Khi giờ văn không còn 'đọc - chép'

một ngày trướcBài gốc

Tiết học Ngữ văn với tác phẩm “Treo biển” được chính các em học sinh lớp 8A10 Trường THCS Vĩnh Trại (phường Đông Kinh) sân khấu hóa nhằm đổi mới giờ học

Theo yêu cầu của chương trình mới, môn Ngữ văn cấp THCS không đặt nặng việc truyền đạt kiến thức theo kiểu liệt kê nội dung cần nhớ. Trọng tâm chuyển sang hình thành năng lực giao tiếp, với bốn kỹ năng đọc, viết, nói và nghe. Điều đó đặt ra yêu cầu rất cụ thể đối với giáo viên Ngữ văn phải thay đổi từ khâu soạn bài đến cách đứng lớp. Thực tế triển khai tại các trường THCS trên địa bàn tỉnh cho thấy, đổi mới dạy học môn Ngữ văn được bắt đầu từ cách tổ chức hoạt động học tập trong từng tiết học. Thay vì phân tích sẵn nội dung văn bản, giáo viên giao nhiệm vụ để học sinh tự đọc, tự tìm hiểu và trình bày cách hiểu của mình thông qua thảo luận, làm việc nhóm hoặc đóng vai. Cách tổ chức này buộc học sinh phải sử dụng ngôn ngữ để diễn đạt suy nghĩ, qua đó hình thành kỹ năng đọc hiểu và trình bày ngay trong giờ học, thay vì chỉ tiếp nhận kiến thức một chiều.

Tìm hiểu thực tế tại Trường THCS Vĩnh Trại (phường Đông Kinh), việc tổ chức giờ học Ngữ văn theo hướng tăng hoạt động của học sinh đã tạo chuyển biến rõ nét. Học sinh được tham gia nhiều hơn vào quá trình tìm hiểu văn bản, được trình bày ý kiến và trao đổi với bạn học. Em Trần Nam Trung, học sinh lớp 8A10 chia sẻ: Khi được tự tìm hiểu và tham gia vào các hoạt động trong giờ học, em thấy hứng thú hơn với môn Ngữ văn và nhớ bài lâu hơn.

Học sinh lớp 9A2, Trường Phổ thông Dân tộc nội trú THCS - THPT Cao Lộc trong giờ học Ngữ văn

Từ những tiết học cụ thể ấy cho thấy, đổi mới dạy học môn Ngữ văn mà ngành giáo dục tỉnh đang hướng tới không phải là làm cho lớp học sôi nổi bề ngoài, mà là thay đổi vai trò trong giờ học. Giáo viên không còn là người nói chính, học sinh không ngồi chờ ghi chép. Mỗi tiết học đòi hỏi giáo viên phải thiết kế được lộ trình rõ ràng để học sinh tự đi, từ đọc đến thảo luận, từ viết đến trình bày. Đây cũng là nội dung được nhấn mạnh trong các buổi sinh hoạt chuyên môn, dự giờ, rút kinh nghiệm do ngành giáo dục tổ chức tại cơ sở.

Với các trường có đông học sinh dân tộc thiểu số, đặc biệt là trường nội trú, việc đổi mới dạy học môn Ngữ văn còn gắn chặt với yêu cầu nâng cao năng lực tiếng Việt cho học sinh. Tại Trường Phổ thông Dân tộc nội trú THCS và THPT Cao Lộc (phường Kỳ Lừa), giáo viên chú trọng kết hợp giữa học tập cá nhân và học tập hợp tác, tăng thời gian cho thảo luận và trình bày. Cô Nguyễn Thị Kim Dung, giáo viên Ngữ văn của trường cho biết: khi học sinh được nghĩ nhiều hơn, làm nhiều hơn và trao đổi nhiều hơn, các em hiểu bài sâu hơn và tự tin hơn khi nói trước lớp. Với học sinh nội trú, việc dám nói, dám trình bày ý kiến là bước tiến quan trọng trong quá trình học tập.

Qua những lớp học cụ thể như vậy, có thể thấy cách đổi mới dạy học Ngữ văn ở các trường THCS trên địa bàn tỉnh đang hướng tới mục tiêu rất rõ: không chỉ dạy văn bản, mà dạy cách diễn đạt suy nghĩ cho rõ ràng, mạch lạc. Lớp học được tổ chức như một không gian an toàn, nơi học sinh có thể nói chưa tròn ý, dùng từ chưa thật chuẩn và được góp ý, chỉnh sửa ngay trong quá trình học. Cách làm này đặc biệt phù hợp với học sinh miền núi, học sinh dân tộc thiểu số, vốn cần nhiều cơ hội thực hành để hình thành sự tự tin trong giao tiếp.

Một yếu tố giúp việc đổi mới đi vào thực chất là cách kiểm tra, đánh giá mà ngành giáo dục tỉnh đang triển khai thống nhất. Theo quy định hiện hành, giáo viên có thể đánh giá học sinh thông qua quan sát, trao đổi, sản phẩm học tập, bài nói, bài viết và mức độ tham gia hoạt động trên lớp, thay vì chỉ dựa vào bài kiểm tra cuối kỳ. Khi việc đánh giá gắn với quá trình học tập hằng ngày, giờ văn có thêm điều kiện để coi trọng bài nói, bài viết và sản phẩm nhóm như những căn cứ đánh giá thực sự, phù hợp với yêu cầu phát triển năng lực.

Để triển khai hiệu quả Chương trình giáo dục phổ thông 2018, Sở Giáo dục và Đào tạo đã tổ chức các lớp bồi dưỡng đổi mới phương pháp dạy học môn Ngữ văn, tập trung hướng dẫn giáo viên khai thác tài liệu, tổ chức hoạt động học tập và rèn luyện năng lực tự học cho học sinh. Thông qua các lớp bồi dưỡng, giáo viên được trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm thực tế trong giảng dạy, từng bước chuyển từ cách dạy truyền thụ sang phát huy tính chủ động của người học. Chia sẻ từ thực tế tham gia tập huấn, cô giáo Đoàn Thị Hạnh, giảng dạy môn Ngữ văn, Trường THCS Vĩnh Trại, phường Đông Kinh cho biết: Qua lớp bồi dưỡng, chúng tôi học hỏi được nhiều phương pháp dạy học mới từ đồng nghiệp, qua đó có thêm cách khơi gợi hứng thú và tạo điều kiện để học sinh chủ động tiếp cận bài học.

Có thể thấy, việc đưa giờ văn ra khỏi lối dạy “đọc - chép” không phải là sự thay đổi nhất thời, mà là kết quả của một quá trình điều chỉnh cách dạy, cách học trong các nhà trường. Từ định hướng chuyên môn của ngành đến từng tiết học cụ thể, đổi mới được triển khai bằng những việc làm nhỏ, sát lớp, sát học sinh. Chính từ những tiết học như vậy, chất lượng dạy học Ngữ văn trên địa bàn tỉnh được bồi đắp từng bước và đi vào thực chất.

THẢO NGUYÊN

Nguồn Lạng Sơn : https://baolangson.vn/khi-gio-van-khong-con-doc-chep-5071606.html