Khi công nghệ giữ lửa đoàn viên và làm mới nếp xưa

2 giờ trướcBài gốc

Tết những năm gần đây mở đầu bằng những “thói quen mới”: một cuộc gọi video gom đủ tiếng cười của đại gia đình ở ba múi giờ; một phong bao lì xì được gửi qua ứng dụng ngân hàng kèm lời chúc tự thiết kế; giỏ hàng Tết chốt trong vài phút với giao hàng đúng khung giờ; và cả việc nhiều người trẻ hỏi AI gợi ý thực đơn, lịch di chuyển, câu chữ thiệp chúc… Nhưng nếu quan sát, “Tết số” không hề là cuộc thay thế. Nó giống một lần thích ứng nữa của Tết Việt: truyền thống được soi chiếu qua lăng kính công nghệ, còn công nghệ được đặt trong khuôn khổ văn hóa.

Văn hóa gói bánh chưng ngày Tết là nét đẹp truyền thống lâu đời của người Việt

Khi công nghiệp hóa mạnh lên, Tết đi cùng những chuyến tàu xe và guồng quay đô thị; bước vào kỷ nguyên số, Tết mở thêm một “không gian sống” mới, không gian kết nối. Ở đó, ký ức được lưu bằng album số; lời chúc được gửi đi bằng giọng nói và hình ảnh; việc chuẩn bị ngày Tết được giảm tải nhờ dịch vụ và nền tảng số. Cốt lõi vẫn là điều quen thuộc - hướng về gia đình, tổ tiên, và cảm giác bắt đầu lại với niềm vui.

Công nghệ mở rộng trải nghiệm Tết

Theo chị Minh Khuê (nhân viên ngân hàng VPBank), điểm thay đổi rõ nhất của Tết Bính Ngọ 2026 là cách công nghệ “gánh” những phần nặng nhọc để người ta giữ lại những phần ý nghĩa. Nếu trước đây, Tết thường gắn với danh sách việc dài như dọn dẹp, chợ búa, nấu nướng, gói bánh, canh bếp… thì nay, gia đình tôi Tết dịch chuyển từ “ngày của quy tắc bất di bất dịch” sang “ngày của cảm xúc và sự tiện nghi”.

"Không phải vì người trẻ lười, mà vì họ muốn dành thời gian cho việc ở bên nhau, thay vì kiệt sức vì chuẩn bị", chị Khuê nói.

Gia đình Minh Khuê cùng đi chúc tết họ hàng, ông bà cha mẹ-Ảnh: Nguyễn Tuyết

Công nghệ thúc đẩy xu hướng Tết tối giản bằng những lựa chọn rất cụ thể. Mua sắm Tết chuyển mạnh lên thương mại điện tử: giỏ quà, thực phẩm khô, đồ trang trí, thậm chí hoa kiểng… đều có thể đặt nhanh, so sánh giá, xem đánh giá và chọn giao theo lịch. Đi chợ không còn là “một buổi sáng chen chúc”, mà thành thao tác trên màn hình; phần việc nặng được “đóng gói” thành dịch vụ. Tết cũng vì thế bớt áp lực cho người nội trợ, đặc biệt là phụ nữ, nhóm thường gánh nhiều trách nhiệm truyền thống.

Cùng với thương mại điện tử là hệ sinh thái thanh toán số. Lì xì online trở thành một “nghi thức mới” vừa tiện vừa lịch sự trong bối cảnh xa cách địa lý. Thay vì chờ gặp trực tiếp, con cháu có thể gửi lì xì kèm lời chúc ngay đúng khoảnh khắc giao thừa; người đi làm xa vẫn “có mặt” trong dòng chảy sum vầy. Điều đáng nói là cảm xúc không bị giảm đi nếu người gửi chịu khó “bù” bằng sự chân thành: vài dòng chúc được viết kỹ, một cuộc gọi ngắn, một clip gia đình chụp vội nhưng ấm. Công nghệ chỉ là chiếc cầu, còn tình cảm mới quyết định chiều sâu.

Minh Khuê đồ xôi gấc, món ăn không thể thiếu trên mâm cỗ của người miền Bắc-Ảnh: Nguyễn Tuyết

AI cũng xuất hiện trong một vai trò khá “đời thường”: trợ lý gợi ý. Nhiều người dùng AI để lên ý tưởng mâm cỗ phù hợp số người, khẩu vị và ngân sách; gợi ý cách bài trí bàn thờ, cách viết lời chúc, thậm chí gợi ý lịch trình “mồng 1 nhà nội – mồng 2 nhà ngoại” sao cho nhẹ nhàng. Những việc từng dựa vào kinh nghiệm truyền miệng giờ có thêm một công cụ tham khảo. Quan trọng là người dùng biết chọn lọc: AI không thay thế sự tinh tế văn hóa, nhưng có thể giúp tiết kiệm thời gian và giảm “khủng hoảng chuẩn bị” trong những ngày cuối năm.

Công nghệ giúp Tết “ở lại” lâu hơn trong ký ức. Album ảnh gia đình không chỉ nằm trong một chiếc điện thoại mà có thể được lưu trữ, chia sẻ cho nhiều thế hệ. Một bức ảnh ông bà bên mâm cơm tất niên có thể đến tay người cháu du học ngay lập tức. Những lời chúc bằng giọng nói, những đoạn video “đầu năm nói chuyện vài phút” bỗng trở thành tư liệu cảm xúc, để sau này xem lại thấy một thời bình yên. Tết, vì thế, không chỉ hiện diện trong căn nhà thân thuộc mà còn lan tỏa trong từng nhịp kết nối số.

Dịch vụ hóa giúp Tết nhẹ nhàng hơn

Bên cạnh công nghệ, một biến đổi lớn khác là Tết được “dịch vụ hóa” mạnh mẽ. Đặt mâm cỗ sẵn, thuê dọn nhà, thuê trang trí, đặt bánh chưng, bánh tét, đặt hoa, đặt giỏ quà… trở thành lựa chọn phổ biến ở đô thị. Nhìn bề ngoài, điều này có thể khiến nhiều người lo “mai một nếp nhà”.

Hình ảnh cả gia đình quây quần bên nồi bánh chưng, canh lửa bập bùng, mang đến không khí Tết ấm áp, đoàn viên và giữ gìn "hồn Tết" quê hương

Tuy nhiên, dịch vụ hóa cũng có thể được xem như một cách thích nghi: xã hội càng bận rộn, người ta càng cần công cụ để giữ Tết không biến thành gánh nặng. Khi việc chuẩn bị nhẹ đi, gia đình có thêm thời gian ngồi xuống với nhau, nói chuyện với nhau - thứ vốn là linh hồn của đoàn viên.

Điều quan trọng là chọn “dịch vụ” để giữ “nghi thức”. Một gia đình có thể đặt mâm cỗ nhưng vẫn dành vài món tự nấu để giữ cảm giác bếp lửa; có thể thuê dọn nhà nhưng vẫn tự tay bày bàn thờ, cắm bình hoa, treo câu đối; có thể lì xì online nhưng vẫn giữ thói quen mừng tuổi trực tiếp cho trẻ nhỏ khi gặp nhau. Tết không mất đi vì thay đổi công cụ, Tết chỉ mất khi người ta bỏ quên ý nghĩa.

Dù đổi thay, nhiều giá trị truyền thống vẫn được bảo tồn và thậm chí được làm mới nhờ công nghệ số. Nghi lễ cúng gia tiên, phần thiêng liêng nhất vẫn là mạch nối bền bỉ trong nhiều gia đình. Viết thư pháp, gói bánh, trang trí nhà ngày Tết… đang được không ít người trẻ “phục dựng” như một trải nghiệm văn hóa, không phải vì bị ép buộc mà vì muốn hiểu nguồn cội.

Ẩm thực vùng miền cũng được gìn giữ theo cách hiện đại hơn: người ta có thể học công thức qua video, đặt nguyên liệu chuẩn, chia sẻ bí quyết trong cộng đồng online, rồi vẫn nấu ra đúng hương vị Tết của nhà mình.

Tết Bính Ngọ 2026, nhìn từ lăng kính công nghệ, không phải câu chuyện “cũ hay mới” mà là “giữ hay bỏ”. Khi công nghệ được dùng để tôn vinh, bảo tồn và lan tỏa giá trị truyền thống, nó trở thành một phần của văn hóa. Và khi mỗi người biết chắt lọc, Tết số sẽ không làm mờ bản sắc, mà giúp mùa xuân đi xa hơn: từ bếp nhà, qua màn hình, đến những trái tim vẫn hướng về nhau.

Nguyễn Tuyết

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/khi-cong-nghe-giu-lua-doan-vien-va-lam-moi-nep-xua-246518.html