Khi con người 'đặt lịch' cho những cơn mưa

2 giờ trướcBài gốc

Chuẩn bị vật liệu phục vụ hoạt động gieo mây tại căn cứ không quân Subang (Malaysia). Ảnh: SADIQ ASYRAF

Hành trình “gọi mưa”

Theo Tổ chức Khí tượng thế giới (WMO), kỹ thuật “gieo mây” tạo mưa (cloud seeding) đã được triển khai tại hơn 50 quốc gia. Theo quy trình, máy bay đưa những hạt siêu nhỏ như iod bạc hoặc muối vào các đám mây có sẵn độ ẩm. Các hạt này đều có cấu trúc tinh thể, tương tự băng, tạo ra bề mặt để giọt nước có thể bám vào. Nước ngưng tụ tạo thành tinh thể băng và cuối cùng rơi xuống dưới dạng tuyết hoặc mưa. Điều này tương tự quá trình mưa tự nhiên diễn ra trong các đám mây và có thể giúp lượng mưa tăng thêm khoảng 5-15% tại khu vực triển khai.

Phía sau sự hồi sinh của công nghệ độc đáo này là áp lực ngày càng lớn về an ninh nguồn nước. Khi nhiệt độ toàn cầu tăng lên, chu kỳ mưa trở nên thất thường hơn, trong khi nhu cầu nước cho nông nghiệp, công nghiệp và sinh hoạt vẫn liên tục tăng. Trong bối cảnh nhiều hồ chứa cạn dần và những vùng nông nghiệp phải vật lộn với hạn hán kéo dài, việc có thêm vài phần trăm lượng nước đôi khi đủ để cứu cả một mùa vụ.

Theo The Star, Malaysia đã quyết định triển khai “gieo mây” để cứu vựa lúa phía bắc khỏi đợt khô hạn nghiêm trọng. Tại khu vực Kedah - trung tâm sản xuất lúa gạo quan trọng của Malaysia, mực nước ở hồ chứa chính chỉ còn khoảng 8%. Hơn một nửa diện tích ruộng đã được chuẩn bị nhưng chỉ một phần nhỏ có thể gieo trồng vì thiếu nước. Quốc gia này tiêu thụ khoảng 2,5 triệu tấn gạo mỗi năm và chỉ tự sản xuất được khoảng một nửa. Chỉ một mùa khô kéo dài hay vài tuần thiếu mưa cũng có thể nhanh chóng biến thành bài toán an ninh lương thực.

Đáng nói, “cơn khát” này diễn ra trong bối cảnh châu Á chuẩn bị cho khả năng hiện tượng El Nino tái xuất, mang đến thay đổi về gió, áp suất không khí và lượng mưa.

Bên cạnh mục tiêu chống hạn, kỹ thuật “gieo mây” còn được áp dụng để giảm ô nhiễm không khí, xua tan sương mù tại sân bay, hạn chế mưa đá gây thiệt hại nông nghiệp...

Theo CNBC, Ấn Độ thử nghiệm công nghệ này để giảm ô nhiễm không khí tại New Delhi, nơi thường xuyên chìm trong sương mù độc hại. Tại Canada, chính quyền bang British Columbia phối hợp với doanh nghiệp trong nước để thử nghiệm công nghệ “gieo mây” trong mùa Hè năm nay nhằm giảm số vụ sét đánh gây cháy rừng. Các chương trình nghiên cứu trước đây tại Mỹ từng ghi nhận việc gieo mây có thể làm giảm số vụ sét đánh xuống mặt đất và giảm cường độ của các tia sét.

Có thể thấy, trong nhiều thập niên, các quốc gia cạnh tranh mạnh mẽ về dầu mỏ, khí đốt hay điện hạt nhân nhưng giờ đây, họ cũng bắt đầu đổ nguồn lực vào tài nguyên nước vốn ngày càng quý giá trong thời đại khí hậu bất ổn.

Đột phá khoa học dữ liệu

Điều thú vị là sau hơn 80 năm tồn tại, “gieo mây” chỉ thực sự hồi sinh mạnh mẽ trong vài năm gần đây với sự cộng hưởng từ bước tiến vượt bậc của khoa học dữ liệu. Công nghệ này “giảm nhiệt” mạnh trong giai đoạn 1970 - 1980 do giới nghiên cứu gặp khó khi xác định bao nhiêu lượng mưa thực sự đến từ công nghệ này hay chỉ do biến động thời tiết. Ngày nay, nhờ radar thời tiết hiện đại, ảnh vệ tinh và trí tuệ nhân tạo, giới khoa học có thể đo lường hiệu quả gần như theo thời gian thực, tạo dữ liệu đáng tin cậy hơn nhiều.

Dẫu vậy, đây vẫn chưa phải là “cây đũa thần”. Giới chuyên gia nhấn mạnh, gieo mây chỉ hoạt động khi đã có sẵn điều kiện hình thành mây. Nói cách khác, nếu bầu trời hoàn toàn khô ráo, công nghệ này gần như vô tác dụng. Thử nghiệm gần đây tại Ấn Độ cho kết quả không hoàn toàn thành công vì độ ẩm không khí quá thấp.

Ngoài ra, những lo ngại về môi trường vẫn chưa biến mất. Từ nhiều năm nay, có lo ngại về việc “đánh cắp mưa”, tức làm thay đổi lượng mưa ở khu vực lân cận. Một số nhà khoa học cũng cho rằng, cần tiếp tục nghiên cứu tác động dài hạn của hóa chất gieo mây đối với hệ sinh thái.

Điều thú vị nhất có lẽ nằm ở sự thay đổi trong tư duy của nhân loại. Trước đây, con người nỗ lực thích nghi với thời tiết thì nay bắt đầu nghĩ tới việc can thiệp vào chính chu trình khí quyển với mục tiêu bảo vệ nguồn nước, mùa màng... Đó không chỉ là câu chuyện công nghệ, mà là dấu hiệu cho thấy biến đổi khí hậu đang thúc giục làn sóng sáng tạo hơn để thích ứng và sinh tồn. Thế giới sẽ tiếp tục chứng kiến nhiều “công nghệ khí hậu” táo bạo hơn nữa; song ngay lúc này, việc “rót” hàng tỷ USD để tạo mưa đủ phản ánh thực tế: Khi khí hậu ngày càng bất ổn, từng giọt nước trở nên quý giá hơn bao giờ hết.

THƯ LÊ

Nguồn Đà Nẵng : https://baodanang.vn/khi-con-nguoi-dat-lich-cho-nhung-con-mua-3336199.html