Khám phá rừng lim hàng trăm năm tuổi được xem như báu vật ở Nghệ An

3 giờ trướcBài gốc

“Báu vật” rừng già giữa đồng bằng

Rừng lim Tháp Lĩnh có diện tích hơn 18ha là nơi sinh trưởng của hàng nghìn cây lim cổ thụ mang vẻ đẹp hoang sơ, tĩnh mịch. Nơi đây được người dân địa phương coi như một vùng đất thiêng và được bảo vệ nghiêm ngặt qua nhiều thế hệ. Với người dân nơi đây, rừng lim như gắn liền với tuổi thơ qua những lần đi đốn củi, bẻ măng, chăn trâu dưới tán lá um tùm của cây lim cổ thụ.

Rừng đặc dụng núi Tháp nằm ở trung tâm xã Giai Lạc, Nghệ An (xã Hậu Thành, Yên Thành cũ), xung quanh là đồng lúa và khu dân cư. Ảnh: Nguyễn Công

Rừng Tháp Lĩnh chủ yếu là lim xanh và lim sâu róm. Những cây lim đường kính từ 30cm trở lên có cả nghìn cây, trong đó nhiều gốc lim có chu vi thân to vài người ôm, ước tính có tuổi đời phải trên 300 năm. Ở Việt Nam, lim xanh được xếp nằm trong nhóm gỗ “tứ thiết” quý hiếm (đinh, lim, sến, táu). Theo khảo sát sơ bộ, ngoài cây lim, rừng còn có nhiều cây gỗ quý như: Trai, gụ, trắc…

Toàn bộ tán rừng Tháp Lĩnh được bao phủ bởi những tán lim rợp bóng có vẻ đẹp hoang sơ. Những thân lim, trắc, gụ, lát hoa hàng trăm tuổi đứng sừng sững đan cành vào nhau. Phía dưới là tầng cây bụi, dây leo tạo nên thảm thực vật dày đặc. Không chỉ giá trị về mặt văn hóa, vào mùa Hè khu rừng này được xem là chiếc điều hòa khổng lồ làm mát cho nhân dân xung quanh. "Rừng lim Tháp Lĩnh được xem như là khu rừng nguyên sinh duy nhất còn sót lại của huyện Yên Thành”, một người dân địa phương tự hào cho biết.

Ông Nguyễn Bá Thanh - xóm trưởng xóm Đồng Bàn, xã Giai Lạc, dẫn PV Tạp chí điện tử Kinh tế Môi trường đi khám phá thực tế những "cụ lim" tại rừng lim Quỳ Lăng. Ảnh: Nguyễn Công

Cách đó không xa, một khu rừng lim khác cũng có tuổi thọ hàng trăm năm, phân bổ chủ yếu trên địa bàn các xóm Quỳ Lăng, Đồng Bàn và Làng Danh (xã Lăng Thành, huyện Yên Thành cũ), nay là xã Giai Lạc, Nghệ An. Trước đây khu rừng này có tên gọi là Quỳ Lăng với diện tích hơn 106 ha. Lim Quỳ Lăng là giống lim “sâu róm” và lim “xanh”.

Quỳ Lăng có rừng lim bạt ngàn hiếm có trên địa bàn tỉnh Nghệ An. Theo các cụ cao niên trong làng kể lại, khi họ lớn lên đã thấy rừng lim bạt ngàn, thân cây đã to như cột đình. Có người cho rằng, rừng lim Quỳ Lăng được trồng cách đây 300 năm có lẻ. Khi nói đến tác dụng của rừng lim Quỳ Lăng, người dân tự hào, rừng lim ngoài giá trị về di tích bảo tồn vốn có của cha ông để lại, còn tạo được cảnh quan tự nhiên, tạo nguồn nước dồi dào gắn liền với đời sống của người dân Quỳ Lăng từ bao đời nay.

Những cây lim cổ thụ hàng trăm năm tuổi tại rừng lim Quỳ Lăng xã Giai Lạc cần được bảo tồn và phát triển. Ảnh: Nguyễn Công

Trong những năm gần đây, tình trạng cây lim bị chết không rõ nguyên nhân và sự xâm hại rừng lim xảy ra, khiến số cây lim giảm dần, thay vào đó là rừng trồng keo, tràm. Hiện nay, rừng lim Quỳ Lăng đang được các cấp, ngành địa phương quan tâm đưa vào quản lý thành khu rừng đặc dụng, từng bước khai thác một tour du lịch sinh thái hấp dẫn trên địa bàn tỉnh Nghệ An: Đền chùa Rú Gám (Quan Thành) - Đập Vệ Vừng (Quang Đồng) - Rừng lim Quỳ Lăng...

Cần bảo tồn và phát triển rừng lim Quỳ Lăng

Từ năm 1945 về trước, toàn bộ rừng lim thuộc quyền sử dụng của một số hộ cá nhân và một số dòng họ. Đến năm 1954 toàn bộ diện tích rừng lim giao cho Hợp tác xã Lăng Thành quản lý chung. Trong lúc rừng đang phát triển tốt, thì năm 1991, dịch sâu róm xuất hiện đã làm chết nhiều cây lim cổ thụ, bên cạnh đó công tác quản lý rừng lim của Hợp tác xã kém hiệu quả, do tổ bảo vệ là các cụ phụ lão không đảm trách được, nhiều diện tích rừng lim bị con người xâm hại.

Một số cây lim bị chết tại rừng lim Quỳ Lăng, cần có biện pháp bảo tồn và phát triển. Anh: Nguyễn Công

Đến năm 2001, toàn bộ diện tích rừng lim được giao cho các hộ dân quản lý, theo chủ trương giao đất giao rừng của Nhà nước. Từ đó, nhiều hộ dân đưa cây keo, bạch đàn vào trồng trong rừng lim khiến tình trạng người dân tự chuyển diện tích rừng lim sang trồng cây nguyên liệu giấy càng nhiều.

Để bảo vệ rừng lim - tài sản vô giá của ông cha để lại cho thế hệ mai sau, ngày 10/01/2014 UBND tỉnh Nghệ An ra quyết định số 112/QĐ-UBND phê duyệt quy hoạch rừng đặc dụng gắn với di tích lịch sử văn hóa cảnh quan huyện Yên Thành đến năm 2020 trong đó có rừng lim xã Lăng Thành. Mục đích kêu gọi Nhà nước có một số cơ chế chính sách đầu tư để phát triển rừng lim. Nên từ năm 2015 đến 2016, toàn bộ rừng lim do UBND xã quản lý, từ đây xã xây dựng lực lượng công an đảm nhiệm công tác bảo vệ rừng lim. Đồng thời UBND xã lập tờ trình đề nghị UBND huyện và các ban ngành liên quan có chủ trương thu hồi bìa đỏ các hộ nhận đất lâm nghiệp rừng lim để UBND xã chỉ đạo xây dựng phát triển rừng lim ngày càng hiệu quả.

Tuy nhiên, đến thời điểm này rừng lim Quỳ Lăng đã giảm đáng kể. Con số thống kê cho thấy, năm 2014 trong số diện tích rừng đặc dụng 106 ha, thì rừng tự nhiên có 81,6 ha, rừng trồng keo, bạch đàn 17,99ha, đất trống 6,74ha. Ngược lại, đến năm 2020, trong số 106 ha rừng đặc dụng đó thì rừng tự nhiên giảm xuống 25ha, trong khi đó rừng sản xuất keo, bạch đàn tăng lên 81,35ha.

Rừng lim Quỳ Lăng bị mai một, cần có biện pháp bảo tồn và phát triển. Ảnh: Nguyễn Công

Năm 2024, theo Quyết định số 895/QĐ-TTg ngày 24/8/2024 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt Quy hoạch lâm nghiệp quốc gia thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn 2050 thì diện tích rừng lim tại xã Lăng Thành được quy hoạch rừng đặc dụng là 83,32 ha. Một số khó khăn, vướng mắc đang tồn tại trong công tác quản lý, bảo vệ rừng lim Quỳ Lăng. Trong bìa đất lâm nghiệp giao cho hộ gia đình ghi rừng lim trồng (mà không ghi rừng lim tự nhiên), không ghi mật độ, trữ lượng, trạng thái rừng. Cơ sở pháp lý lúc giao không chặt chẽ, nên hiện nay rất khó khăn cho công tác quản lý bảo vệ rừng của các cơ quan Nhà nước.

Ông Nguyễn Bá Thanh - xóm trưởng xóm Đồng Bàn, xã Giai Lạc, tỉnh Nghệ An chia sẻ: "Để bảo vệ rừng lim, xóm đã yêu cầu người dân khi khai thác cây keo tràm thì không được bỏ bất cứ một loại chất gì vào những gôc cây lim. Khi khai thác keo tràm thì người dân phải cam kết giữ nguyên hiện trạng rừng lim và phải gom gọn thực bì tránh xa gốc cây lim để tiêu hủy thực bì. Đối với những cây lim chết, xóm đã báo về cho xã để có biện pháp xử lý. Việc xen lẫn những cây rừng sản xuất và cây rừng đặc dụng gây ra một số khó khăn trong công tác bảo tồn và phát triển rừng lim. Nguy cơ mai một rừng lim do cây lim tự chết là có".

Sau khi được giao bìa, các hộ gia đình đã phát thực bì để trồng keo, bạch đàn xen vào rừng lim. Quá trình khai thác gỗ nguyên liệu, một số hộ đã đốt xử lý thực bì, làm cho quá trình sinh trưởng cây lim bị ảnh hưởng, gây khó khăn cho công tác bảo vệ. Rừng lim là cây gỗ tự nhiên được giao cho dân lâu dài (50 năm), thuộc sở của nhà nước không được khai thác. Vì vậy, người dân không có lâm sản phụ để dân hưởng hoa lợi kinh tế từ rừng, tiền khoán bảo vệ rừng hàng năm thấp, nên sau khi được giao đất, giao rừng các hộ gia đình thường không quan tâm đến bảo vệ, phát triển rừng lim.

Dưới tán rừng lim Quỳ Lăng được người dân trồng keo xen lấn, ảnh hưởng không nhỏ đến công tác bảo tồn và phát triển. Ảnh: Nguyễn Công

Để bảo tồn và phát triển rừng lim Quỳ Lăng, ông Nguyễn Hồ Sơn – Phó Chủ tịch UBND xã Giai Lạc (Nghệ An) cho rằng, ngành kiểm lâm, lâm nghiệp, cùng các ban ngành liên quan cần có giải pháp kịp thời khắc phục hậu quả chồng chéo giữa rừng đặc dụng hay sản xuất và phòng hộ trong công tác quản lý. Xác minh lại nguồn gốc quyền sử dụng đất, rừng trồng, rừng phòng hộ để có biện pháp quản lý chặt chẽ trong công tác quản lý rừng. Nếu rừng vẫn được quy hoạch rừng đặc dụng, thì cấp trên có chính sách hỗ trợ và chiến lược mới vừa bảo tồn cây lim và đem lại hiệu quả kinh tế tương xứng với vùng. Hiện tại xã đang gặp rất nhiều khó khăn trong công tác bảo tồn và phát triển rừng lim Quỳ Lăng.

Việc đốt thực bì sau khai thác gỗ keo khiến cho việc trồng mới cây lim con hoặc cây lim con trong tự nhiên phát triển là điều khó xảy ra. Bên cạnh đó có một số cây lim đã chết nhưng vì là rừng đặc dụng không được khai thác nên không có cách nào để xử lý được.

Nguyễn Công - Phạm Thắng

Nguồn Kinh tế Môi trường : https://kinhtemoitruong.vn/kham-pha-rung-lim-hang-tram-nam-tuoi-duoc-xem-nhu-bau-vat-o-nghe-an-110524.html