Theo các hình ảnh và thông tin được phía Iran công bố, lực lượng vũ trang nước này đã khai hỏa vũ khí từ một tổ hợp hầm ngầm được mô tả là “pháo đài dưới lòng đất” giữa lúc căng thẳng với Mỹ và Israel leo thang.
Các đoạn video cho thấy cửa hầm mở ra, bệ phóng được nâng lên từ lòng đất trước khi phương tiện bay không người lái rời bệ.
Diễn biến được công bố sau khi Iran hứng chịu các đòn tập kích nhằm vào mục tiêu quân sự. Đáp trả, Tehran triển khai các đợt phóng UAV tự sát tầm xa từ cơ sở ngầm, thay vì sử dụng bệ phóng lộ thiên như trước đây. Việc lựa chọn địa điểm phóng dưới lòng đất được xem là nhằm giảm nguy cơ bị phát hiện và phá hủy từ trên không.
Loại UAV tự sát nổi bật trong các đợt tấn công này được xác định thuộc dòng Shahed, thường được gọi là UAV cảm tử tầm xa. Đây là phương tiện bay không người lái mang đầu đạn nổ mạnh, bay theo quỹ đạo định sẵn để lao trực tiếp vào mục tiêu.
Phiên bản phổ biến Shahed 136 có chiều dài khoảng 3,5 m, sải cánh 2,5 m, trọng lượng cất cánh khoảng 200 kg.
UAV này mang đầu đạn nổ mạnh nặng khoảng 40 kg, sử dụng động cơ piston cánh quạt phía sau, tốc độ hành trình khoảng 150 - 190 km/h và tầm bay có thể đạt 1.000 - 2.000 km tùy cấu hình nhiên liệu.
Hệ thống dẫn đường chủ yếu dựa trên định vị vệ tinh kết hợp quán tính, cho phép tấn công mục tiêu cố định với chi phí thấp hơn nhiều so với tên lửa hành trình.
Việc triển khai UAV tự sát Shahed từ hầm ngầm cho thấy Iran đã đầu tư đáng kể vào hệ thống cơ sở hạ tầng quân sự dưới lòng đất. Các đường hầm được gia cố bằng bê tông dày, có thể đặt sâu hàng chục mét.
Bên trong là kho chứa UAV, khu vực bảo dưỡng, nạp nhiên liệu và bệ phóng ray nghiêng. Khi khai hỏa, cửa hầm mở trong thời gian ngắn, UAV được kích hoạt và rời bệ chỉ trong vài phút.
Xét về chiến lược, mô hình “pháo đài ngầm” giúp Iran duy trì năng lực phản công ngay cả khi bị tập kích phủ đầu.
Trong môi trường tác chiến hiện đại, nơi vệ tinh trinh sát và máy bay không người lái giám sát hoạt động liên tục, các bệ phóng cố định trên mặt đất dễ trở thành mục tiêu. Đưa vũ khí xuống lòng đất làm tăng khả năng sống sót và kéo dài thời gian tác chiến.
Ngoài yếu tố bảo toàn lực lượng, UAV tự sát còn phù hợp với chiến thuật tiêu hao. Với chi phí ước tính thấp hơn nhiều so với tên lửa đạn đạo, Iran có thể phóng số lượng lớn nhằm gây quá tải cho hệ thống phòng không đối phương. Khi phải đối phó đồng thời nhiều mục tiêu bay thấp, tốc độ trung bình, các tổ hợp phòng không sẽ chịu áp lực lớn về đạn đánh chặn.
Tuy nhiên, UAV Shahed có hạn chế là tốc độ không cao và dễ bị phát hiện nếu đối phương có mạng lưới radar dày đặc. Do đó, hiệu quả phụ thuộc vào yếu tố bất ngờ, số lượng phóng và khả năng phối hợp với các loại vũ khí khác như tên lửa đạn đạo tầm ngắn hoặc tên lửa hành trình.
Việc Iran công khai hình ảnh khai hỏa từ “pháo đài” ngầm không chỉ mang ý nghĩa quân sự mà còn là thông điệp răn đe. Tehran muốn cho thấy họ vẫn duy trì được năng lực tấn công ngay cả khi bị gây sức ép.
Trong bối cảnh căng thẳng khu vực gia tăng, mô hình kết hợp giữa hạ tầng ngầm và UAV tự sát tầm xa đang trở thành một phần quan trọng trong học thuyết tác chiến bất đối xứng của Iran
Dù mức độ thiệt hại cụ thể sau các đợt phóng chưa được công bố đầy đủ, động thái này cho thấy cuộc đối đầu giữa Iran với Mỹ và Israel đang bước sang giai đoạn mới, nơi công nghệ giá rẻ nhưng hiệu quả cao được đưa vào trung tâm của chiến lược quân sự.
Việt Hùng