Khi đầu tư không còn là cuộc săn lợi nhuận

5 giờ trướcBài gốc

Khi nhắc đến đầu tư tài chính, phần lớn chúng ta thường nghĩ đến việc tìm kiếm lợi nhuận, nơi những quỹ đầu tư hoặc các tập đoàn tài chính trở thành biểu tượng nhờ khả năng nhìn ra cơ hội trước phần còn lại của thị trường. Tuy nhiên, đầu tư ngày nay không còn đơn giản là bài toán phân bổ nguồn vốn và tìm kiếm các tài sản có tỷ suất sinh lời cao. Những chỉ số như ROI, IRR hay DCF vẫn quan trọng, nhưng dường như quyết định đầu tư đang được thực hiện với những toan tính thâm sâu hơn nhiều.

Hiện nay, rất nhiều khoản đầu tư có xu hướng dịch chuyển dần từ “tối ưu lợi nhuận” sang “tìm kiếm quyền thống trị”. Điều này được minh chứng bởi việc các tay chơi lớn sẵn sàng tài trợ cho những doanh nghiệp gần như chưa tạo ra dòng tiền đáng kể, nhưng có tiềm năng mở rộng rất nhanh hoặc sở hữu hệ sinh thái mạnh. SoftBank Vision Fund là ví dụ khá điển hình cho xu hướng đầu tư này, với Masayoshi Son gần như biến việc “đốt tiền để mua tương lai” thành một trường phái đầu tư riêng. Uber, Grab, WeWork hay hàng loạt startup growth-stage khác đã được bơm vốn với niềm tin rằng họ sẽ trở thành hạ tầng dịch vụ mới và những khoản lỗ hiện tại sẽ biến thành tài sản vô hình về thị phần với hệ số nhân bằng lần.

Điều thú vị là ở các giao dịch M&A và Private, các câu hỏi trung tâm dường như ít xoay quanh chuyện “doanh nghiệp này kiếm được bao nhiêu tiền?”, mà chuyển sang “doanh nghiệp này có ý nghĩa chiến lược nào không?”. Liệu thương vụ đó có giúp kiểm soát một lớp phân phối, một hành vi tiêu dùng, một tiêu chuẩn công nghệ hay một vị thế đủ quan trọng hay không? Nó có tạo ra khả năng trở thành điểm trung chuyển bắt buộc của hệ thống hay không?. Đây mới là khác biệt lớn giữa một khoản đầu tư thông thường và một khoản đầu tư chiến lược thực sự. Các công ty công nghệ như Google, Open AI... được định giá cao không phải bởi những công nghệ đã được công bố hay chứng minh mà còn bởi xác suất họ có thể tạo ra một công nghệ kỳ diệu nào đó từ các nguồn lực của mình cao hơn hẳn các doanh nghiệp khác.

Google khi mua Android đã có một góc nhìn chiến lược đầy đủ về việc nó sẽ được khai thác và triển khai như hiện tại. Những người quyết định giao dịch đã dựa trên các logic chiến lược về kiểm soát hệ sinh thái và trả giá cho hi vọng vào một thành công đột biến nào đó. Microsoft đầu tư vào OpenAI, cũng theo nguyên lý tương tự.

Đây cũng là lý do vai trò của CEO và CFO ngày càng tách ra rõ hơn. CFO vẫn phải tối ưu cấu trúc vốn, hiệu quả sử dụng dòng tiền và khả năng sinh lời trên từng quyết định đầu tư. Nhưng ở cấp CEO, quyết định đầu tư ngày càng mang bản chất của một lựa chọn chiến lược nhiều hơn là một phép tính tài chính đơn thuần. Họ phải đồng thời cân nhắc nhiều câu hỏi khó hơn rất nhiều: doanh nghiệp đang mua lợi nhuận hay đang mua quyền lựa chọn cho tương lai? Khoản lỗ hiện tại có giúp xây dựng một vị trí chiến lược đủ mạnh trong hệ sinh thái hay không? Liệu tài sản này có thể trở thành nền tảng để kéo thêm các tài sản khác vận hành xung quanh nó hay không? Ở một quy mô đủ lớn, doanh nghiệp không còn tối ưu trên từng tài sản độc lập nữa mà bắt đầu tối ưu cho toàn bộ hệ sinh thái.

Hiện, xu hướng của các nhà đầu tư lớn hoạt động giống như đang đi thiết kế vị thế chứ không phải chỉ lựa chọn tài sản hay dự án đầu tư. Với họ, người thắng lớn nhất đôi khi không phải người có sản phẩm tốt nhất hay lợi nhuận cao nhất ở hiện tại, mà chính là người tìm ra được đúng điểm cốt lõi của thị trường và xoay chuyển nguồn lực theo những thế trận đó. Ở điểm này GSM của Vinfast là một ví dụ rất hay tại Việt Nam. Vinfast ban đầu cũng thực hiện bán lẻ ô tô cho mục đích tiêu dùng như các nhà sản xuất ô tô một cách truyền thống và rõ ràng không đạt được thành công nhiều lắm dù tích hợp rất sâu vào hệ sinh thái bất động sản độc quyền. Chỉ từ 2022, Vinfast đã thành công trong việc chuyển hướng từ bán lẻ tiêu dùng sang bán lẻ kinh doanh thông qua việc thiết lập hẳn một nền tảng dịch vụ mới là GSM. Giờ đây, Vinfast không còn là một nhà sản xuất xe nữa mà đã trở thành một công ty bán nền tảng xe dịch vụ mang tính khu vực.

Qua đó có thể thấy, trong khá nhiều cuộc chơi lớn, lợi nhuận không còn là điểm khởi đầu, mà chỉ là hệ quả đến sau của quyền kiểm soát. Nếu nhìn đầu tư như một bài toán thiết kế vị thế thì câu hỏi quan trọng tiếp theo sẽ là cách biến tài sản, thanh khoản và cấu trúc vốn thành đòn bẩy mạnh hơn.

(*) Đối tác) phụ trách M&A thuộc bộ phận Strategy,
Risk & Transactions tại Deloitte Đông Nam Á - Việt Nam

Dương Thanh Tùng (*)

Nguồn DNSG : https://doanhnhansaigon.vn/khi-dau-tu-khong-con-la-cuoc-san-loi-nhuan-336534.html