Khi EU và Ấn Độ xích lại gần nhau: Tìm 'tự chủ chiến lược' trong cạnh tranh cường quốc

5 giờ trướcBài gốc

Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi và Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen Nguồn: Hindustan Times

Hội nghị Thượng đỉnh EU - Ấn Độ, dự kiến diễn ra hôm nay, 27/1, với sự tham dự của Thủ tướng Narendra Modi và hai lãnh đạo cấp cao nhất của EU là Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen và Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa, được kỳ vọng sẽ khép lại một tiến trình đàm phán kéo dài và nhiều lần đình trệ. Bên cạnh FTA, hai bên còn dự kiến ký kết một loạt thỏa thuận khác về an ninh, quốc phòng, nghiên cứu khoa học và di cư lao động có kỹ năng.

Động lực chính trị từ những biến động toàn cầu

Không ít nhà quan sát cho rằng bối cảnh quốc tế hiện nay đóng vai trò “chất xúc tác” quan trọng thúc đẩy EU và Ấn Độ xích lại gần nhau hơn. Chính sách thương mại mang màu sắc bảo hộ, cùng xu hướng sử dụng thuế quan như công cụ gây sức ép của Tổng thống Mỹ Donald Trump trong nhiệm kỳ thứ hai, đã khiến nhiều đối tác truyền thống của Washington phải tìm kiếm các phương án thay thế nhằm giảm thiểu rủi ro.

Theo ông Chietigj Bajpaee, chuyên gia của Viện Chatham House (Anh), cả châu Âu lẫn Ấn Độ đều đang cố gắng duy trì “quyền tự chủ chiến lược” trong các không gian địa - chính trị của mình. Nếu Ấn Độ phải đối mặt với sức ép ngày càng gia tăng từ Trung Quốc tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, thì châu Âu lại đứng trước bài toán cân bằng quan hệ với Mỹ trong bối cảnh liên minh xuyên Đại Tây Dương xuất hiện những rạn nứt.

Trong khi Ấn Độ ngày càng hướng sang phương Tây để mở rộng quan hệ thương mại, với minh chứng là thỏa thuận thương mại với Anh ký vào tháng 7 năm ngoái, thì EU cũng tích cực tìm kiếm đối tác ở nhiều khu vực khác nhau. Việc khối này ký thỏa thuận thương mại với Khối Thị trường chung Nam Mỹ Mercosur (gồm Argentina, Brazil, Paraguay và Uruguay) hồi giữa tháng 1 cho thấy chiến lược đa dạng hóa đối tác của Brussels, dù thỏa thuận này vẫn còn đang vấp phải những trở ngại pháp lý và chính trị nội bộ.

Lợi ích kinh tế không thể bỏ qua

Xét về quy mô, quan hệ kinh tế EU - Ấn Độ hiện vẫn khiêm tốn so với tiềm năng. Ấn Độ chỉ là đối tác thương mại lớn thứ chín của EU, chiếm khoảng 2,4% tổng kim ngạch thương mại của khối, thấp hơn nhiều so với Mỹ (17,3%) và Trung Quốc (14,6%). Giá trị xuất khẩu hàng hóa của EU sang Ấn Độ, ở mức chưa đầy 50 tỷ euro mỗi năm, tương đương với kim ngạch xuất khẩu sang các nước Mercosur.

Vì vậy, trong ngắn hạn, FTA với Ấn Độ khó có thể tạo ra cú hích lớn cho tăng trưởng kinh tế châu Âu. Một phần nguyên nhân là mức thuế quan bình quân mà Ấn Độ áp dụng đối với hàng hóa EU hiện vào khoảng 9%, không quá cao so với nhiều thị trường khác. Tuy nhiên, một số lĩnh vực cụ thể vẫn có thể hưởng lợi đáng kể, chẳng hạn ngành ô tô, nơi mức thuế của Ấn Độ hiện có thể lên tới 110% và dự kiến sẽ giảm xuống khoảng 40% theo thỏa thuận.

Quan trọng hơn, FTA được kỳ vọng sẽ tạo ra tiến triển trong việc tháo gỡ các rào cản phi thuế quan, bao gồm tiêu chuẩn kỹ thuật, quy định chất lượng và đặc biệt là các quy tắc về mua sắm công. Đây vốn là những trở ngại lớn đối với doanh nghiệp châu Âu khi tiếp cận thị trường Ấn Độ, song lại khó giải quyết hơn nhiều so với việc cắt giảm thuế quan đơn thuần.

Về phía Ấn Độ, lợi ích từ thỏa thuận có thể rõ nét hơn. Trong bối cảnh Mỹ áp dụng mức thuế 50% đối với một số mặt hàng của Ấn Độ và triển khai các biện pháp trừng phạt liên quan đến việc mua năng lượng từ Nga, New Delhi đang nỗ lực đa dạng hóa thị trường xuất khẩu. Kim ngạch xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ của Ấn Độ sang EU hiện đạt khoảng 105 tỷ euro, xấp xỉ giá trị xuất khẩu sang Mỹ trong năm 2024.

Bên cạnh đó, EU gần đây đã thu hẹp phạm vi ưu đãi thuế quan dành cho Ấn Độ theo Hệ thống ưu đãi phổ cập (GSP). Nếu không có FTA, khoảng 2,7% kim ngạch xuất khẩu của Ấn Độ sang EU sẽ phải chịu mức thuế cao hơn. Thỏa thuận thương mại tự do vì vậy được xem là công cụ quan trọng giúp Ấn Độ duy trì khả năng cạnh tranh tại thị trường châu Âu.

Dù vậy, nhiều lĩnh vực nhạy cảm, đặc biệt là nông nghiệp - nơi cả hai bên đều áp dụng mức thuế cao và chịu sức ép chính trị nội bộ - sẽ bị loại trừ khỏi FTA. Một số nội dung khác được tách ra để xử lý trong các thỏa thuận riêng biệt, bao gồm các chỉ dẫn địa lý nhằm bảo vệ những thương hiệu tập thể như pho mát feta của Hy Lạp, rượu champagne của Pháp, hay trà Darjeeling và gạo basmati của Ấn Độ.

Những giới hạn này cho thấy FTA EU - Ấn Độ mang tính “thực dụng”, ưu tiên những lĩnh vực có khả năng đạt được đồng thuận, thay vì theo đuổi một hiệp định toàn diện ngay từ đầu.

Cán cân thương mại của Ấn Độ với Mỹ và EU giai đoạn 2015–2024. Biểu đồ: The Economist

Hợp tác dài hạn vượt ra ngoài thương mại

Ý nghĩa lớn hơn của thỏa thuận nằm ở việc đặt nền móng cho hợp tác dài hạn. Song song với FTA, EU và Ấn Độ dự kiến ký kết một quan hệ đối tác về an ninh và quốc phòng - lĩnh vực trước đây ít được chú trọng trong quan hệ song phương. Theo bà Garima Mohan, chuyên gia của Quỹ German Marshall, một quan hệ đối tác như vậy phản ánh mức độ tin cậy cao hơn giữa hai bên.

Ấn Độ kỳ vọng năng lực sản xuất quy mô lớn của mình sẽ bổ sung cho ngành công nghiệp quốc phòng châu Âu, trong khi các doanh nghiệp Ấn Độ ngày càng quan tâm đến việc tham gia các liên doanh với đối tác châu Âu, đặc biệt trong những lĩnh vực công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo và không gian.

Ngoài ra, hai bên cũng được cho là sẽ đạt được thỏa thuận về việc mở rộng sự tham gia của Ấn Độ vào chương trình Horizon - chương trình tài trợ nghiên cứu chủ lực của EU - cũng như một cơ chế về di cư lao động có kỹ năng, tạo điều kiện cho lao động trẻ của Ấn Độ tiếp cận thị trường châu Âu đang già hóa. Đây được xem là điểm khác biệt đáng chú ý so với chính sách nhập cư ngày càng siết chặt của Mỹ.

Tín hiệu chính trị đáng chú ý

Hội nghị Thượng đỉnh EU - Ấn Độ được xem là cú hích quan trọng cho quan hệ song phương, dù một số ý kiến cho rằng động lực thực chất vẫn nằm ở các thỏa thuận song phương giữa Ấn Độ và từng quốc gia thành viên EU, như Pháp hay Đức. Việc Thủ tướng Đức Friedrich Merz thăm Ấn Độ cùng đoàn doanh nghiệp lớn hồi giữa tháng 1, hay kế hoạch tổ chức Hội nghị Thượng đỉnh Bắc Âu - Ấn Độ tại Oslo vào cuối năm nay, cho thấy xu hướng này.

Tuy vậy, trong bối cảnh cả châu Âu và Ấn Độ đều đang phải điều chỉnh chính sách trước những thay đổi từ phía Mỹ, các thỏa thuận đạt được lần này mang ý nghĩa biểu tượng không nhỏ. Vượt ra ngoài các con số thương mại, chúng phát đi thông điệp rằng những “người chơi” không phải siêu cường vẫn có khả năng định hình lựa chọn của riêng mình trong một trật tự thế giới đang chuyển động nhanh chóng.

Hồng Nhung

Nguồn Đại Biểu Nhân Dân : https://daibieunhandan.vn/khi-eu-va-an-do-xich-lai-gan-nhau-tim-tu-chu-chien-luoc-trong-canh-tranh-cuong-quoc-10405013.html