Khan hiếm nguồn nước: Từ thách thức tài nguyên đến trách nhiệm hành động

10 giờ trướcBài gốc

Khủng hoảng trầm trọng do hạn hán ở vùng Sừng châu Phi

Thách thức cấp bách toàn cầu

Trong nghiên cứu mới nhất được công bố vào tháng 1 năm nay, các nhà nghiên cứu của LHQ cho biết, thế giới đang đối mặt với tình trạng “cạn kiệt” nguồn nước không thể đảo ngược. Hàng tỷ người đang phải gồng mình để đối phó với hậu quả của nhiều thập kỷ sử dụng quá mức; cũng như nguồn cung cấp nước từ các hồ, sông, sông băng và vùng đất ngập nước đang suy giảm.

Gần 75% dân số toàn cầu sống ở các quốc gia được phân loại là “thiếu an ninh về nước” hoặc “thiếu an ninh nghiêm trọng về nước”, và 4 tỷ người phải đối mặt với tình trạng khan hiếm nước nghiêm trọng ít nhất 1 tháng mỗi năm.

Trong đó, khu vực Trung Đông và Bắc Phi (MENA) được coi là dễ bị tổn thương nhất trước tình trạng khan hiếm nước và các thách thức khác liên quan đến nước. Quỹ Nhi đồng LHQ (UNICEF) lưu ý, 15 trong số 20 quốc gia khan hiếm nước nhất thế giới nằm ở khu vực MENA. Các khu vực khác trên thế giới đặc biệt dễ bị tổn thương trước tình trạng thiếu nước nghiêm trọng bao gồm Nam Á, châu Phi cận Sahara và khu vực phía tây nam Mỹ.

Những năm gần đây, mặc dù các chính phủ và các nhóm viện trợ đã hỗ trợ nhiều người sống ở các khu vực khan hiếm nước tiếp cận được nguồn nước, nhưng vấn đề này được dự báo sẽ trở nên tồi tệ hơn khi dân số toàn cầu tăng lên và biến đổi khí hậu ngày càng trầm trọng.

Tình trạng khan hiếm nước có thể gây thiệt hại khác nhau giữa các khu vực, trong một số trường hợp gây ra thiệt hại trên diện rộng, bao gồm cả sức khỏe cộng đồng, phát triển kinh tế và thương mại toàn cầu, đồng thời có thể thúc đẩy các cuộc di cư hàng loạt và gây ra xung đột.

Một nông dân nơi vùng Khánh Hòa lo lắng cho cuộc sống do bị ảnh hưởng bởi hạn hán kéo dài

Theo các chuyên gia, tình trạng thiếu nước có thể là kết quả của sự kết hợp giữa các yếu tố tự nhiên và con người, bao gồm: Nông nghiệp, biến đổi khí hậu, tăng trưởng dân số, quản lý nước kém hiệu quả... Bên cạnh đó, các quyết định quản trị liên quan đến nước cũng có thể gây ra những ảnh hưởng dây chuyền sâu rộng.

Ông David Michel, chuyên gia cao cấp về an ninh nguồn nước tại Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS) nhận định: “Cơ sở hạ tầng mà chúng ta xây dựng để quản lý nước trong cộng đồng có thể làm gián đoạn dòng chảy của nước và nguồn cung cấp nước cho cộng đồng lân cận hoặc cộng đồng ở hạ lưu, và làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu nước của họ”.

Trách nhiệm hành động

Để ứng phó với thách thức này, các quốc gia cũng như các tổ chức quốc tế trên toàn cầu đã có những hành động cụ thể. Trong đó, các nỗ lực quốc tế về nước và vệ sinh chủ yếu được điều phối bởi Ủy ban về Nước của LHQ (UN-Water), tổ chức này hoạt động nhằm đẩy nhanh tiến độ thực hiện Mục tiêu phát triển bền vững số 6 (SDG 6), một chương trình nghị sự phát triển toàn diện kéo dài 15 năm, nhằm đảm bảo sự sẵn có và quản lý bền vững nước sạch và vệ sinh cho tất cả mọi người.

Nước đang ngày càng trở nên nổi bật hơn trong các cuộc thảo luận quốc tế về khí hậu. Tại Hội nghị Nước LHQ năm 2023, các quốc gia đã thông qua Chương trình Hành động về Nước, một tập hợp các cam kết tự nguyện nhằm tăng cường đầu tư vào cơ sở hạ tầng nước và củng cố quản trị liên quan đến nước để đáp ứng các mục tiêu nước toàn cầu.

Tại Hội nghị thượng đỉnh về khí hậu thường niên của LHQ (COP30) được tổ chức hồi tháng 11 năm ngoái, nước cũng là một chủ đề chính. Tiếp đến, vào tháng 12/2026, LHQ sẽ tổ chức Hội nghị về Nước tại Các Tiểu vương quốc Ả-rập Thống nhất (UAE), tập trung vào hợp tác về nước, quản trị đa phương và đầu tư liên quan đến nước.

Một em bé lấy nước tại Khánh Hòa vào mùa khô

Cùng với đó, nhiều quốc gia đã và đang triển khai các giải pháp nhằm cải thiện an ninh nguồn nước, tập trung vào cơ sở hạ tầng xanh, tái chế nước thải, nông nghiệp thông minh hơn, phục hồi đất,…

Tại Peru, luật pháp quy định các công ty cấp nước phải tái đầu tư một phần lợi nhuận vào cơ sở hạ tầng xanh, như sử dụng thực vật, đất và các hệ thống tự nhiên khác để quản lý nước mưa.

Cùng với đó, ngày càng nhiều thành phố trên thế giới đang tái chế nước thải thành nước uống, điều mà thủ đô Windhoek của Namibia đã thực hiện trong nhiều thập kỷ. Singapore cũng vậy, biến nước thải đã qua xử lý thành nước tái chế chất lượng cao.

Những đổi mới công nghệ trong các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo và chỉnh sửa gen cũng đang thúc đẩy sự tiến bộ, giúp cây trồng có khả năng chống chịu tốt hơn và tăng năng suất. Đất được phục hồi có thể giữ được nhiều nước hơn và trở thành nguồn tài nguyên dài hạn, theo bà Liz Saccoccia, chuyên gia về an ninh nguồn nước tại Viện Tài nguyên thế giới (WRI). Điều này đang diễn ra ở những khu vực của Ethiopia, nơi các sáng kiến do cộng đồng dẫn dắt như trồng cây và làm ruộng bậc thang đang khôi phục an ninh nguồn nước.

Đối với Việt Nam, dù được xem là quốc gia có nguồn nước khá dồi dào, thực tế cho thấy tài nguyên này đang chịu áp lực ngày càng gia tăng từ cả yếu tố tự nhiên lẫn hoạt động của con người.

Nhằm ứng phó với thách thức này, thời gian qua, Cục Quản lý tài nguyên nước, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã tập trung hoàn thiện thể chế, tham mưu xây dựng Luật Tài nguyên nước với các quy định về quản trị hiện đại, quy hoạch, kịch bản nguồn nước, vận hành liên hồ chứa và giám sát khai thác; đồng thời đẩy mạnh xây dựng hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu và quan trắc tài nguyên nước; công tác phối hợp liên ngành, liên vùng được tăng cường, gắn với các giải pháp tạo nguồn, trữ nước và phục hồi các dòng sông suy thoái… “Đầu tư và nâng cao nhận thức về tài nguyên nước không chỉ mang ý nghĩa trước mắt mà còn là chiến lược lâu dài”, ông Châu Trần Vĩnh, Cục trưởng Cục Quản lý tài nguyên nước nhấn mạnh.

Nước không còn là một yếu tố môi trường, một nguồn tài nguyên thiên nhiên, mà đã trở thành một phần thiết yếu của hệ thống an ninh quốc gia. An ninh thế kỷ 21 không chỉ được định nghĩa bởi các mối đe dọa thông thường, mà còn được định nghĩa bởi khả năng của một quốc gia trong việc đảm bảo tiếp cận các nguồn tài nguyên thiết yếu trong điều kiện căng thẳng. Do đó, việc đổi mới cơ sở hạ tầng thủy lợi không chỉ là vấn đề môi trường; đó còn là một khoản đầu tư chiến lược. LHQ nhấn mạnh, nước có thể trở thành đòn bẩy cho sự ổn định, hợp tác và an ninh nếu hành động được thực hiện ngay bây giờ.

Lê Thảo (tổng hợp) - Ảnh: nhandan.vn

Nguồn Thừa Thiên Huế : https://huengaynay.vn/the-gioi/khan-hiem-nguon-nuoc-tu-thach-thuc-tai-nguyen-den-trach-nhiem-hanh-dong-164294.html