Khi thương mại trở thành công cụ chiến lược

7 giờ trướcBài gốc

Hàng loạt hiệp định thương mại được ký kết hoặc thúc đẩy đàm phán trong thời gian gần đây cho thấy New Delhi không chỉ tìm kiếm động lực tăng trưởng, mà còn muốn định vị mình như một lực lượng cân bằng trong một trật tự quốc tế ngày càng phân cực.

Từ thỏa thuận kinh tế đến thông điệp địa chính trị

Khi Ấn Độ ký kết hiệp định thương mại tự do mang tính bước ngoặt với Liên minh châu Âu (EU) hồi tháng trước, giới quan sát tại Brussels nhìn nhận đây không đơn thuần là một thỏa thuận về thuế quan hay tiếp cận thị trường. Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen cho rằng, sự trỗi dậy của Ấn Độ gắn với triển vọng về một thế giới “ổn định hơn, thịnh vượng hơn và an toàn hơn”.

Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi. Nguồn: Bruegel

Phát biểu này phản ánh cách nhìn ngày càng phổ biến tại châu Âu: Ấn Độ được coi là một đối tác kinh tế thực dụng, có khả năng hợp tác mà không tạo ra rủi ro chính trị lớn, trong thời điểm nhiều nền kinh tế lớn gia tăng rào cản thương mại và cạnh tranh ảnh hưởng. Trong bối cảnh châu Âu tìm cách đa dạng hóa thị trường và nguồn cung, New Delhi nổi lên như một mắt xích quan trọng.

Không lâu sau thỏa thuận với EU, Mỹ cũng công bố một khuôn khổ thỏa thuận thương mại mới với Ấn Độ, bổ sung vào chuỗi hiệp định mà New Delhi đã đạt được trong những tháng gần đây với Anh, New Zealand và Oman. Canada, theo kế hoạch, cũng sẽ tham gia với một thỏa thuận toàn diện nhằm mở rộng hợp tác thương mại và đầu tư. Từ góc nhìn chiến lược, đây không phải những bước đi rời rạc, mà là một phần của chính sách mở rộng mạng lưới đối tác kinh tế theo hướng đa trụ cột.

Cựu nhà ngoại giao Ấn Độ Srikumar Menon nhận định: “Ấn Độ đang nỗ lực định vị mình như một lực lượng chủ động và có vai trò ổn định trong trật tự toàn cầu. Nhiều quốc gia tìm kiếm đối tác đáng tin cậy, và thị trường lớn cùng các quan hệ đối tác chiến lược khiến Ấn Độ trở thành lựa chọn hấp dẫn và an toàn”.

Cân bằng và đa dạng hóa

Trong khi cạnh tranh giữa các cường quốc ngày càng gay gắt, các chuyên gia cho rằng Ấn Độ đang tiếp tục theo đuổi cách tiếp cận được điều chỉnh từ truyền thống không liên kết. Thay vì gắn chặt vào một khối, New Delhi duy trì quan hệ song song với nhiều trung tâm quyền lực.

Ấn Độ đã ký Hiệp định thương mại tự do mang tính bước ngoặt với Liên minh châu Âu (EU) sau nhiều năm đàm phán. Ảnh: Bruegel

Ông Shashi Mathews, chuyên gia về thương mại và thuế tại hãng luật CMS IndusLaw, mô tả cách tiếp cận này: “Chính sách đối ngoại của Ấn Độ phần lớn dựa trên nguyên tắc không liên kết. Thay vì chọn phe, Ấn Độ đang định vị mình như một cường quốc cân bằng, thúc đẩy lợi ích của Nam Bán cầu mà không kích hoạt các đối đầu thương mại không cần thiết”.

Theo ông, Ấn Độ không hướng tới việc làm xáo trộn trật tự hiện hữu, mà muốn bảo vệ lợi ích trong nước trong khi tận dụng cơ hội mở rộng vai trò quốc tế. Cách tiếp cận “cân bằng” thể hiện trong quan hệ với các đối tác lớn. Với Mỹ và châu Âu, Ấn Độ mở rộng hợp tác công nghệ, đầu tư và quốc phòng. Với Nga, nước này từng duy trì nhập khẩu năng lượng quy mô lớn. Với Trung Quốc, dù tồn tại căng thẳng biên giới, hai bên vẫn tìm cách giữ kênh hợp tác kinh tế ở những lĩnh vực ít nhạy cảm.

Một số nhà quan sát cho rằng các chính sách thuế quan cao của Mỹ thời gian qua đã đóng vai trò như một cú hích, buộc Ấn Độ đẩy nhanh quá trình đa dạng hóa đối tác. Ông Vivek Mishra, Phó Giám đốc chương trình nghiên cứu chiến lược tại Quỹ Nghiên cứu Quan sát (ORF) ở New Delhi nhận xét: “Ấn Độ đã bị thuế quan của Tổng thống Mỹ Donald Trump “đánh thức”. Sẽ không có sự đổ vỡ với Mỹ, nhưng trải nghiệm năm qua tạo cơ hội để mở rộng sang nhiều khu vực khác. Vì vậy, đa dạng hóa sẽ là chiến lược trong thời gian tới”.

Lấp khoảng trống

Việc Mỹ thời gian qua thu hẹp vai trò tại các thể chế đa phương đã tạo ra khoảng trống nhất định trong quản trị toàn cầu. Một số học giả cho rằng điều này mở ra không gian để các cường quốc tầm trung như Ấn Độ gia tăng ảnh hưởng.

Các quan chức thương mại của Ấn Độ và Anh gặp nhau tại London để đàm phán vào năm ngoái. Ảnh: Bộ Thương mại Anh

Theo các chuyên gia, nếu các thỏa thuận thương mại của Ấn Độ vượt ra khỏi khuôn khổ song phương, hướng tới tiêu chuẩn chung và hỗ trợ cải cách hệ thống thương mại đa phương, chúng có thể góp phần củng cố trật tự dựa trên luật lệ vốn đang gặp nhiều thách thức. Trong bối cảnh Trung Quốc mở rộng ảnh hưởng nhưng vẫn đối mặt với nghi ngại, Ấn Độ được nhìn nhận là một lựa chọn bổ sung, không thay thế, trong cấu trúc quyền lực toàn cầu.

Bên cạnh đó, Ấn Độ cũng tìm cách thể hiện vai trò đại diện cho các nền kinh tế đang phát triển, đặc biệt trong khuôn khổ BRICS - với vai trò là Chủ tịch trong năm nay. Ông Srinivasan Balakrishnan, chuyên gia về chiến lược tại một viện nghiên cứu ở New Delhi ví von: “Giống như Ấn Độ đang cố gắng nói với thế giới: “Chúng tôi giữ thế cân bằng, hãy cùng xây dựng điều gì đó có ý nghĩa”.

Tuy nhiên, môi trường an ninh - chính trị ở khu vực Nam Á vẫn đặt ra những giới hạn. Quan hệ của Ấn Độ với Pakistan, Bangladesh và Nepal có những giai đoạn căng thẳng, ảnh hưởng đến hình ảnh một trung tâm ổn định ở tiểu lục địa. Dù vậy, nhiều chuyên gia cho rằng nếu New Delhi kiểm soát tốt các xung đột khu vực, điều này sẽ không làm chệch hướng chiến lược toàn cầu rộng hơn.

Thách thức nội tại

Vị thế đối ngoại ngày càng nổi bật của Ấn Độ gắn với quy mô kinh tế đang mở rộng nhanh chóng. Sau khi vượt Nhật Bản để trở thành nền kinh tế lớn thứ tư thế giới, Ấn Độ được dự báo có thể vươn lên vị trí thứ ba vào đầu thập niên 2030.

Người dân đi bộ trên một con phố mua sắm nhộn nhịp ở Bengaluru, Ấn Độ, ngày 3/2. Ảnh: EPA

Tuy nhiên, để chuyển hóa quy mô kinh tế thành ảnh hưởng bền vững, các chuyên gia cho rằng New Delhi phải giải quyết nhiều vấn đề nội tại. Tỷ lệ thất nghiệp và thiếu việc làm trong thanh niên vẫn là thách thức lớn. Tăng trưởng công nghiệp chưa thực sự bứt phá, trong khi hạ tầng, năng lực sản xuất và kỹ năng lao động còn chênh lệch giữa các vùng.

Bên cạnh đó là các yếu tố như căng thẳng biên giới, nghĩa vụ về biến đổi khí hậu và yêu cầu cải cách hệ thống giáo dục. Giới chuyên gia cũng nhấn mạnh rằng, “lợi thế dân số” - khi hơn một nửa dân số dưới 30 tuổi - chỉ có thể phát huy nếu đi kèm cải tổ đào tạo nghề, giáo dục thực hành và nâng cao kỹ năng cho sản xuất hiện đại.

Cầu nối trong trật tự biến động

Nhìn tổng thể, chiến lược thương mại dồn dập thời gian qua của Ấn Độ phản ánh cách một nền kinh tế đang phát triển tìm cách mở rộng không gian chiến lược thông qua kinh tế và ngoại giao đa phương. Thay vì trở thành một cực đối trọng mới, vai trò mà nhiều nhà phân tích hình dung cho New Delhi là một “cầu nối” - duy trì đối thoại với các trung tâm quyền lực khác nhau và thúc đẩy hợp tác giữa các nhóm nước.

Mức độ thành công của chiến lược này sẽ phụ thuộc vào khả năng Ấn Độ chuyển hóa lợi thế dân số, cải cách trong nước và duy trì cân bằng tinh tế trong quan hệ với các đối tác lớn. Trong một trật tự toàn cầu đang định hình lại, New Delhi dường như đang đặt cược vào thương mại như công cụ trung tâm để gia tăng ảnh hưởng và ổn định vị thế của mình.

Hồng Nhung

Nguồn Đại Biểu Nhân Dân : https://daibieunhandan.vn/khi-thuong-mai-tro-thanh-cong-cu-chien-luoc-10406563.html