Khi 'tài nguyên số' trở thành nguồn lực chiến lược của quốc gia

16 giờ trướcBài gốc

Lần đầu tiên, tài nguyên số và dữ liệu quốc gia được xác lập rõ ràng là nguồn lực chiến lược trong một nghị quyết chuyên đề của Bộ Chính trị. Nghị quyết số 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước không chỉ mở ra cách tiếp cận mới đối với dữ liệu, mà còn đặt nền móng cho sự hình thành kinh tế dữ liệu – một động lực tăng trưởng quan trọng trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Từ “dữ liệu quản lý” đến “tài nguyên kinh tế”

Trong nhiều năm, dữ liệu chủ yếu được xem là công cụ phục vụ quản lý nhà nước. Tuy nhiên, Nghị quyết 79 đã mở rộng tư duy, coi tài nguyên số, dữ liệu quốc gia và dữ liệu ngành là một dạng tài nguyên cần được quản lý, khai thác, sử dụng và bảo vệ như các tài nguyên truyền thống khác.

Kinh tế dữ liệu là động lực tăng trưởng quan trọng trong giai đoạn phát triển mới của đất nước. (Ảnh minh họa)

Nghị quyết nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện khung pháp luật về quản lý, khai thác, sử dụng tài nguyên số và tài nguyên viễn thông, đồng thời thúc đẩy hình thành thị trường dữ liệu, sàn giao dịch dữ liệu và kinh tế dữ liệu. Đây là bước chuyển quan trọng, cho thấy dữ liệu không chỉ để lưu trữ, mà còn có thể tạo ra giá trị kinh tế, xã hội và sức cạnh tranh quốc gia nếu được khai thác đúng cách.

Theo Nghị quyết, kinh tế nhà nước phải đóng vai trò tiên phong trong kiến tạo phát triển, lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chủ yếu. Trong bối cảnh đó, dữ liệu trở thành “nguyên liệu đầu vào” cốt lõi cho các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI), phân tích dữ liệu lớn (Big Data), tự động hóa, kinh tế nền tảng.

Việc xây dựng và hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia, trong đó có dữ liệu về các chủ thể và nguồn lực của kinh tế nhà nước, được xác định là nhiệm vụ trọng tâm. Các cơ sở dữ liệu này phải được chuẩn hóa, quản lý thống nhất, liên thông và chia sẻ an toàn, tạo nền tảng cho việc giám sát, đánh giá hiệu quả sử dụng vốn, tài sản và nguồn lực nhà nước, đồng thời phục vụ hoạch định chính sách.

Nghị quyết cũng yêu cầu khai thác dữ liệu để nâng cao năng lực điều hành, dự báo, phản ứng chính sách kịp thời, thay cho cách quản lý dựa nhiều vào kinh nghiệm hoặc thủ công như trước.

Mở đường cho thị trường dữ liệu và hợp tác công tư

(Ảnh minh họa)

Một điểm mới đáng chú ý là Nghị quyết khuyến khích hợp tác công tư trong phát triển tài nguyên số, trí tuệ nhân tạo và công nghệ số tiên tiến. Thay vì Nhà nước “ôm trọn” dữ liệu, chủ trương mới hướng tới việc tạo lập môi trường để doanh nghiệp, tổ chức xã hội cùng tham gia khai thác, trên cơ sở minh bạch, an toàn và tuân thủ pháp luật.

Việc hình thành sàn giao dịch dữ liệu được xem là bước đi quan trọng nhằm thương mại hóa dữ liệu một cách có kiểm soát, giúp dữ liệu được luân chuyển hợp pháp, tạo giá trị gia tăng cho nền kinh tế, đồng thời hạn chế tình trạng khai thác dữ liệu tự phát, tiềm ẩn rủi ro.

Cùng với đó, Nghị quyết đặt ra yêu cầu tăng cường quản lý nhà nước về an ninh trong phát triển kinh tế số, chủ động phòng, chống các hành vi lợi dụng công nghệ số, giao dịch điện tử để xâm phạm lợi ích của người dân, an ninh kinh tế và an ninh quốc gia.

Kinh tế dữ liệu gắn với chủ quyền số và an ninh quốc gia

(Ảnh minh họa)

Không chỉ là vấn đề tăng trưởng, tài nguyên số còn được nhìn nhận dưới góc độ chủ quyền quốc gia trên không gian mạng. Nghị quyết yêu cầu bảo đảm an toàn, an ninh thông tin và dữ liệu, bảo vệ vững chắc chủ quyền quốc gia trong quá trình số hóa và phát triển kinh tế dữ liệu.

Điều này cho thấy quan điểm xuyên suốt: phát triển kinh tế dữ liệu phải đi đôi với kiểm soát rủi ro, bảo vệ quyền riêng tư, an toàn thông tin, không đánh đổi an ninh quốc gia lấy tăng trưởng ngắn hạn.

Trong lĩnh vực mới mẻ và phức tạp như kinh tế dữ liệu, kinh tế nhà nước được giao vai trò mở đường, dẫn dắt và kiến tạo. Các doanh nghiệp nhà nước, tập đoàn công nghệ, viễn thông, hạ tầng số được kỳ vọng sẽ đi đầu trong xây dựng nền tảng dữ liệu, phát triển công nghệ lõi, hình thành hệ sinh thái số, qua đó kích hoạt và huy động nguồn lực xã hội cùng tham gia.

Nghị quyết cũng đặt yêu cầu tách bạch rõ ràng giữa nhiệm vụ công ích và hoạt động kinh doanh dữ liệu, bảo đảm nguyên tắc thị trường, tránh độc quyền, lạm dụng vị thế và thất thoát nguồn lực nhà nước.

Việc xác lập tài nguyên số và dữ liệu quốc gia là nguồn lực chiến lược cho thấy tư duy phát triển đã có bước chuyển quan trọng: từ khai thác chủ yếu tài nguyên hữu hình sang khai thác tri thức, công nghệ và dữ liệu.

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu cạnh tranh ngày càng gay gắt, kinh tế dữ liệu không chỉ mở ra dư địa tăng trưởng mới, mà còn góp phần nâng cao năng lực tự chủ, tự cường và sức cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam. Nghị quyết 79 vì vậy được kỳ vọng sẽ trở thành cú hích chính sách, tạo hành lang pháp lý và động lực để dữ liệu thực sự trở thành “nguồn lực vàng” của phát triển trong kỷ nguyên số.

Hà Chi

Nguồn Kinh tế Môi trường : https://kinhtemoitruong.vn/khi-tai-nguyen-so-tro-thanh-nguon-luc-chien-luoc-cua-quoc-gia-105270.html