìn hợp lý hơn về tương lai, đó sẽ là tin tốt. Nhưng chúng ta cũng phải chuẩn bị cho khả năng, thậm chí là xác suất cao, rằng điều đó không xảy ra".

Iran hậu chiến được dự báo sẽ không thay đổi bản chất mà sẽ trở thành một quốc gia bị an ninh hóa chặt chẽ hơn. Điều này đồng nghĩa với một trật tự chính trị cứng rắn, quân sự hóa và thiếu minh bạch hơn trước đây.

Iran nổ súng vào trực thăng Mỹ tìm phi công rơi Video chưa kiểm chứng được RT đăng tải cho thấy lực lượng Iran khai hỏa vào hai trực thăng Mỹ đang tìm kiếm tổ lái F-15E bị rơi. Theo CBS, ít nhất một trực thăng trúng đạn súng bộ binh, khiến một số thành viên phi hành đoàn bị thương.

Đại Hoàng

Nguồn Znews : https://znews.vn/iran-de-doa-kich-ban-ac-mong-cho-kinh-te-the-gioi-post1640563.html