Iran kéo dài chiến tranh, bào mòn sức chịu đựng của Mỹ?

một giờ trướcBài gốc

Những giờ đầu của Chiến dịch "Cơn thịnh nộ dữ dội" - cuộc tấn công quân sự chung của Mỹ và Israel nhằm vào Iran cuối tháng 2 - đã phô diễn sức mạnh đáng kinh ngạc của chiến tranh chính xác hiện đại.

Các đòn không kích nhắm vào những mục tiêu trọng yếu đã tiêu diệt lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei, cùng nhiều chỉ huy cấp cao của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) và các quan chức tình báo chủ chốt. Washington và Tel Aviv mô tả đây là cú đánh quyết định nhằm làm tê liệt bộ máy chỉ huy của Tehran và làm lung lay nền tảng quyền lực của chế độ.

Nhưng chỉ vài giờ sau, kỳ vọng rằng việc ám sát lãnh tụ tối cao có thể giúp nhanh chóng kết thúc xung đột đã tan biến.

Các đòn tấn công của Iran không đơn thuần là những hành động trả đũa rời rạc hay phản ứng tuyệt vọng của một chính quyền đang suy yếu. Trái lại, chúng cho thấy Tehran đang theo đuổi chiến lược leo thang theo chiều ngang

Robert A. Pape, Giáo sư Khoa học Chính trị và Giám đốc Dự án Nghiên cứu An ninh và Các mối đe dọa tại Đại học Chicago

Iran đáp trả bằng hàng trăm tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái, không chỉ nhắm vào Israel mà còn vươn ra khắp khu vực Vùng Vịnh. Còi báo động phòng không vang lên tại Tel Aviv và Haifa. Tên lửa đánh chặn phát nổ trên bầu trời Doha và Abu Dhabi. Các căn cứ Mỹ trong khu vực đồng loạt đặt trong tình trạng cảnh giác cao.

Hệ quả nhanh chóng lan rộng ra ngoài chiến trường. Các sân bay bị gián đoạn hoạt động, tàu chở dầu gần Eo biển Hormuz đối mặt nguy cơ tấn công, và phí bảo hiểm vận tải biển tăng vọt. Giá dầu thế giới lập tức phản ứng khi thị trường tính đến nguy cơ gián đoạn tại một trong những “yết hầu năng lượng quan trọng nhất toàn cầu.

Điều đang diễn ra không đơn thuần là trả đũa. Đó là một chiến lược.

Tại cuộc họp báo ngày 9/3, ông Trump tuyên bố chiến dịch tại Iran sẽ nhanh chóng kết thúc, khiến giới quan sát gần như chắc chắn rằng ông đang cố né một cuộc sa lầy dai dẳng tại đất nước “tử vì đạo” này.

Chiến lược leo thang theo chiều ngang

Trong các cuộc chiến bất cân xứng, bên yếu hiếm khi cố gắng đánh bại đối thủ mạnh hơn trong một trận chiến trực diện. Thay vào đó, họ tìm cách thay đổi luật chơi.

Iran dường như đang áp dụng một phương thức quen thuộc trong lịch sử chiến tranh: leo thang theo chiều ngang - mở rộng phạm vi địa lý và chính trị của xung đột thay vì gia tăng cường độ chiến đấu tại một chiến trường duy nhất.

Đối với Tehran, đây là một lựa chọn hợp lý. Iran không có khả năng đánh bại Mỹ hoặc Israel trong một cuộc chiến quy ước. Nhưng họ cũng không cần phải làm vậy. Mục tiêu của họ là biến cuộc xung đột thành một vấn đề khu vực, và cuối cùng là một vấn đề chính trị đối với các đối thủ của mình.

Iran đáp trả Mỹ và Israel bằng các đòn không kích trên khắp Vùng Vịnh. Biểu đồ: CNN.

Phản ứng ban đầu của Iran cho thấy một mô hình khá rõ ràng.

Trước hết, Tehran cần chứng minh rằng các đòn “chặt đầu” không thể làm tê liệt hệ thống quyền lực của họ. Việc phát động các cuộc tấn công quy mô lớn chỉ vài giờ sau khi mất lãnh đạo cao nhất gửi đi thông điệp rằng chuỗi chỉ huy và năng lực tác chiến vẫn tồn tại.

Thứ hai, Iran mở rộng chiến trường. Thay vì chỉ nhắm vào Israel, các đòn tấn công hoặc mối đe dọa của Tehran lan sang nhiều quốc gia trong khu vực, đặc biệt là những nơi có căn cứ quân sự Mỹ.

Thông điệp rất rõ ràng: bất kỳ quốc gia nào gắn bó với chiến dịch của Washington đều có thể trở thành mục tiêu.

Thứ ba, Iran biến cuộc xung đột quân sự thành một cuộc khủng hoảng kinh tế và chính trị. Khi sân bay bị đóng cửa, khi các khu thương mại bốc cháy vì mảnh vỡ tên lửa đánh chặn, và khi thị trường bảo hiểm vận tải biển tăng vọt, chiến tranh không còn giới hạn trên chiến trường.

Nó lan vào các phòng họp doanh nghiệp, các sàn giao dịch và các nghị viện.

Cuối cùng, Tehran đặt cược vào yếu tố thời gian. Một cuộc chiến kéo dài sẽ buộc ngày càng nhiều quốc gia phải đối mặt với áp lực kinh tế, an ninh và chính trị, từ đó làm thay đổi cách họ đánh giá lợi ích của mình.

Khi uy tín và kinh tế bị thử thách

Một trong những mục tiêu quan trọng nhất của Iran là phá vỡ hình ảnh ổn định mà các quốc gia Vùng Vịnh đã xây dựng suốt nhiều thập kỷ.

Những thành phố như Dubai hay Doha được quảng bá như những ốc đảo an toàn trong một khu vực đầy biến động - nơi các tập đoàn đa quốc gia, ngân hàng và du khách có thể hoạt động mà không phải lo ngại về chiến tranh.

Chỉ cần vài giờ gián đoạn tại sân bay quốc tế Dubai - một trong những sân bay bận rộn nhất thế giới, cũng đủ để gây ra tổn thất về danh tiếng vượt xa thiệt hại vật chất.

Sân bay Dubai ngập khói trong cuộc phản đòn của Iran Các video trên mạng xã hội cho thấy khói bao trùm bên trong sân bay quốc tế Dubai khi nhân viên các hãng hàng không sơ tán khỏi tòa nhà.

Các nhà đầu tư không chỉ quan tâm đến những gì xảy ra hôm nay. Họ quan tâm đến rủi ro của ngày mai.

Bằng cách đưa chiến tranh đến gần các trung tâm kinh tế này, Iran hy vọng khiến các quốc gia trong khu vực phải cân nhắc lại mức độ liên kết quân sự với Washington.

Về bản chất, đây là một chiến lược chính trị, nhắm trực tiếp vào nhóm khán giả mà Iran muốn thuyết phục: các cộng đồng Hồi giáo trong khu vực, vốn có thể không đồng điệu về ý thức hệ với Tehran nhưng nhìn chung đều có thái độ tiêu cực đối với Israel và không muốn đồng nhất bị thiệt hại trong cuộc chiến khốc liệt này.

Một yếu tố khác trong chiến lược của Tehran là kinh tế toàn cầu.

Khoảng 20% lượng dầu vận chuyển bằng đường biển trên thế giới đi qua eo biển Hormuz, tuyến hàng hải hẹp nối Vùng Vịnh với thị trường quốc tế. Chỉ cần lưu lượng tàu chở dầu giảm mạnh hoặc phí bảo hiểm vận tải tăng cao, thị trường năng lượng toàn cầu sẽ ngay lập tức phản ứng.

Trong những ngày đầu của cuộc khủng hoảng, lưu lượng tàu qua eo biển này đã giảm mạnh khi các hãng vận tải đánh giá lại mức độ rủi ro.

Đối với Iran, đây là một đòn bẩy mạnh mẽ. Tehran không cần phong tỏa hoàn toàn tuyến đường này. Chỉ cần tạo ra sự bất ổn đủ lớn, họ cũng có thể gây ra áp lực kinh tế và chính trị đối với các nền kinh tế phụ thuộc vào nguồn năng lượng Trung Đông.

Cuộc thử thách của sức bền

Khi chiến tranh kéo dài, rủi ro không còn được đo bằng số lượng tên lửa hay máy bay. Nó được đo bằng sự bền bỉ của các hệ thống chính trị.

Một cuộc xung đột khu vực kéo dài có thể gây ra những rạn nứt trong các liên minh quốc tế. Các quốc gia châu Âu đặc biệt nhạy cảm với biến động giá năng lượng và nguy cơ bất ổn khu vực.

Nếu Washington quyết định leo thang quân sự trong khi các đồng minh muốn kiềm chế căng thẳng, quan hệ xuyên Đại Tây Dương có thể bị thử thách.

Ngay tại Mỹ, một đòn tấn công bất ngờ có thể tạo ra sự ủng hộ chính trị tạm thời đối với tổng thống. Nhưng một cuộc chiến kéo dài với giá dầu tăng, thương vong quân sự và mục tiêu chiến lược mơ hồ có thể nhanh chóng làm suy giảm sự ủng hộ đó.

Biến động giá xăng dầu và giá năng lượng sẽ là một áp lực lớn đối với lựa chọn gia tăng của xung đột của ông Trump. Ảnh: Reuters.

Ngay cả trong liên minh chính trị của ông Trump, sự hoài nghi đối với các cuộc can dự quân sự tại Trung Đông đã tồn tại từ lâu.

Nếu chiến dịch kéo dài, những rạn nứt này có thể ngày càng sâu sắc.

Trong bối cảnh đó, Washington đang đối mặt với một lựa chọn khó khăn. Một con đường là leo thang quân sự nhằm giành lại quyền kiểm soát tình hình, mở rộng chiến dịch không kích, phá hủy năng lực phóng tên lửa của Iran và thiết lập ưu thế trên không lâu dài.

Nhưng một chiến lược như vậy có thể kéo dài nhiều năm và đòi hỏi cam kết quân sự lớn.

Con đường còn lại là tuyên bố các mục tiêu ban đầu đã đạt được và giảm mức độ can dự quân sự. Lựa chọn này có thể hạn chế nguy cơ leo thang, nhưng cũng khiến chính quyền Mỹ đối mặt với chỉ trích rằng họ đã dừng lại khi chưa hoàn thành nhiệm vụ.

Đòn tấn công ban đầu có thể đã giải quyết một bài toán chiến thuật - loại bỏ một phần lãnh đạo Iran và chứng minh ưu thế quân sự của Mỹ và Israel. Nhưng nó cũng tạo ra một thách thức chiến lược lớn hơn.

Các đòn không kích đã cho thấy ưu thế chiến thuật của Mỹ và Israel. Nhưng ưu thế chiến thuật không đồng nghĩa với chiến lược đúng đắn.

Phản ứng của Iran, trải rộng về địa lý, gây xáo trộn kinh tế và được tính toán kỹ lưỡng về chính trị, nhằm thay đổi chính cấu trúc của cuộc xung đột.

Bằng cách mở rộng chiến trường và kéo dài chiến tranh, Tehran đang chuyển cuộc đối đầu từ một cuộc thi về sức mạnh quân sự sang một cuộc thử thách về sức bền chính trị.

Câu hỏi quyết định của cuộc chiến này có thể không phải là bên nào sở hữu nhiều vũ khí hơn. Mà là bên nào có thể chịu đựng lâu hơn trong một cuộc chiến ngày càng lan rộng, và ngày càng mang tính chính trị.

Iran công bố video phóng tên lửa, đánh dấu đợt tấn công dữ dội Đợt tấn công mới ngày 11/3 được Iran đánh giá là “dữ dội nhất” kể từ khi chiến sự nổ ra. Nhiều hệ thống phòng không trong khu vực phải liên tục đánh chặn, còi báo động vang lên tại Israel và nhiều quốc gia vùng Vịnh.

Phương Linh

Nguồn Znews : https://znews.vn/iran-keo-dai-chien-tranh-bao-mon-suc-chiu-dung-cua-my-post1634053.html