Kho báu 'đắp chiếu' và cuộc đại cải tổ đột phá phát triển văn hóa Việt Nam

2 giờ trướcBài gốc

Sáng 20/4, tại phiên thảo luận tổ về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội, các đại biểu đã đưa ra nhiều ý kiến tâm huyết tập trung vào việc "giải cứu" những nguồn lực công đang bị lãng phí, đồng thời kiến nghị những cơ chế đãi ngộ đặc thù để bảo tồn văn hóa dân tộc trong kỷ nguyên số.

"Nghịch lý" tài sản công: Kho báu nằm im chờ cơ chế

Đại biểu Phan Thị Thùy Linh (Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa).

Trình bày ý kiến về thực trạng hạ tầng, đại biểu Phan Thị Thùy Linh (Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa) đã chỉ rõ điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là đất đai và tài sản công. Bà cho rằng chúng ta không thiếu nguồn lực, nhưng lại thiếu cơ chế để vận hành: “Rất nhiều trụ sở công, rạp hát, nhà văn hóa, cơ sở sự nghiệp sau sắp xếp đang xuống cấp, sử dụng kém hiệu quả, thậm chí bị bỏ không, trong khi nhu cầu hưởng thụ văn hóa của người dân ngày càng cao và khu vực tư nhân hoàn toàn có khả năng tham gia đầu tư, khai thác”.

Bà Linh nhấn mạnh, nếu không thể chuyển từ “xã hội hóa trên chủ trương” sang “xã hội hóa bằng cơ chế cụ thể”, thì nguồn lực vẫn tồn tại mà không thể chuyển hóa thành động lực. Đại biểu đề xuất cho phép thuê, liên doanh, liên kết tài sản công theo cơ chế thị trường và chuyển đổi công năng các trụ sở dôi dư thành không gian sáng tạo.

Đại biểu Bùi Văn Mạnh (Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình) cho rằng, hiện nay kinh phí đầu tư cho văn hóa còn thấp, dàn trải; vẫn còn thiếu cơ chế thu hút đầu tư tư nhân; ngành công nghiệp văn hóa chưa phát triển, mới ở giai đoạn sơ khai và thiếu những hệ sinh thái, chính sách để phát triển… Đại biểu đề nghị xem xét bổ sung chính sách thí điểm mô hình “đầu tư công, quản trị tư”. Theo mô hình này, Nhà nước đầu tư hạ tầng, còn doanh nghiệp quản trị khai thác và chia sẻ doanh thu hợp lý.

Cần giao quyền cho địa phương nhiều hơn

Dự thảo Nghị quyết quy định: chính quyền địa phương thực hiện thí điểm mô hình đô thị di sản theo yêu cầu, theo tiêu chí di sản văn hóa do Chính phủ quy định, được quyết định cơ chế, chính sách ưu đãi về đất đai, phí, lệ phí, cơ chế chính sách đặc thù đối với hoạt động, nhằm mục đích khai thác phát huy giá trị di sản văn hóa, phát triển công nghiệp văn hóa.

Theo đại biểu Bùi Văn Mạnh, đây có thể coi là chính sách đột phá cho nhiều địa phương đang có định hướng phát triển mô hình đô thị, như Hà Nội, Hưng Yên, Ninh Bình, Quảng Ninh, Huế, Đà Nẵng.

Đại biểu Bùi Văn Mạnh (Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình).

Tuy nhiên, đại biểu nhấn mạnh, cần chính sách, cơ chế phân cấp, giao quyền cho địa phương mạnh hơn để tăng tính chủ động, tạo động lực tài chính trực tiếp, gắn kết trách nhiệm của địa phương với việc phát triển kinh tế - xã hội, cũng như bảo tồn di sản văn hóa tại địa phương.

Do vậy, đại biểu Bùi Văn Mạnh đề xuất giao địa phương được quyền quyết định chính sách ưu đãi về đất đai, thuế, phí, lệ phí đối với các hoạt động khai thác, phát huy giá trị di sản và công nghiệp văn hóa; được giữ lại các nguồn thu từ hoạt động di sản, tiền sử dụng đất và tiền thuê đất phát sinh trên địa bàn để tái đầu tư cho hạ tầng đô thị di sản, phục vụ công tác bảo quản, tu bổ, phát huy giá trị của di sản.

Cho ý kiến về cơ chế thu hút ưu đãi đầu tư trong lĩnh vực văn hóa tại khoản 5 Điều 4 của dự thảo Nghị quyết, ông Mạnh đề nghị xem xét mở rộng đối tượng cho các dự án về bảo tồn di sản gắn với phát triển du lịch và giao cho Chính phủ quy định chi tiết về các mô hình đầu tư công, quản trị tư, cách thức hợp tác, tỉ lệ phân chia lợi nhuận, phương thức giao cho nhà đầu tư, cho doanh nghiệp quản trị khai thác các công trình, hạ tầng thiết chế văn hóa do Nhà nước đầu tư. Đồng thời, xem xét, phân cấp cho Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quy định chi tiết, tỉ lệ điều tiết, doanh thu lợi nhuận trong từng giai đoạn.

Đột phá phát triển văn hóa Việt Nam qua lăng kính kinh tế và nhân lực

Để các chính sách đi vào cuộc sống, các đại biểu cho rằng cần thay đổi căn bản tư duy quản lý. Đại biểu Bùi Văn Dũng (Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa) đánh giá dự thảo đã thể hiện rõ sự chuyển dịch từ “làm văn hóa theo cơ chế bao cấp” sang “quản trị văn hóa theo cơ chế thị trường có định hướng”. Ông nhấn mạnh việc dành 2% ngân sách là bước tiến lớn, nhưng quan trọng là phải chi có trọng tâm vào các lĩnh vực như công nghiệp văn hóa và chuyển đổi số.

Đại biểu Bùi Văn Dũng (Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa).

Về vấn đề nhân lực, đại biểu Huỳnh Thị Anh Thảo (Đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai) đưa ra những con số thực tế về khó khăn trong đào tạo nghệ thuật truyền thống. Bà cho biết nghệ thuật dân gian đang đứng trước thách thức lớn khi người trẻ không coi đây là nghề mưu sinh vì thu nhập thấp: "Đa số các bạn trẻ không xem diễn viên, nhạc công sân khấu nghệ thuật truyền thống là một nghề nghiệp để theo đuổi, mưu sinh vì nghề thì khó, thu nhập lại thấp".

Bà Thảo đề xuất Nhà nước cần miễn 100% học phí và hỗ trợ chi phí sinh hoạt hằng tháng cho học viên ngành nghệ thuật truyền thống, tương tự như chính sách đối với ngành sư phạm để thu hút tài năng kế cận.

Lá chắn an ninh văn hóa trong kỷ nguyên kết nối

Song song với việc cởi trói cơ chế, yêu cầu bảo vệ bản sắc và an ninh tư tưởng được đặt lên hàng đầu. Đại biểu Tô Thành Quyết (Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình) cảnh báo về các “khoảng trống pháp lý” có thể bị lợi dụng: “Các dự án văn hóa có yếu tố nước ngoài có thể tác động đến không gian văn hóa, tư tưởng. Việc triển khai dự án tại khu vực nhạy cảm như biên giới, biển đảo có thể ảnh hưởng đến thế trận lòng dân và thế trận quốc phòng an ninh nhân dân”.

Đại biểu cũng lưu ý về hạ tầng số, nơi dữ liệu văn hóa quốc gia có thể trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công mạng hoặc bị lợi dụng để truyền bá nội dung trái với chủ quyền, bản sắc dân tộc.

Quyết sách vì một tương lai văn hóa bền vững

Các đại biểu cũng thảo luận về việc hình thành các tổ hợp văn hóa quy mô nhỏ tại khu dân cư và khu công nghiệp. Đại biểu Phạm Hùng Thắng (Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình) kiến nghị sửa đổi quy định để các tổ chức, cá nhân đầu tư vào các tổ hợp văn hóa này cũng được hưởng chính sách hỗ trợ về đất đai, mặt bằng như các khu công nghiệp sáng tạo lớn.

Đại biểu Lê Thị Song An (Đoàn ĐBQH tỉnh Tây Ninh).

Về phía địa phương, đại biểu Lê Thị Song An (Đoàn ĐBQH tỉnh Tây Ninh) đề nghị Chính phủ rà soát toàn diện khả năng đáp ứng nguồn lực và đội ngũ cán bộ thực thi tại cơ sở. Bà cho biết việc bố trí nguồn lực tại nhiều địa phương còn khó khăn, kinh phí cấp chưa đáp ứng nhu cầu tu bổ các di tích lịch sử đang xuống cấp nghiêm trọng.

Kết thúc phiên thảo luận, các đại biểu kỳ vọng Nghị quyết với những cơ chế đặc thù sẽ thực sự khơi thông dòng chảy nguồn lực, để văn hóa không chỉ là "nguồn lực ngủ quên" mà trở thành động lực dẫn dắt sự phát triển của đất nước trong giai đoạn mới.

Nam Phong

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/kho-bau-dap-chieu-va-cuoc-dai-cai-to-dot-pha-phat-trien-van-hoa-viet-nam-250462.html