Kế hoạch 'Đổi xe cũ lấy xe điện' của Thái Lan có gì đáng học hỏi?

20 phút trướcBài gốc

Khác với các chính sách trước đây, chiến dịch 'Đổi xe cũ lấy xe điện' lần này nhắm mục tiêu trực tiếp vào nhóm xe tải nặng và phương tiện vận tải công cộng, thúc đẩy cuộc đại chuyển đổi từ động cơ diesel sang xe điện (EV). Không dừng lại ở việc thay mới phương tiện, Thái Lan còn tham vọng tái thiết toàn bộ ngành vận tải thông qua chiến lược số hóa logistics, tối ưu hóa vận hành và cắt giảm triệt để phát thải.

Việc đổi sang xe điện được kỳ vọng sẽ làm giảm ô nhiễm.

Nếu được thông qua cùng các gói tài chính hỗ trợ đủ sức nặng, đây không chỉ là một chính sách môi trường, mà sẽ trở thành cú hích khổng lồ định hình lại toàn bộ thị trường xe bus điện và xe thương mại điện của xứ sở Chùa Vàng trong thập kỷ tới.

Từ "phủ sóng" xe cá nhân đến điện hóa huyết mạch vận tải

Được mệnh danh là "Detroit của châu Á", Thái Lan từ lâu đã là trung tâm sản xuất ô tô lớn nhất Đông Nam Á. Trong cuộc đua điện hóa toàn cầu, Bangkok cũng thể hiện tham vọng dẫn đầu với chính sách "30@30", trong đó đặt mục tiêu xe điện chiếm 30% tổng sản lượng sản xuất ô tô vào năm 2030.

Tuy nhiên, nếu như trong giai đoạn đầu, các gói trợ cấp của chính phủ chủ yếu tập trung vào việc kích cầu xe con nhằm thay đổi thói quen người tiêu dùng, thì định hướng mới nhất cho thấy một sự dịch chuyển mang tính chiến lược: Trọng tâm giờ đây là điện hóa nhóm phương tiện thương mại và vận tải công cộng, vốn là những "huyết mạch" thực sự của nền kinh tế.

Theo thông tin từ Bộ Giao thông Thái Lan và Cục Đường bộ (DLT), chương trình “đổi xe cũ lấy xe mới” dành riêng cho xe tải và xe bus đang được gấp rút đệ trình lên Nội các. Quyết định xoay trục này xuất phát từ áp lực môi trường ngày càng đè nặng. Thái Lan, đặc biệt là siêu đô thị Bangkok và các vùng công nghiệp lân cận, liên tục phải đối mặt với cuộc khủng hoảng bụi mịn PM2.5. Các dữ liệu môi trường chỉ ra rằng, đội xe tải và xe khách chạy bằng động cơ diesel đời cũ, lạc hậu chính là một trong những thủ phạm phát thải lớn nhất.

Việc ưu tiên nhóm xe thương mại là một bài toán kinh tế - môi trường cực kỳ thông minh. Trên thực tế, cường độ khai thác của một chiếc xe tải hay xe bus công cộng cao gấp hàng chục lần so với xe cá nhân. Một chiếc xe bus điện lăn bánh có thể bù đắp lượng khí thải tương đương với việc loại bỏ hàng chục chiếc xe con chạy xăng ra khỏi đường phố.

Nhìn rộng ra bình diện quốc tế, động thái của Thái Lan hoàn toàn bắt nhịp với xu hướng vĩ mô toàn cầu. Trung Quốc hiện đã xây dựng được mạng lưới xe bus điện khổng lồ nhất thế giới, trong khi Liên minh châu Âu (EU) cũng đang áp đặt các tiêu chuẩn khí thải Euro 7 khắt khe, ép buộc các hãng vận tải phải chuyển sang xe không phát thải. Đối với Thái Lan, khi chi phí sản xuất pin đang giảm dần và công nghệ sạc công suất cao ngày càng hoàn thiện, đây là "điểm rơi" hoàn hảo để bước sang giai đoạn hai của chiến lược EV, biến vận tải xanh thành động lực tăng trưởng mới.

Lời giải cho căn bệnh "xe chạy rỗng"

Điểm tạo nên sự khác biệt và chiều sâu của chương trình này là việc nó không đứng độc lập như một chính sách kích cầu mua sắm đơn thuần. Đổi xe điện chỉ là phần "cứng", trong khi phần "mềm" đi kèm là cả một chiến lược số hóa logistics quốc gia.

Cục Đường bộ Thái Lan (DLT) hiện đang phát triển và chuẩn bị triển khai hệ thống quản lý vận tải số mang tên DLT-TMS (Transport Management System). Nền tảng công nghệ này được sinh ra để giải quyết một trong những "căn bệnh" kinh niên gây lãng phí bậc nhất của ngành logistics: Tình trạng xe chạy rỗng chiều về.

Trong lĩnh vực vận tải, việc một chiếc xe tải chở đầy hàng đến đích nhưng lại phải quay về kho với thùng xe trống rỗng là một sự rò rỉ tài chính khổng lồ. Nó không chỉ tiêu tốn nhiên liệu vô ích, gia tăng khí thải mà còn đội chi phí khấu hao phương tiện và nhân công lên mức cao. Đặc biệt, khi chuyển đổi sang xe tải điện, việc tối ưu hóa hành trình càng mang tính sống còn.

Giới hạn về phạm vi hoạt động của pin và thời gian chờ sạc đòi hỏi các doanh nghiệp phải tính toán lộ trình một cách chi li bằng dữ liệu theo thời gian thực (real-time data). Việc kết hợp DLT-TMS với xe điện cho thấy tầm nhìn xa của Bangkok: Họ không chỉ muốn thay "động cơ" cho nền kinh tế, mà muốn nâng cấp toàn bộ "hệ điều hành" của ngành logistics.

Tuy nhiên, rào cản lớn nhất hiện nay vẫn là bài toán chi phí tài chính (CAPEX vs OPEX). Dù xe điện giúp doanh nghiệp tiết kiệm đáng kể chi phí nhiên liệu và bảo dưỡng trong quá trình vận hành (OPEX), nhưng giá mua ban đầu (CAPEX) của một chiếc xe tải hay xe bus điện vẫn cao hơn nhiều so với xe diesel truyền thống.

Để gỡ nút thắt này, giới chức Thái Lan đang cân nhắc điều chỉnh phương pháp tính giá cước vận tải hàng hóa và hành khách để phản ánh đúng giá trị của dịch vụ vận tải xanh. Đồng thời, việc mở rộng chương trình Q Mark (tiêu chuẩn chất lượng vận tải đường bộ của Thái Lan) sẽ giúp các doanh nghiệp nâng chuẩn đội xe, từ đó dễ dàng tiếp cận các hợp đồng lớn yêu cầu tiêu chuẩn ESG (Môi trường, Xã hội và Quản trị).

Cú hích định hình chuỗi cung ứng từ 'Đổi xe cũ lấy xe điện'

Nếu chương trình “đổi xe cũ lấy xe điện” chính thức được bấm nút thông qua, nó sẽ mở ra một kỷ nguyên bùng nổ cho thị trường xe thương mại điện tại Thái Lan, đồng thời kéo theo sự phát triển của một chuỗi cung ứng trị giá hàng tỉ USD.

Thực tế, Thái Lan đã chuẩn bị rất kỹ lưỡng để đón sóng. Chính phủ đã tung ra hàng loạt ưu đãi thuế, trợ cấp sản xuất để thu hút các "đại bàng" FDI. Hiện tại, các tập đoàn sản xuất xe điện khổng lồ từ Trung Quốc (như BYD, GWM), Nhật Bản và châu Âu đều đã thiết lập cứ điểm sản xuất tại đây. Tuy nhiên, phân khúc xe thương mại điện vẫn là một "đại dương xanh" chưa được khai thác triệt để.

Một chiếc xe tải điện không thể cắm sạc ở nhà như xe cá nhân. Do đó, chính sách mới sẽ kích hoạt một làn sóng đầu tư khổng lồ vào hạ tầng trạm sạc công suất siêu lớn dọc theo các tuyến quốc lộ và khu công nghiệp. Nó mở ra dư địa phát triển đột phá cho các nhà sản xuất pin thương mại, các công ty phát triển phần mềm quản lý trạm sạc và đội xe (fleet management), cũng như các tổ chức tài chính cung cấp giải pháp tín dụng xanh (green finance). Nếu chính phủ Thái Lan tung ra các công cụ tài chính sắc bén như trợ cấp trực tiếp, giảm thuế nhập khẩu linh kiện hay bù trừ lãi suất vay mua xe, tốc độ "xanh hóa" sẽ diễn ra nhanh đến chóng mặt.

Ở một lăng kính rộng hơn, bước đi táo bạo của Thái Lan chắc chắn sẽ tạo ra hiệu ứng lan tỏa (spillover effect) lên toàn bộ khu vực Đông Nam Á. Tại các quốc gia láng giềng như Việt Nam, Indonesia hay Malaysia, vận tải đường bộ và giao thông công cộng vẫn đang phụ thuộc nặng nề vào nhiên liệu hóa thạch. Nếu "mô hình Thái Lan" chứng minh được tính hiệu quả trong việc cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế, giảm thiểu chi phí logistics và làm sạch môi trường, đây sẽ là một hình mẫu chính sách lý tưởng để các quốc gia ASEAN khác học hỏi và áp dụng.

Dĩ nhiên, thách thức lớn nhất trước mắt vẫn là năng lực cân đối ngân sách của nhà nước và khả năng thiết kế cơ chế hỗ trợ đủ sức thuyết phục khối doanh nghiệp tư nhân. Nhưng với những tín hiệu mạnh mẽ hiện tại, "đổi xe cũ lấy xe điện" đã vượt ra khỏi khuôn khổ của một chương trình môi trường. Nó là một bản tuyên ngôn khẳng định quyết tâm của Thái Lan trong việc bảo vệ ngôi vương công nghiệp ô tô, đồng thời tự định vị mình là thủ phủ của nền kinh tế logistics xanh tại châu Á trong tương lai.

Bùi Tú

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/ke-hoach-doi-xe-cu-lay-xe-dien-cua-thai-lan-co-gi-dang-hoc-hoi-251451.html