Khám phá Di sản Văn hóa Phi vật thể Quốc gia Lễ hội truyền thống Chùa Ông

2 giờ trướcBài gốc

Nét cổ kính Cổng tam quan tại Chùa Ông (tại thôn Bình Lương, xã Như Quỳnh, tỉnh Hưng Yên). (Ảnh: Nguyễn Công Hải/TTXVN)

Chùa Ông hay còn gọi là chùa Bình Lương - ngôi cổ tự nổi tiếng linh thiêng, thuộc thôn Bình Lương, xã Như Quỳnh, tỉnh Hưng Yên.

Chùa có tên chữ là Bản Tịnh tự, được xây dựng vào thời Lý, khoảng từ năm 1128 đến năm 1138, không chỉ là nơi thờ Phật mà còn phụng thờ Thiền sư Từ Đạo Hạnh và Nhà Vua Lý Thần Tông.

Ngày 25/4, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân xã Như Quỳnh tổ chức Lễ đón nhận Di sản Văn hóa Phi vật thể Quốc gia - Lễ hội truyền thống Chùa Ông.

Ngôi cổ tự nổi tiếng linh thiêng

Theo Trung tâm Xúc tiến Du lịch tỉnh Hưng Yên, Chùa Ông quay về hướng Nam, bao quanh là các cây cổ thụ tươi tốt, phía trước có hồ nước trong xanh, cây cầu đá xanh bắc ngang qua ao tạo nên một cảnh quan không gian xanh mát.

Tam quan chùa có ba cửa vòm cuốn, được thiết kế, cách điệu có các hình tứ linh, long, ly, quy, phượng. Đi qua tam quan là khoảng sân rất rộng, thoáng đãng, nhìn xa xa là ngôi chùa uy nghi, cổ kính.

Chùa Ông mang kiến trúc kiểu chữ tam gồm: Tiền đường, Thiêu hương và Thượng điện. Tiền đường 7 gian, được làm bằng gỗ lim vững chắc, kết cấu vì kiểu chồng rường bào trơn đóng bén. Thiêu hương 7 gian, kiến trúc thượng rường hạ kẻ.

Thượng điện kiến trúc vì kèo đơn giản. Bên trong đặt gian thờ nhà vua và thiền sư Từ Đạo Hạnh ngồi trong khám sơn son thếp vàng. Tượng ngồi trong tư thế tọa thiền, mắt mở, mặc áo phật, chân trái để lộ, hai tay đặt hờ để trên đùi, đầu đội mũ Pháp sư, tướng đạo mạo oai vệ.

Sau Thượng điện còn có gác chuông làm kiểu chồng diêm hai tầng tám mái, bên trong treo quả đại hồng chuông đồng đúc thời Lê.

Hiện chùa còn lưu giữ được nhiều hiện vật quý như: gạch cổ thời Mạc (thế kỷ 16), hai tấm bia đá 1703 và 1749, chuông đồng, đại tự, thần tích thời Nguyễn, tượng thờ, ngựa thờ…

Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Hưng Yên, cũng như bao ngôi chùa khác, chùa Ông là dấu ấn hiện hữu của Phật giáo trên mảnh đất này. Nơi đây ngoài thờ Phật còn là nơi thờ Vua Lý Thần Tông cùng Thiền sư Từ Đạo Hạnh. Theo thần tích, khi vua Lý Thần Tông đi kinh lý qua vùng đất này, gặp lúc trời tối đuốc lại tắt, nhà Vua bèn lệnh cho quân sỹ nghỉ chân tại đây.

Thấy nơi đây phong cảnh hữu tình, có thế đất đẹp, người dân lại hiếu nghĩa, Nhà Vua đã ban cho nhân dân giống cây trồng để sản xuất, cây thuốc nam để nhân dân trồng chữa bệnh.

Đặc biệt, chính tay nhà Vua đã cắm đất dựng chùa làm nơi thờ Phật, nơi khuyên răn con người sống hướng thiện. Sau khi nhà Vua băng hà, để cảm tạ ân đức và nhớ ơn người dựng chùa, nhân dân địa phương đã cung kính lập bài vị và thờ ngài tại chùa Bình Lương.

Từ năm 2001, chùa được xếp hạng Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp Quốc gia. Đến năm 2025, Lễ hội Chùa Ông chính thức được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản Văn hóa Phi vật thể Quốc gia.

Lễ hội dân gian đặc sắc

Lễ hội truyền thống chùa Ông là lễ hội dân gian lâu đời của cộng đồng cư dân thôn Bình Lương.

Trước đây, lễ hội diễn ra từ ngày mồng 6 đến ngày 28 tháng 3 âm lịch, nhưng hiện nay đã được rút ngắn còn ba ngày, từ mồng 6 đến mồng 9 tháng 3, trong đó ngày mồng 9 là chính hội. Đây được xem là một trong những lễ hội lớn của tỉnh, vẫn lưu giữ nhiều giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc thông qua các nghi lễ như tế lễ, rước nước, phất cờ, cùng nhiều trò chơi dân gian thu hút đông đảo người dân và du khách tham gia.

Mở đầu lễ hội vào sáng mồng 6, nhà chùa cùng dân làng tổ chức nghi lễ rước nước để bao sái đồ thờ. Nước được lấy từ giếng cổ giữa làng, do sư trụ trì và các bậc cao niên thực hiện. Theo truyền thống, nghi thức này có từ lâu đời, nhằm phục vụ lễ mộc dục và cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng thuận lợi.

Lễ hội truyền thống Chùa Ông năm 2026. (Ảnh: Nguyễn Công Hải/TTXVN)

Sau lễ bao sái, các cụ ông trong trang phục chỉnh tề tiến hành lễ tế khai hội. Đến sáng sớm ngày mồng 8 tháng 3, người dân tập trung tại sân chùa để thực hiện nghi lễ phất cờ - một nét đặc trưng riêng của lễ hội chùa Ông.

Trước đó, sáu chiếc chiếu cói được trải trên đường chính đạo để tổng cờ thực hiện nghi thức. Người đảm nhiệm vai trò này phải được tuyển chọn kỹ lưỡng, là người khỏe mạnh, có gia đình hạnh phúc và phẩm chất tốt. Sau khi dâng hương lễ Phật và lễ Thánh, tổng cờ trong trang phục đỏ, đội mũ quan, cầm lá cờ dài chạm đất, bước đi theo nhịp chiêng trống qua từng chiếu.

Khi đến chiếu thứ sáu, ông dùng chân đá văng chiếc bát sứ và bắt đầu phất cờ. Trong quá trình phất, lá cờ phải lượn tròn, không bị quấn, đòi hỏi kỹ thuật và sức khỏe. Màu đỏ của cờ tượng trưng cho sinh khí, thể hiện sự lan tỏa sức sống từ trời xuống đất.

Nghi lễ này được thực hiện ba lần. Người dân tin rằng nếu cờ múa đẹp, kéo dài và chiếc bát bị vỡ vụn, thì năm đó sẽ gặp nhiều may mắn, mùa màng bội thu.

Sáng ngày mồng 9 tháng 3, dân làng tổ chức rước kiệu Đức Thánh từ chùa đến đình Quản - nơi thờ Thành hoàng làng. Đoàn rước gồm đội múa lân, đội cờ, đội trống, kiệu long đình, kiệu Thánh cùng các nghi trượng như bát bửu, kiếm thờ, phường bát âm và đông đảo người tham dự, tạo nên không khí trang nghiêm, rực rỡ.

Những người khiêng kiệu là các tráng đinh được tuyển chọn, mặc trang phục binh lính cổ. Khi đến đình Quản, đoàn rước dừng lại làm lễ dâng hương bái yết Thành hoàng.

Sau đó, đoàn quay về chùa theo lộ trình cũ để tiếp tục các nghi lễ tế của đoàn tế nam. Theo lệ xưa, vào ngày 28 tháng 3, nhà chùa và dân làng tổ chức lễ tạ, cảm tạ các Đức Phật và các vị Thánh đã phù hộ cho lễ hội diễn ra suôn sẻ, đồng thời cầu mong sức khỏe, mùa màng tốt tươi, con cháu học hành tiến bộ và xin cất các đồ thờ sau khi kết thúc lễ hội.

Phát biểu tại Lễ đón nhận Di sản Văn hóa Phi vật thể Quốc gia - Lễ hội truyền thống Chùa Ông ngày 25/4, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Như Quỳnh Nguyễn Duy Phong cho rằng Lễ hội truyền thống Chùa Ông là nét đẹp trong sinh hoạt văn hóa tâm linh, có lịch sử lâu đời, gắn liền với quá trình hình thành, phát triển của vùng đất Như Quỳnh.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hưng Yên Phạm Văn Nghiêm trao chứng nhận của Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho xã Như Quỳnh, công nhận Lễ hội Chùa Ông là Di sản Văn hóa Phi vật thể Quốc gia. (Ảnh: Nguyễn Công Hải/TTXVN)

Việc đón nhận Di sản Văn hóa Phi vật thể Quốc gia - Lễ hội truyền thống Chùa Ông là sự kiện có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, không chỉ là niềm vinh dự, tự hào của Đảng bộ và nhân dân xã Như Quỳnh mà còn là sự ghi nhận xứng đáng đối với những giá trị văn hóa truyền thống đã được gìn giữ, trao truyền qua nhiều thế hệ.

Lễ hội chùa Ông không chỉ mang ý nghĩa hội tụ, giao thoa, kết tinh và lan tỏa các giá trị văn hóa, mà còn góp phần gìn giữ những nét đẹp truyền thống của địa phương. Chính vì vậy, lễ hội không đơn thuần là một không gian tâm linh, mà còn trở thành nơi giao lưu văn hóa cộng đồng, giúp thắt chặt tình làng nghĩa xóm và nuôi dưỡng tình yêu quê hương trong mỗi người con đất nhãn./.

(Vietnam+)

Nguồn VietnamPlus : https://www.vietnamplus.vn/kham-pha-di-san-van-hoa-phi-vat-the-quoc-gia-le-hoi-truyen-thong-chua-ong-post1107041.vnp