Khánh Hòa: Làng nghề xoi trầm hương Vạn Thắng 'xoay xở' tìm vị thế trên sân nhà

8 giờ trướcBài gốc

Du khách quốc tế, đặc biệt là khách đến từ các quốc gia châu Á và Trung Đông, rất quan tâm đến trầm hương và các sảnphẩm liên quan đến văn hóa trầm

Những "nút thắt" làm khó làng nghề

Chúng tôi đã có chuyến tìm về xã Vạn Thắng - nơi được xem là cái "nôi" của nghề xoi trầm hương Khánh Hòa. Ở thôn Phú Hội 1, nghề xoi trầm không đơn thuần là kế sinh nhai, mà còn là một phần ký ức, một phần linh hồn văn hóa cần được gìn giữ.

Lật lại những trang ký ức của các bậc cao niên, chúng tôi mới thấu cảm hết cái giá của 2 chữ "Trầm Hương". Đó là một cái nghề mà tổ tiên xưa kia phải "ngậm ngải tìm trầm", phải đánh cược mạng sống nơi rừng thiêng nước độc, băng rừng lội suối giữa lằn ranh sinh tử. Từng khối trầm mang về không chỉ là tinh túy của đất trời, mà còn thấm đẫm mồ hôi, nước mắt và cả những lời thề độc chốn đại ngàn.

Hơn 400 hộ dân với hơn 1.000 lao động miệt mài giữ lửa nghề, tạo nên hệ sinh thái sản phẩm đa dạng từ nhang trầm, trầm cảnh đến các mặt hàng mỹ nghệ tinh xảo, cung ứng rộng rãi ra thị trường. Nhiều sản phẩm đạt chuẩn OCOP từ 3 - 4 sao (tỷ lệ sản phẩm trầm hương tham gia OCOP chiếm khoảng 80%), góp phần nâng cao giá trị sản phẩm và quảng bá thương hiệu trầm của địa phương.

Trong nhiều chuyến tìm hiểu thực tế ở các làng nghề, chúng tôi nhận thấy một sản phẩm phải có thương hiệu gắn liền thì mới có "tiếng nói" trên thị trường. Điều đó thể hiện sức cạnh tranh liên quan đến chuyện sống còn của mỗi làng nghề. Đằng sau bề dày truyền thống ấy, làng nghề xoi trầm hương Vạn Thắng vẫn đang đối mặt với không ít thách thức cần lời giải.

"Nhẹ nhàng cẩn thận ngón tay, nếu như không khéo sẽ bay áo trầm"

Gặp chị Ngô Thị Kim Hương (44 tuổi), người thợ gắn bó với nghề và là một cư dân lâu đời của làng, chị không giấu nổi nỗi lo khi nói về đầu ra sản phẩm. Gia đình chị là hộ kinh doanh nhỏ bé, chưa biết cách tận dụng công nghệ để quảng bá hay bán hàng trực tuyến.

"Khách du lịch đến đây hầu hết là tự tìm đến, rất ít đoàn do các công ty lữ hành tổ chức tham quan, trải nghiệm làm trầm cùng người dân. Nếu có nhiều đoàn khách được tổ chức bài bản, mình có thể bán hàng trực tiếp cho khách, cuộc sống sẽ ổn định hơn, thu nhập cũng cao hơn. Bây giờ, phần lớn sản phẩm vẫn phải bán qua các thương nhân", chị Hương nói.

Dưới những mái hiên cũ, nơi những người thợ miệt mài gọt giũa từng miếng trầm để tạo nên những tác phẩm tinh xảo, chúng tôi mới thấu hiểu đằng sau sự miệt mài đó là nỗi bất an khi "trầm giả" lan tràn ngoài thị trường có thể làm mờ đi giá trị trăm năm mà tổ tiên làng nghề đã dày công xây dựng.

Người dân làng nghề khao khát những không gian trải nghiệm trực tiếp, nơi du khách có thể tận mắt thấy quá trình "máu thịt" của cây dó bầu hóa thành trầm hương.

Trước tình trạng "có tiếng nhưng không có tầm", UBND xã Vạn Thắng cũng đã có báo cáo gửi UBND tỉnh Khánh Hòa, chỉ ra những vướng mắc cản trở sự phát triển của làng nghề.

Theo đó, hoạt động sản xuất hiện vẫn chủ yếu theo quy mô hộ gia đình nhỏ lẻ, thiếu liên kết chuỗi; việc tiêu chuẩn hóa chất lượng sản phẩm và xây dựng thương hiệu chung còn nhiều hạn chế.

Hiện nay chưa có hệ thống nhận diện và thương hiệu tập thể thống nhất để quảng bá cho các sản phẩm trầm hương của địa phương, ví dụ như: Thương hiệu chung gắn với địa danh "Trầm hương Khánh Hòa", hoặc thương hiệu tập thể "Trầm hương Vạn Thắng" đại diện cho làng nghề.

Một nghịch lý khác cũng đang diễn ra, đó là tiềm năng du lịch vẫn chưa được khai thác tương xứng. Những hạng mục phục vụ trưng bày và giới thiệu sản phẩm đã được đầu tư nhưng chưa được vận hành hiệu quả, chưa hình thành được một không gian làng nghề hoạt động thường xuyên, phục vụ đồng bộ các chức năng như trưng bày và giới thiệu sản phẩm trầm hương của địa phương; trải nghiệm quy trình chế tác trầm hương; đón tiếp và hướng dẫn khách tham quan; kết nối các hộ làm nghề và nghệ nhân trong làng nghề.

Sản phẩm có, nhưng thiếu câu chuyện để kể; không gian có, nhưng chưa đủ sức "sống" để níu chân du khách. Hoạt động du lịch vì thế vẫn mang tính tự phát, chưa thể trở thành "đòn bẩy" nâng tầm giá trị trầm hương.

Các chính sách hỗ trợ cho làng nghề còn hạn chế, đặc biệt trong các lĩnh vực xúc tiến thương mại, tiêu chuẩn hóa sản phẩm, đào tạo nghề, phát triển du lịch làng nghề...

Làng nghề xoi trầm hương Vạn Thắng đang đứng trước ngã rẽ lớn, hoặc tiếp tục phát triển theo quán tính, hoặc tái cấu trúc để bứt phá. Bởi giá trị của làng nghề không chỉ nằm ở sản phẩm, mà còn ở cách câu chuyện được kể, thương hiệu được xây dựng và vị thế được khẳng định trên thị trường.

Đợi một cơ chế "phá băng"

Trên cơ sở làng nghề xoi trầm hương Vạn Thắng đã được UBND tỉnh công nhận là làng nghề truyền thống và là địa điểm có tiềm năng phát triển du lịch cộng đồng, UBND xã Vạn Thắng đề xuất UBND tỉnh tiếp tục quan tâm định hướng phát triển làng nghề xoi trầm hương Vạn Thắng trở thành điểm du lịch làng nghề đặc trưng của tỉnh, gắn với các chương trình phát triển du lịch, bảo tồn nghề truyền thống và phát triển sản phẩm OCOP của địa phương

Trong đó, đầu tư các hạng mục để nâng cấp nhà trưng bày trầm hương; nâng cấp, mở rộng khu trải nghiệm trầm hương; đầu tư mới bãi đỗ xe phục vụ du lịch; hỗ trợ HTX trầm hương Vạn Thắng đầu tư xây dựng xưởng sản xuất, chế tác trầm hương tập trung để chuẩn hóa sản phẩm, nâng cao chất lượng và số lượng sản phẩm; xây dựng nhãn hiệu tập thể trầm hương Vạn Thắng; tiêu chuẩn sản phẩm trầm hương; phát triển sản phẩm OCOP…

UBND xã Vạn Thắng cũng đề nghị đưa làng nghề vào các tour du lịch của tỉnh, đào tạo hướng dẫn viên cộng đồng và xây dựng các sản phẩm trải nghiệm trầm hương.

Người dân mong muốn được học làm du lịch, giới thiệu cho khách du lịch về nét đẹp văn hóa của làng nghề

Ngoài ra, đề nghị UBND tỉnh xem xét một số cơ chế hỗ trợ trước mắt như: Cho chủ trương giao HTX trầm hương Vạn Thắng quản lý và khai thác khu trưng bày trầm hương hiện có tại làng nghề nhằm tổ chức trưng bày sản phẩm và đón khách tham quan; thuê khu đất liền kề khu trưng bày để đầu tư xây dựng khu trải nghiệm chế tác trầm hương, không gian thưởng trầm và khu giới thiệu và bán sản phẩm trầm hương để qua đó từng bước hình thành không gian trải nghiệm trầm hương phục vụ du lịch làng nghề.

Đề nghị UBND tỉnh xem xét xây dựng "Đề án phát triển làng nghề xoi trầm hương Vạn Thắng gắn với du lịch văn hóa Khánh Hòa giai đoạn 2026 – 2030".

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Thanh Hà cũng đã có ý kiến chỉ đạo giao Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp các đơn vị liên quan để hướng dẫn UBND xã Vạn Thắng thực hiện các nội dung xây dựng "Đề án phát triển làng nghề xoi trầm hương Vạn Thắng gắn với du lịch văn hóa Khánh Hòa giai đoạn 2026-2030"; thực hiện các thủ tục đất đai đối với khu đất liền kề Khu trưng bày để đầu tư Khu trải nghiệm, thưởng trầm và bán sản phẩm đúng quy định; triển khai các nội dung: Đầu tư xây dựng xưởng sản xuất, chế tác trầm hương tập trung nhằm chuẩn hóa, nâng cao chất lượng và số lượng; xây dựng nhãn hiệu tập thể, tiêu chuẩn sản phẩm trầm hương Vạn Thắng và phát triển sản phẩm OCOP theo thẩm quyền. Báo cáo UBND tỉnh trong tháng 4/2026

Giao Sở Tài chính chủ trì, phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan hướng dẫn UBND xã Vạn Thắng về quản lý, khai thác khu trưng bày theo hướng xã hội hóa, đảm bảo hiệu quả tài sản công, báo cáo UBND trước ngày 15/4/2026.

Giao Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì, phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường, Liên minh HTX tỉnh và các cơ quan, đơn vị liên quan tổ chức khảo sát thực tế, đánh giá toàn diện tiềm năng để đưa làng nghề xoi trầm hương Vạn Thắng vào hệ thống các chương trình, tour du lịch văn hóa – trải nghiệm trọng điểm của tỉnh; xây dựng và triển khai các lớp bồi dưỡng, đào tạo kỹ năng nghiệp vụ du lịch cộng đồng và hướng dẫn viên tại chỗ cho nghệ nhân, người dân địa phương nhằm nâng cao chất lượng phục vụ du khách; nghiên cứu, hỗ trợ địa phương xây dựng các sản phẩm du lịch đặc trưng gắn với quy trình chế tác và văn hóa thưởng trầm để thu hút khách du lịch trong nước và quốc tế; báo cáo UBND tỉnh trước ngày 30/4/2026.

Giao Sở Khoa học và Công nghệ chủ trì, phối hợp với các đơn vị liên quan hướng dẫn UBND xã Vạn Thắng và HTX trầm hương Vạn Thắng thực hiện các thủ tục xây dựng hồ sơ đăng ký bảo hộ Nhãn hiệu tập thể "Trầm hương Vạn Thắng" nhằm chuẩn hóa bộ nhận diện thương hiệu, khẳng định uy tín sản phẩm trên thị trường và tạo cơ sở pháp lý để ngăn chặn, xử lý tình trạng hàng giả, hàng kém chất lượng; báo cáo UBND tỉnh trước ngày 30/4/2026.

Ngày 13/11/2025, Báo PNVN đăng tải bài viết Làng nghề "xoi" trầm Khánh Hòa kể chuyện trên nền tảng số, phản ánh nỗ lực của làng nghề trong việc tìm hướng đi mới, đó là đưa nghề lên nền tảng số để định vị thương hiệu

Những người dân trong làng lần đầu tiên đối diện với ống kính, ngập ngừng kể về công việc, về nghề truyền thống mà họ gắn bó cả đời. Từng ánh mắt, từng câu chuyện đều chân thật, giúp người mua hiểu đúng giá trị sản phẩm, đồng thời trân trọng công sức và tâm huyết của người thợ.

Hành trình này vẫn còn nhiều thử thách. để làng nghề xoi trầm hương Vạn Thắng thực sự "sống" được bằng nghề, vẫn còn rất nhiều việc phải làm. Theo tìm hiểu, làng nghề đã được lựa chọn để phát triển du lịch cộng đồng, nhưng đến nay hoạt động này vẫn còn nhiều hạn chế.

Để các làng nghề có thể đứng vững và phát triển bền vững, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền địa phương, cơ quan quản lý nhà nước và doanh nghiệp, cùng những chính sách sát thực tiễn, nhằm giúp các làng nghề giữ gìn nghề truyền thống và tiếp nối giá trị cho muôn đời sau.

Hương Thảo

Nguồn Phụ Nữ VN : https://phunuvietnam.vn/khanh-hoa-lang-nghe-xoi-tram-huong-van-thang-xoay-xo-tim-vi-the-tren-san-nha-238260324141922933.htm