Iran triển khai cơ chế 'mã thông hành' qua eo biển Hormuz ra sao?

3 giờ trướcBài gốc

Tàu thuyền đậu ngoài khơi Fujairah, Các Tiểu vương quốc Arab thống nhất ngày 3/3/2026. Ảnh: REUTERS/TTXVN

Theo trang tin Bloomberg, những ngày gần đây, một công ty vận tải biển điều hành tàu chở dầu mắc kẹt tại vịnh Ba Tư đã nhận được đề nghị cho phép con tàu rời khu vực và đi qua eo biển Hormuz dưới sự hộ tống của hải quân Iran. Tuy nhiên, theo một giám đốc điều hành giấu tên, điều kiện tiên quyết là tàu phải thay đổi đăng ký và treo cờ Pakistan.

Công ty này đã không thể chấp nhận đề nghị trên, trong bối cảnh Pakistan được Iran cho phép một số lượng nhất định tàu mang cờ nước này đi qua eo biển Hormuz. Do số tàu treo cờ Pakistan trong khu vực không nhiều, giới chức Islamabad đã liên hệ với một số tập đoàn thương mại hàng hóa lớn nhằm tìm kiếm tàu có thể tạm thời chuyển đổi đăng ký để đáp ứng yêu cầu.

Theo một số nguồn tin am hiểu các cuộc thảo luận, Pakistan đang tìm kiếm những tàu có tải trọng lớn trong khu vực, bao gồm các siêu tàu chở dầu có khả năng vận chuyển khoảng 2 triệu thùng mỗi chuyến. Việc sắp xếp cho các tàu này đi qua eo biển được xem là một bước đi nhằm thể hiện hiệu quả của các nỗ lực ngoại giao trong bối cảnh xung đột khu vực vẫn chưa hạ nhiệt. Ít nhất hai công ty kinh doanh dầu mỏ lớn đã nhận được đề nghị liên quan.

Bộ Hàng hải Pakistan hiện chưa đưa ra bình luận chính thức. Trong khi đó, các diễn biến trên cho thấy Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Irann (IRGC) đang gia tăng kiểm soát hoạt động vận tải hàng hải qua eo biển Hormuz, một trong những tuyến hàng hải chiến lược quan trọng của thế giới.

Theo các nguồn tin trong ngành vận tải biển và giới chức có liên quan, IRGC đã bắt đầu triển khai cơ chế thu phí đối với tàu thuyền đi qua khu vực, đồng thời ưu tiên các tàu đến từ những quốc gia được coi là thân thiện và cảnh báo nguy cơ đối với tàu từ các nước bị xem là thù địch. Trước đó, hãng thông tấn bán chính thức Fars đưa tin Ủy ban An ninh Quốc gia Iran đã thông qua dự luật cho phép áp dụng phí tại eo biển Hormuz.

Một hệ thống kiểm soát chính thức hơn đang dần được hình thành. Theo đó, các nhà điều hành tàu phải liên hệ với một công ty trung gian có liên kết với IRGC, cung cấp đầy đủ thông tin về quyền sở hữu, quốc tịch tàu, hàng hóa, điểm đến, danh sách thủy thủ đoàn và dữ liệu từ hệ thống nhận dạng tự động (AIS).

Các hồ sơ này sau đó được chuyển tới Bộ Tư lệnh tỉnh Hormozgan thuộc hải quân IRGC để kiểm tra, nhằm bảo đảm tàu không có liên hệ với các quốc gia mà Iran coi là thù địch như Mỹ hoặc Israel. Nếu đáp ứng điều kiện, các bên sẽ tiến hành đàm phán mức phí.

Theo nguồn tin trong ngành, Iran áp dụng hệ thống phân loại quốc gia theo thang điểm từ một đến năm, trong đó các tàu thuộc quốc gia “thân thiện” sẽ được hưởng điều kiện thuận lợi hơn. Đối với tàu chở dầu, mức phí khởi điểm thường vào khoảng 1 USD/thùng, thanh toán bằng đồng nhân dân tệ hoặc các loại tiền điện tử ổn định (stablecoin).

Sau khi hoàn tất thanh toán, IRGC sẽ cấp mã giấy phép và hướng dẫn hành trình cụ thể. Các tàu phải treo cờ của quốc gia đã đạt thỏa thuận, thậm chí trong một số trường hợp phải thay đổi đăng ký chính thức. Khi đi vào eo biển Hormuz, tàu sẽ phát tín hiệu mã giấy phép qua hệ thống vô tuyến và được tàu tuần tra hộ tống qua khu vực gần bờ, nơi được giới vận tải gọi là các “trạm kiểm soát” của Iran.

Dữ liệu theo dõi hàng hải cho thấy lưu lượng tàu qua eo biển Hormuz đã tăng nhẹ trong thời gian gần đây, song vẫn ở mức thấp so với trước khi xảy ra xung đột. Trong khi đó, nhiều ý kiến cho rằng cơ sở pháp lý của việc Iran áp dụng cơ chế thu phí này chưa thực sự rõ ràng.

Theo quy định quốc tế, lãnh hải của một quốc gia thường kéo dài 12 hải lý tính từ đường bờ biển, trong đó quốc gia ven biển có quyền kiểm soát nhất định đối với tàu thuyền qua lại. Tuy nhiên, việc áp dụng phí đối với tuyến hàng hải quốc tế như eo biển Hormuz vẫn là vấn đề gây tranh cãi.

Trước đó, Iran đã gửi thư tới Tổ chức Hàng hải Quốc tế, khẳng định các tàu thuộc quốc gia không thù địch vẫn có thể đi qua eo biển Hormuz một cách an toàn. Tehran cho rằng các biện pháp kiểm soát hiện nay là nhằm thực thi quyền tự vệ phù hợp với luật pháp quốc tế.

Tuy nhiên, theo Giáo sư Jason Chuah, chuyên gia về luật thương mại và hàng hải, lập luận này không được phần lớn giới nghiên cứu luật quốc tế đồng tình. Ông cho rằng việc thu phí trong bối cảnh này có thể không phù hợp với các quy định hiện hành.

Các chủ tàu và nhà điều hành hiện đang phải cân nhắc nhiều rủi ro pháp lý, bao gồm khả năng vi phạm lệnh trừng phạt của Mỹ, Liên minh châu Âu và Anh, cũng như các quy định liên quan đến phòng chống rửa tiền. Đồng thời, chi phí bảo hiểm đối với tàu đi qua eo biển Hormuz đã tăng mạnh, trong khi một số tàu đã bị tấn công khi neo đậu trong khu vực.

Bảo Hà/Báo Tin tức và Dân tộc

Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/the-gioi/iran-trien-khai-co-che-ma-thong-hanh-qua-eo-bien-hormuz-ra-sao-20260403162246808.htm