Khi thủ phủ mai vàng nổi tiếng miền Tây bước vào 'kỷ nguyên số'

2 giờ trướcBài gốc

Những ngày giáp Tết Nguyên đán 2026 cuối năm, khi thị trường hoa kiểng cả nước bắt đầu sôi động, làng mai Tân Tây (Tây Ninh) cũng bước vào mùa cao điểm nhất trong năm. Trước mỗi nhà vườn, những chậu mai vàng thân lớn, dáng thế uốn công phu được bày sẵn, không chỉ chờ khách đến xem mà những chậu mai còn được lên sóng livestream.

Video: Làng mai Tân Tây hôm nay.

Từ đất phèn thành “thủ phủ” mai vàng

Ít ai ngờ rằng vùng đất được gọi là thủ phủ mai vàng này từng là cánh đồng phèn mặn, nơi người dân quanh năm trồng lúa, khoai mỡ nhưng vẫn không thoát cảnh thiếu trước hụt sau.

Câu chuyện chuyển đổi ở Tân Tây không bắt đầu bằng khẩu hiệu hay quy hoạch rầm rộ, mà bằng những tranh cãi, sự hoài nghi kéo dài và cả nỗi sợ thất bại.

Đường vào làng nghề trồng mai Tân Tây.

Ông Nguyễn Văn Hoàng Hoàng, người có hơn 20 năm gắn bó với cây mai, thừa nhận ông từng là người phản đối quyết liệt nhất. “Nghe nói bỏ lúa trồng mai, tôi cho là liều. Mai bán cho ai, không ai mua thì cả làng đói”, ông Hoàng nói.

Làng mai Tân Tây với hàng ngàn gốc mai được trồng trên vùng đất phèn.

Bước ngoặt bắt đầu vào năm 2003, một thanh niên 22 tuổi tên Trần Văn Thống từ xã Tân Tây xuống Chợ Lách (Bến Tre cũ) để học nghề hoa kiểng. Một năm sau, anh Thống về xin gia đình chuyển từ đất lúa sang trồng mai.

Ý tưởng ấy đặt giữa bối cảnh nghèo khó lúc bấy giờ bị xem là quá liều. Ông Hoàng khi ấy không giấu được lo lắng. Với ông, mai là cây chơi Tết, trồng vài gốc trước nhà cho vui thì được, chứ làm sinh kế thì quá mạo hiểm.

Những cây mai được trồng thẳng tắp trên cánh đồng ở Tân Tây.

Thế nhưng, sự kiên trì của người đi trước đã làm thay đổi cả vùng đất, chỉ với 1.700 m2 để trồng 500 gốc mai vàng, sau 5 năm kiên trì chăm sóc, anh Thống tuyển một số gốc mai đẹp bán được gần 500 triệu đồng rồi dùng số tiền này đầu tư mua 5.000 m2 đất để tiếp tục trồng mai vàng. Chỉ sau vài năm, anh Thống thu về tiền tỉ. Con số ấy có sức thuyết phục mạnh hơn mọi lời kêu gọi. Từ chỗ dè dặt, người dân bắt đầu trồng theo. Từ vài vườn mai nhỏ lẻ, làng mai Tân Tây dần hình thành.

Ông Hoàng là một trong những người chuyển hướng sớm. “Lúc đó, nếu không làm thì biết chắc là tụt lại”, ông nói.

Từ người phản đối, ông trở thành người theo sát cây mai suốt hơn hai thập kỷ, chứng kiến từng giai đoạn thăng trầm của làng nghề.

Mai vàng ở Tân Tây ngày càng phát triển và khẳng định thương hiệu.

Đến nay, làng mai Tân Tây có khoảng 500 ha mai với hơn 800 hộ trồng. Riêng giai đoạn hiện tại, diện tích ổn định ở mức 430 ha với 516 hộ, tập trung tại 2 ấp Bà Sở và Mai Vàng. Quy mô này không chỉ phản ánh sự mở rộng về diện tích, mà còn cho thấy mức độ phụ thuộc sinh kế của người dân vào cây mai.

Cây mai Tân Tây được thị trường ưa chuộng với nhiều bông nở đều.

Theo ông Hoàng, điểm khác biệt của mai Tân Tây nằm ở thân gỗ lớn. Nhờ thổ nhưỡng và khí hậu phù hợp, cộng với thời gian nuôi trồng dài, thân cây mai tại đây to gấp 2–3 lần nhiều vùng khác. Lợi thế này giúp người trồng không chỉ bán mai ra hoa, mà còn bán phôi, ghép giống hoa từ Bến Tre, Bình Định để nâng giá trị sản phẩm.

Những gốc mai thân gỗ lớn đem lại hiệu quả kinh tế cao cho địa phương.

“Mai Tân Tây không phải trồng để chơi cho vui. Đây là cây trồng kinh tế”, ông Hoàng nói, giọng dứt khoát.

Có thời điểm, đặc biệt giai đoạn 2005–2019, làng mai gần như không có ngày vắng thương lái. Hiệu quả kinh tế cao gấp hàng trăm lần trồng lúa. Có những năm, chỉ với một mẫu đất, sau 5 năm người trồng mai thu về 3–4 tỉ đồng, mỗi năm lãi vài trăm triệu. Nhưng cũng chính từ giai đoạn “ăn nên làm ra” đó, những thách thức mới bắt đầu lộ diện.

Làng mai bước vào “kỷ nguyên số”

Khi thị trường thay đổi, cách khai thác cây mai ở Tân Tây cũng buộc phải thay đổi. Việc bán phôi, giữ lại phần gốc để thuận tiện vận chuyển khiến lượng thân gỗ mai dư thừa tăng lên nhanh chóng. Trước kia, phần gỗ này chủ yếu bị đốt bỏ hoặc bán với giá rất thấp.

Chị Nguyễn Thị Kiều Trang bên xưởng sản phẩm thủ công từ gỗ mai vàng.

Từ chính những thứ từng bị xem là phế phẩm, người trẻ trong làng đã tìm ra hướng đi mới. Ông Hoàng nhắc đến chị Nguyễn Thị Kiều Trang (25 tuổi, ấp Mai Vàng) như một ví dụ tiêu biểu. Chị là người đầu tiên trong làng xây dựng quy trình sản xuất các sản phẩm thủ công từ gỗ thân mai vàng: chuỗi hạt, nhang thơm, móc khóa ép từ hoa, lá mai.

Với số vốn khoảng 350 triệu đồng, chị Trang đầu tư xưởng, máy móc. Hiện cơ sở này tạo việc làm thường xuyên cho lao động địa phương và có hơn 20 mối lấy sỉ. Theo chị Nguyễn Thị Kiều Oanh, mẹ chị Trang, gia đình trồng mai 8 năm với diện tích 5 mẫu. Hai năm gần đây, gia đình livestream bán mai, mỗi tháng phát sinh 2–3 tấn gỗ thân mai dư thừa, trở thành nguồn nguyên liệu ổn định cho xưởng.

Sản phẩm thủ công từ cây mai vàng được trưng bày tại buổi triển lãm, hội chợ.

Cách làm này cho thấy, giá trị cây mai không chỉ nằm ở hoa nở dịp Tết, mà còn ở khả năng tận dụng đến phần cuối cùng của vòng đời sản phẩm.

Sự thay đổi rõ nét nhất ở Tân Tây những năm gần đây là cách bán mai. Hiện toàn làng có hơn 20 shop thường xuyên livestream bán hàng qua TikTok Shop. Người trồng mai dần thoát khỏi sự lệ thuộc hoàn toàn vào thương lái.

Anh Võ Minh Triệu chăm sóc mai để bán ra thị trường Tết Nguyên đán.

Anh Võ Minh Triệu (36 tuổi, ấp 3, xã Tân Tây) là một trong những người đi đầu. Gần 6 năm bán mai qua mạng, anh cho biết lợi nhuận tăng 20–30% so với bán qua trung gian. Không dừng lại ở livestream, anh học ghép cây, tạo dáng theo yêu cầu khách hàng để nâng giá trị từng sản phẩm.

“Sau dịch COVID-19, thị trường chậm lại, giá giảm rõ. Không thay đổi thì không sống được,” anh Triệu nói. Theo anh, khi diện tích không thể mở rộng thêm, con đường duy nhất là tăng giá trị và chủ động tiếp cận thị trường.

Từ làng nghề sang du lịch nông thôn

Theo ông Trần Minh Tuấn, Phó Chủ tịch UBND xã Tân Tây, hiện nay xã đang triển khai Chương trình phát triển du lịch nông thôn gắn với làng nghề trồng mai giai đoạn 2025–2030. Đến nay, nhãn hiệu chứng nhận “Mai vàng Tân Tây” đã được bảo hộ; làng có 1 Hợp tác xã Mai Vàng với 31 thành viên; hạ tầng giao thông, thủy lợi, điện, nước từng bước hoàn thiện.

Lãnh đạo xã Tân Tây đến tham quan mô hình du lịch nông thôn tại địa phương.

"Xã định hướng phát triển làng mai Tân Tây theo hướng bền vững, đa giá trị, lấy người dân làm chủ thể, đẩy mạnh chuyển đổi số, hình thành các sản phẩm trải nghiệm gắn với văn hóa làng nghề, sinh thái nông nghiệp và quà tặng lưu niệm từ mai vàng" ông Trần Minh Tuấn, Phó Chủ tịch UBND xã Tân Tây cho biết.

Xã Tân Tây đã hình thành 2 điểm du lịch nông thôn, các điểm check-in, dịch vụ vận chuyển, đờn ca tài tử, hướng dẫn và quảng bá. Mục tiêu đến năm 2030 là nâng diện tích mai lên tối thiểu 460 ha, tăng số hộ trồng lên 605 hộ; xây dựng ít nhất 2 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên; thu nhập bình quân lao động tăng 1,6 lần so với năm 2021.

Làng mai Tân Tây và cuộc chuyển mình không lùi bước.

Làng mai Tân Tây hôm nay không còn là câu chuyện riêng của cây mai hay mùa Tết. Đó là bài toán sinh kế của một vùng nông thôn đang đứng trước sức ép thị trường và yêu cầu đổi mới. Thế nên, Tân Tây, từ đất phèn mặn của Đồng Tháp Mười những nông dân cần cù đã chuyển đổi một phần từ cây lúa sang cây mai để trở thành thủ phủ mai vàng, rồi từ buôn bán mai vàng kiểu truyền thống đến kinh tế số để kịp thích nghi. Hành trình ấy, sự năng động ấy của người dân cho thấy không tự thay đổi, làng nghề sẽ bị bỏ lại phía sau.

HUỲNH DU

Nguồn PLO : https://plo.vn/khi-thu-phu-mai-vang-noi-tieng-mien-tay-buoc-vao-ky-nguyen-so-post893095.html