Kháng chiến chống Mỹ và những bức ảnh làm 'xoay chuyển' nhận thức toàn cầu

3 giờ trướcBài gốc

Bức ảnh “Em bé Napalm” của Nick Ut. Một trong những hình ảnh nổi tiếng nhất là bức ảnh “Em bé Napalm” do nhiếp ảnh gia Nick Ut chụp năm 1972. Bức ảnh ghi lại khoảnh khắc cô bé Phan Thị Kim Phúc chạy trong đau đớn sau một cuộc ném bom napalm. Không cần lời chú thích dài dòng, hình ảnh một đứa trẻ trần truồng, bị bỏng nặng, gào khóc giữa con đường đã đủ để phá vỡ mọi lớp vỏ ngôn từ tuyên truyền. Nó khiến công chúng phương Tây phải đối diện trực diện với hậu quả của vũ khí chiến tranh, từ đó làm dấy lên làn sóng phản đối mạnh mẽ. Bức ảnh không chỉ đoạt giải Pulitzer mà còn trở thành một trong những biểu tượng mạnh mẽ nhất của phong trào phản chiến.

Bức ảnh làm cả thế giới rúng động của Eddie Adams. Trước đó, năm 1968, một bức ảnh của Eddie Adams cũng đã gây chấn động tương tự. Hình ảnh tướng Nguyễn Ngọc Loan bắn chết tù binh - một sĩ quan tình báo của quân Giải phóng miền Nam tham gia cuộc Tổng tiến công Mậu Thân tại Sài Gòn - ngay trên đường phố đã làm dấy lên nhiều tranh cãi về đạo đức và tính chính danh của cuộc chiến do Mỹ dẫn dắt.

Hòa thượng Thích Quảng Đức tự thiêu. Ảnh: Malcolm Browne. Một hình ảnh khác, tuy diễn ra trước khi Mỹ trực tiếp tham chiến quy mô lớn, nhưng lại có ảnh hưởng sâu rộng, là bức ảnh hòa thượng Thích Quảng Đức tự thiêu năm 1963, do Malcolm Browne chụp. Hình ảnh vị sư ngồi bất động trong ngọn lửa đã gây chấn động dư luận quốc tế, làm nổi bật tình hình bất ổn chính trị và tôn giáo tại miền Nam Việt Nam thời điểm đó. Nó không chỉ là một hành động phản kháng mà còn là một thông điệp mạnh mẽ về sự tuyệt vọng và quyết tâm, khiến thế giới phải chú ý đến những gì đang diễn ra ở Việt Nam.

Người biểu tình phản đối chiến tranh tập hợp bên hồ Phản Chiếu tại Washington DC ngày 21/10/1967. Ảnh: AP. Bên cạnh đó, cũng không thể không nhắc đến những bức ảnh về phong trào phản chiến tại Mỹ và nhiều quốc gia khác. Hình ảnh hàng trăm nghìn người biểu tình tại Washington D.C. hay các cuộc tuần hành tại châu Âu đã cho thấy cuộc chiến không còn là vấn đề nội bộ mà đã trở thành một cuộc tranh luận toàn cầu. Những bức ảnh này phản ánh sự thay đổi trong nhận thức của chính người dân các nước tham chiến, khi họ bắt đầu đặt câu hỏi về mục tiêu và cái giá của cuộc chiến. Từ góc nhìn truyền thông, những bức ảnh này có điểm chung là tính trực diện và khả năng truyền tải cảm xúc mạnh mẽ. Chúng không cần giải thích dài dòng mà vẫn có thể “nói” rất nhiều. Trong thời đại mà truyền hình và báo chí in vẫn là kênh thông tin chủ đạo, những hình ảnh này đã lan truyền với tốc độ chưa từng có, tạo nên một “hiệu ứng dây chuyền” trong nhận thức công chúng. Đây chính là tiền đề cho khái niệm “media war” – chiến tranh truyền thông – nơi việc kiểm soát hình ảnh và thông tin trở thành yếu tố then chốt. Tác động của những bức ảnh này không chỉ dừng lại ở dư luận mà còn ảnh hưởng đến chính sách. Áp lực từ công chúng, được nuôi dưỡng bởi những hình ảnh gây sốc, đã góp phần thúc đẩy các quyết định chính trị quan trọng, bao gồm việc giảm leo thang và cuối cùng là rút quân. Dù không thể nói rằng chỉ riêng nhiếp ảnh đã thay đổi cục diện chiến tranh, nhưng rõ ràng nó đã đóng vai trò như một chất xúc tác mạnh mẽ trong quá trình đó. Nhìn lại, những bức ảnh của thời kỳ này đã định hình cách chúng ta hiểu về chiến tranh trong kỷ nguyên hiện đại. Chúng đặt ra câu hỏi về vai trò của truyền thông, đạo đức của người làm báo và trách nhiệm của công chúng. Trong một thế giới ngày nay, nơi hình ảnh lan truyền còn nhanh hơn gấp bội qua mạng xã hội, bài học từ những bức ảnh gây chấn động thế giới về cuộc chiến tranh do Mỹ gây ra ở Việt Nam vẫn còn nguyên giá trị. Chúng nhắc nhở rằng, đằng sau mỗi khung hình là những con người thật, những số phận thật, nhận thức của chúng ta về thế giới có thể bị thay đổi chỉ bởi một khoảnh khắc được ghi lại đúng lúc.