Iran 'ra giá' cho eo biển Hormuz, Mỹ đáp trả đanh thép

3 giờ trướcBài gốc

Trong bối cảnh xung đột Trung Đông leo thang và tuyến vận tải dầu mỏ quan trọng nhất thế giới rơi vào tình trạng tê liệt, Iran vừa đưa ra tối hậu thư với các nước Arab và châu Âu để được bảo đảm quyền tự do đi lại qua Eo biển Hormuz.

Tuyên bố này lập tức làm dấy lên lo ngại mới về an ninh hàng hải và nguồn cung năng lượng toàn cầu, khi gần 20% lượng dầu mỏ thế giới phải đi qua tuyến đường biển hẹp chỉ vài chục km này.

Iran đưa ra điều kiện ngoại giao

Ngày 9/3, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố các quốc gia Arab và châu Âu sẽ được “đầy đủ quyền và tự do” đi lại qua Eo biển Hormuz nếu họ trục xuất đại sứ Mỹ và Israel, đồng thời cắt đứt quan hệ ngoại giao với hai quốc gia mà Tehran cáo buộc đang tiến hành chiến dịch quân sự chống Iran, theo CNN.

Thông điệp này được đưa ra trong bối cảnh Mỹ và Israel đang gia tăng các đợt tấn công nhằm vào các mục tiêu của Iran, khiến căng thẳng khu vực bước sang một giai đoạn nguy hiểm mới.

Cho đến nay, chưa có quốc gia Arab hay châu Âu nào lên tiếng phản hồi chính thức đối với đề nghị của Tehran. Tuy nhiên, phần lớn các nước trong hai khu vực này đều là đồng minh hoặc đối tác chiến lược của Washington, khiến khả năng đáp ứng điều kiện mà Iran đưa ra gần như không khả thi.

Trong khi đó, Thứ trưởng Ngoại giao Iran Majid Takht-Ravanchi cho biết Tehran chỉ đặt ra một điều kiện duy nhất để chấm dứt các hành động thù địch: Mỹ và Israel phải “ngừng mọi hành động gây hấn”.

Theo ông Ravanchi, một số cường quốc quốc tế đã bắt đầu can thiệp ngoại giao nhằm hạ nhiệt tình hình. Nga, Trung Quốc và Pháp được cho là đã liên hệ với Tehran, kêu gọi các bên giảm leo thang và tìm kiếm giải pháp ngoại giao.

Tuy nhiên, khi các cuộc giao tranh vẫn tiếp diễn, những tuyên bố cứng rắn từ phía Iran càng khiến nguy cơ khủng hoảng hàng hải tại Eo biển Hormuz trở nên hiện hữu hơn.

Eo biển Hormuz nằm giữa Iran và Oman, nối Vịnh Ba Tư với Ấn Độ Dương, từ lâu đã được coi là một trong những điểm nghẽn chiến lược quan trọng nhất của kinh tế toàn cầu. Biểu đồ: Reuters.

Hiện khoảng 20% lượng dầu mỏ giao dịch toàn cầu được vận chuyển qua Hormuz mỗi ngày. Bất kỳ gián đoạn nào tại đây đều có thể gây chấn động thị trường năng lượng quốc tế.

Hiện tại, theo các nguồn tin hàng hải, hàng trăm tàu chở dầu và tàu container đang phải neo chờ ở hai đầu eo biển do nguy cơ an ninh gia tăng. Nhiều công ty vận tải biển và tập đoàn dầu khí đang theo dõi sát diễn biến tại khu vực để đánh giá khả năng nối lại các tuyến vận chuyển.

Tình trạng đình trệ này đã góp phần đẩy giá dầu tăng mạnh trên thị trường quốc tế, khi hoạt động xuất khẩu dầu từ Trung Đông - khu vực sản xuất năng lượng lớn nhất thế giới - bị gián đoạn nghiêm trọng.

Tổng thống Donald Trump tuyên bố cân nhắc việc “tiếp quản” eo biển Hormuz và cảnh báo Tehran rằng mọi hành động can thiệp sẽ dẫn đến “dấu chấm hết” cho quốc gia này. Là huyết mạch hàng hải chiến lược nhất thế giới, việc đảm bảo an ninh tại Hormuz hiện là ưu tiên tối thượng nhằm ngăn chặn các cú sốc tức thì đối với thị trường năng lượng và thương mại toàn cầu.

Nguy cơ phong tỏa bằng thủy lôi

Dù được cho là đã chịu nhiều tổn thất trong các cuộc tấn công gần đây, IRGC vẫn duy trì năng lực đáng kể để đe dọa hoạt động hàng hải tại Hormuz.

Theo các chuyên gia quân sự, Iran đã xây dựng một hệ thống phòng thủ ven biển phức tạp trong nhiều thập kỷ, bao gồm thủy lôi, tên lửa chống hạm, tàu ngầm mini, xuồng cao tốc vũ trang và máy bay không người lái tấn công.

Nick Charles, chuyên gia an ninh hàng hải tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS), nhận định Tehran đã phát triển một bộ công cụ quân sự “được thiết kế đặc biệt cho nhiệm vụ phong tỏa eo biển Hormuz”.

“Nếu những năng lực này được triển khai trong một chiến dịch quy mô lớn, thiệt hại đối với vận tải biển và kinh tế toàn cầu có thể rất nghiêm trọng”, ông cảnh báo.

Trong số các công cụ mà Iran có thể sử dụng, thủy lôi được xem là mối đe dọa lớn nhất. Iran được cho là sở hữu hàng nghìn quả thủy lôi, từ các loại cổ điển neo cố định cho đến những loại hiện đại có thể di chuyển bằng động cơ.

Việc rải thủy lôi dọc hai luồng hàng hải rộng 3 km có thể khiến toàn bộ tuyến vận tải dầu mỏ qua Hormuz bị tê liệt trong nhiều tuần hoặc thậm chí nhiều tháng.

Lịch sử đã chứng minh hiệu quả của loại vũ khí tương đối rẻ tiền nhưng cực kỳ nguy hiểm này.

Trong cuộc chiến Iran - Iraq những năm 1980, một tàu chở dầu lớn được Hải quân Mỹ hộ tống đã bị hư hại nặng do trúng thủy lôi của Iran.

Trong Chiến tranh vùng Vịnh năm 1991, hai tàu chiến Mỹ là USS Tripoli và USS Princeton cũng bị thủy lôi của Iraq làm hư hại nghiêm trọng, cho thấy ngay cả các hải quân hiện đại cũng rất dễ bị tổn thương trước loại vũ khí này.

Các chuyên gia cho rằng dưới sự giám sát chặt chẽ của Hải quân Mỹ, Iran có thể sử dụng tàu ngầm nhỏ hoặc xuồng cao tốc để bí mật rải thủy lôi trong khu vực.

Thách thức đối với nỗ lực “khơi thông”

Một trong những câu hỏi lớn hiện nay là liệu Mỹ có đủ khả năng nhanh chóng khôi phục hoạt động hàng hải tại Hormuz nếu Iran quyết định phong tỏa eo biển bằng thủy lôi hay không.

Các hoạt động rà phá thủy lôi hiện đại thường bao gồm ba bước chính: sử dụng sonar để phát hiện vật thể khả nghi, tiếp cận mục tiêu bằng thiết bị chuyên dụng và cuối cùng là vô hiệu hóa hoặc kích nổ.

Quy trình này đòi hỏi các tàu rà phá thủy lôi phải hoạt động trực tiếp trong khu vực nguy hiểm - nơi họ có thể trở thành mục tiêu của tên lửa chống hạm, máy bay không người lái hoặc pháo binh ven biển.

Một khó khăn khác là năng lực rà phá thủy lôi của Mỹ tại Trung Đông hiện đã giảm đáng kể so với giai đoạn Chiến tranh vùng Vịnh.

Cuối năm 2025, Hải quân Mỹ đã bắt đầu loại biên bốn tàu rà phá thủy lôi lớp Avenger từng được triển khai tại Bahrain, đồng thời đưa chúng trở lại Mỹ bằng tàu vận tải hạng nặng vào đầu năm nay.

Một tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz năm 2018. Ảnh: Reuters.

Hiện nay, phần lớn nhiệm vụ rà phá thủy lôi của Mỹ trong khu vực do ba tàu tác chiến ven bờ đảm nhiệm. Trong số đó, chỉ có tàu USS Canberra được trang bị đầy đủ mô-đun rà phá thủy lôi.

Tuy nhiên, những tàu chiến loại này có lượng giãn nước chỉ khoảng 3.000 tấn. Sau khi lắp đặt các thiết bị rà phá thủy lôi, chúng gần như không còn không gian để trang bị thêm hệ thống phòng không hoặc vũ khí phòng thủ hiệu quả.

Điều này khiến các tàu quét mìn trở nên cực kỳ dễ bị tổn thương nếu phải hoạt động gần bờ biển Iran.

Trong trường hợp Iran thực sự rải thủy lôi để phong tỏa Hormuz, tuyến vận tải dầu mỏ quan trọng nhất thế giới có thể bị tê liệt trong thời gian dài.

Điều này không chỉ gây ra cú sốc lớn cho thị trường năng lượng mà còn có thể kéo theo những tác động dây chuyền đối với kinh tế toàn cầu.

Các nhà phân tích cảnh báo rằng chỉ cần vài tuần gián đoạn tại Hormuz cũng đủ khiến giá dầu tăng vọt, đẩy chi phí vận tải, sản xuất và lạm phát toàn cầu lên cao.

Trong bối cảnh căng thẳng Trung Đông chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, tương lai của eo biển chiến lược này vẫn là một trong những biến số nguy hiểm nhất đối với an ninh năng lượng thế giới.

Phương Linh

Nguồn Znews : https://znews.vn/iran-ra-gia-cho-eo-bien-hormuz-my-dap-tra-danh-thep-post1633606.html