Iran phân loại quốc gia để kiểm soát Hormuz, tàu châu Âu đầu tiên đi qua eo biển

3 giờ trướcBài gốc

Kế hoạch này cho phép Iran linh hoạt quản lý tuyến vận tải huyết mạch của thế giới dựa trên mức độ quan hệ với từng quốc gia. Các quốc gia bị xếp vào nhóm “thù địch” sẽ bị cấm hoàn toàn sử dụng eo biển Hormuz.

Nhóm “trung lập” vẫn có thể đi qua nhưng phải chịu mức phí rất cao. Trong khi đó, các nước “thân thiện” sẽ được tự do lưu thông.

Dù Tehran chưa công bố danh sách cụ thể, nguồn tin cho biết phần lớn các quốc gia Ảrập tại Vịnh Ba Tư bị xếp vào nhóm “trung lập” hoặc “thù địch”, đồng nghĩa với việc phải trả phí lớn hoặc đối mặt nguy cơ bị chặn hoàn toàn.

Iran đã cho các tàu của Nam Phi đi qua eo biển Hormuz, hãng tin Nga RT đưa tin ngày 3/4, dẫn thông báo của Đại sứ quán Iran tại Nam Phi. Bộ trưởng Ngoại giao Nam Phi Ronald Lamola đã điện đàm với Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi.

Nhiều tàu chở dầu đang tránh eo biển Hormuz sau các cuộc tấn công chung của Mỹ và Israel vào Iran, một số tàu đã dừng lại hoặc đổi hướng giữa những cảnh báo rằng tuyến đường thủy này có thể không an toàn. Ảnh: iStock.

Sau khi bị Iran gần như đóng cửa từ cuối tháng 2, lưu lượng tàu qua eo biển Hormuz từng giảm xuống gần như bằng 0, khiến hơn 150 tàu phải neo đậu chờ bên ngoài và đẩy giá dầu tăng vọt. Việc các tàu Pháp, Nhật Bản và Oman bắt đầu di chuyển trở lại được coi là tín hiệu tích cực, nhưng vẫn rất hạn chế. Theo phía Nhật Bản, 45 tàu liên quan đến nước này vẫn đang mắc kẹt trong khu vực, cho thấy tình trạng đình trệ chưa được giải quyết triệt để.

LHQ lùi thời điểm bỏ phiếu nghị quyết về Hormuz sang tuần tới

Theo các nguồn tin của Reuters, tình báo Mỹ đánh giá, Iran khó có khả năng sớm nới lỏng kiểm soát eo biển Hormuz.

Ba nguồn thạo tin nói rằng, các báo cáo gần đây của Washington kết luận, việc kiểm soát tuyến đường chiến lược này là đòn bẩy quan trọng nhất của Iran trong đối đầu với Mỹ. Do đó, Iran có động cơ duy trì tình trạng siết chặt nhằm gây áp lực buộc Tổng thống Mỹ Donald Trump tìm cách kết thúc nhanh cuộc xung đột kéo dài gần 5 tuần qua.

Các chuyên gia cũng cho rằng, Iran có thể cố tình duy trì mức độ gián đoạn nhất định để giữ giá năng lượng ở mức cao, từ đó tối đa hóa lợi ích kinh tế và chiến lược.

Một số tàu chở dầu từng bị tấn công, bốc cháy khi đi gần hoặc cố đi qua eo biển Hormuz hồi tháng 3. Ảnh: PBS News.

Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc (LHQ) được cho là sẽ bỏ phiếu về dự thảo nghị quyết liên quan eo biển Hormuz vào tuần tới, thay vì cuối tuần này như kế hoạch ban đầu, CNN đưa tin ngày 4/4. Các nguồn tin ngoại giao cho biết Bahrain, quốc gia đề xuất văn kiện, chưa công bố lý do điều chỉnh thời điểm.

Dự thảo nghị quyết do Bahrain trình lên nhằm bảo đảm quyền tự do hàng hải tại eo biển Hormuz. Nếu được thông qua, văn kiện này sẽ cho phép các quốc gia triển khai “mọi biện pháp phòng vệ cần thiết” để bảo đảm tàu thuyền qua lại an toàn.

Giới quan sát nhận định, điều khoản này có thể mở đường cho các chiến dịch hải quân nhằm phá vỡ tình trạng gián đoạn lưu thông tại khu vực, vốn kéo dài kể từ khi xung đột giữa Iran với Mỹ và Israel bùng phát cuối tháng 2.

Tuy nhiên, đề xuất trên đang đối mặt nhiều ý kiến phản đối trong nội bộ Hội đồng Bảo an LHQ. Trung Quốc và Nga nằm trong số các nước bày tỏ quan ngại. Đại diện Trung Quốc tại LHQ cảnh báo rằng, nghị quyết có nguy cơ tạo tiền lệ “hợp thức hóa việc sử dụng vũ lực”, từ đó làm gia tăng căng thẳng và kéo theo những hệ lụy khó lường đối với an ninh khu vực.

Nhiều nhà phân tích cảnh báo, phương án quân sự nhằm mở lại eo biển Hormuz tiềm ẩn rủi ro rất lớn và chưa chắc thành công. Việc đối đầu trực tiếp với Iran tại khu vực này có thể dẫn đến leo thang xung đột trên diện rộng, đồng thời gây gián đoạn nghiêm trọng hơn đối với thị trường năng lượng toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, các chuyên gia cho rằng việc khôi phục hoàn toàn tự do hàng hải tại eo biển Hormuz sẽ phụ thuộc nhiều vào giải pháp ngoại giao, thay vì các hành động quân sự.

Đòn bẩy chiến lược của Tehran

Việc phân loại quốc gia và kiểm soát dòng chảy tàu thuyền cho thấy Iran đang chuyển từ cách tiếp cận phong tỏa cứng sang mô hình “kiểm soát có chọn lọc”, vừa gây áp lực lên các đối thủ, vừa duy trì một phần lưu thông với các nước không đối địch.

Động thái này không chỉ làm gia tăng bất ổn tại Trung Đông mà còn đặt ra thách thức lớn cho thương mại toàn cầu, khi một trong những tuyến vận tải quan trọng nhất thế giới bị biến thành công cụ mặc cả trong cuộc cạnh tranh địa chính trị.

Eo biển Hormuz (ảnh chụp từ vệ tinh)

Tàu châu Âu đầu tiên công khai vượt Hormuz giữa khủng hoảng

Một con tàu do châu Âu sở hữu đã lần đầu tiên công khai đi qua eo biển Hormuz kể từ khi xung đột tại Trung Đông bùng phát, đánh dấu tín hiệu hiếm hoi cho thấy tuyến vận tải huyết mạch này có thể đang dần được nối lại, News24 đưa tin ngày 4/4.

Theo dữ liệu theo dõi hàng hải, tàu container mang tên CMA CGM Kribi, treo cờ Malta nhưng thuộc sở hữu của tập đoàn vận tải Pháp CMA CGM, đã vượt qua eo biển Hormuz ngày 2/4. Đây được xem là con tàu có liên hệ phương Tây đầu tiên thực hiện hành trình này từ khi Iran siết chặt kiểm soát tuyến đường sau các cuộc không kích của Mỹ và Israel hồi cuối tháng 2.

Trong quá trình di chuyển, con tàu đã phát tín hiệu rõ ràng về nguồn gốc sở hữu của mình là Pháp - một động thái được cho là nhằm thể hiện tính “trung lập” với phía Iran, tương tự chiến thuật mà một số tàu khác từng áp dụng để được phép đi qua khu vực nhạy cảm này.

Việc một tàu châu Âu vượt qua Hormuz an toàn được xem là dấu hiệu cho thấy Iran có thể không coi Pháp là đối thủ trực tiếp trong cuộc xung đột hiện nay.

Trước đó, chỉ một số tàu liên quan tới các quốc gia được Iran xem là “thân thiện” như Trung Quốc, Ấn Độ hay Oman mới có thể đi qua eo biển.

Trong đó đáng chú ý là tàu chở khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) Sohar LNG, đồng sở hữu bởi tập đoàn vận tải Nhật Bản Mitsui O.S.K. Lines. Đây là tàu có liên hệ Nhật Bản đầu tiên và cũng là tàu LNG đầu tiên vượt eo biển kể từ khi xung đột bùng phát.

Ngoài ra, dữ liệu vận tải cho thấy, ba tàu chở dầu và khí do Oman vận hành cũng đã đi qua Hormuz. Một số tàu LPG và tàu chở khí khác rời Vịnh Ba Tư qua tuyến do Iran kiểm soát. Nhiều tàu đã tắt tín hiệu định vị (AIS) hoặc phát thông điệp về quốc tịch để tránh bị coi là mục tiêu.

Theo giới quan sát, chuyến đi của CMA CGM Kribi có thể là kết quả của các nỗ lực ngoại giao âm thầm. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron trước đó nhấn mạnh rằng việc mở lại eo biển Hormuz chỉ có thể đạt được thông qua đối thoại, thay vì hành động quân sự.

Nhiều nhà phân tích cho rằng, Iran đang áp dụng chính sách “mở có điều kiện”, cho phép tàu của các quốc gia không bị xem là đối địch như Nhật Bản, Oman hoặc một số nước châu Á đi qua, trong khi vẫn "cấm cửa" các tàu liên quan Mỹ và Israel.

Tàu container mang tên CMA CGM Kribi, treo cờ Malta nhưng thuộc sở hữu của tập đoàn vận tải Pháp CMA CGM, vừa an toàn đi qua eo biển Hormuz. Ảnh: Financial Times.

Thái An

Nguồn Tiền Phong : https://tienphong.vn/iran-phan-loai-quoc-gia-de-kiem-soat-hormuz-tau-chau-au-dau-tien-di-qua-eo-bien-post1832955.tpo