Khơi dậy động lực cho thanh niên trong kỷ nguyên số

7 giờ trướcBài gốc

Trong dòng chảy mạnh mẽ của công nghệ, toàn cầu hóa và những biến động toàn cầu như biến đổi khí hậu, thanh niên không chỉ là người thích nghi mà còn phải trở thành lực lượng kiến tạo tương lai. Khơi dậy động lực cho thế hệ trẻ vì thế không chỉ là câu chuyện của cá nhân, mà là nhiệm vụ chiến lược của cả xã hội, nơi tri thức, bản lĩnh và giá trị nhân văn cùng hội tụ để định hình một thế hệ công dân mới.

Từ người sử dụng đến kiến tạo công nghệ

Thế giới đang chuyển động với tốc độ chưa từng có. Công nghệ không chỉ thay đổi cách con người làm việc, giao tiếp mà còn tái định nghĩa các giá trị và chuẩn mực xã hội. Trong bối cảnh ấy, thanh niên – lực lượng nhạy bén và nhanh chóng thích nghi nhất đứng trước một yêu cầu mới, không chỉ sử dụng công nghệ, mà phải làm chủ, thậm chí kiến tạo và kiểm soát công nghệ.

Nếu trước đây, hành trang vào đời chủ yếu là kiến thức chuyên môn thì hôm nay, điều đó là chưa đủ. Thanh niên cần trang bị cho mình những năng lực cốt lõi như tư duy phản biện, khả năng thích ứng, năng lực học tập suốt đời và kỹ năng chuyển đổi số. Đây không chỉ là lợi thế cạnh tranh mà đã trở thành điều kiện sống còn trong một xã hội biến đổi liên tục.

Trong bài viết "Thanh niên với tương lai đất nước", Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh: "Thanh niên Việt Nam cần chủ động cập nhật tri thức mới, nâng cao kỹ năng số, năng lực sử dụng công nghệ, ngoại ngữ, hợp tác quốc tế và khả năng làm việc trong môi trường đa ngành, đa văn hóa. Nhưng học tập không chỉ để có việc làm hay để tiến thân; học tập còn để mở rộng tầm nhìn, nâng cao năng lực cống hiến, để khi đất nước cần, mỗi bạn trẻ đều có đủ trình độ và bản lĩnh nhận nhiệm vụ khó hơn, lớn hơn. Một quốc gia mạnh về đổi mới sáng tạo trước hết phải là quốc gia có người trẻ ham học hỏi và có môi trường thuận lợi để biến tri thức thành hành động".

Nhưng quan trọng hơn, công nghệ không thể thay thế con người. Trí tuệ nhân tạo có thể xử lý dữ liệu, tự động hóa có thể thay thế sức lao động nhưng khả năng phán đoán, sự sáng tạo, đặc biệt là các giá trị nhân văn như lòng nhân ái, tinh thần trách nhiệm vẫn là “vùng đất” riêng của con người. Thanh niên, nếu biết kết hợp giữa năng lực công nghệ và chiều sâu nhân văn, sẽ trở thành lực lượng nòng cốt trong việc kiến tạo một xã hội vừa hiện đại vừa bền vững.

Không dừng lại ở đó, trong một thế giới phẳng, thanh niên còn giữ vai trò là cầu nối giữa truyền thống và hiện đại. Sự giao thoa văn hóa là tất yếu nhưng giữ gìn bản sắc trong khi hội nhập mới là thách thức lớn. Điều này đòi hỏi người trẻ không chỉ “mở” để tiếp nhận cái mới, mà còn “vững” để không đánh mất chính mình.

Thực tế cho thấy, thanh niên ngày nay đang tham gia ngày càng sâu vào các vấn đề toàn cầu như nhân quyền, bình đẳng giới, phát triển bền vững. Họ không chỉ là người hưởng lợi mà còn là lực lượng dẫn dắt các giá trị tiến bộ. Từ những chiến dịch cộng đồng, các dự án khởi nghiệp xã hội đến các sáng kiến xanh, người trẻ đang từng bước khẳng định vai trò của mình như những công dân toàn cầu có trách nhiệm.

Đặc biệt, trước thách thức của biến đổi khí hậu, thanh niên đang là lực lượng tiên phong trong việc thay đổi hành vi tiêu dùng, thúc đẩy năng lượng tái tạo và lan tỏa lối sống xanh. Những hành động tưởng như nhỏ bé như giảm rác thải nhựa, tiết kiệm năng lượng, ủng hộ sản phẩm thân thiện môi trường lại có sức lan tỏa lớn khi được thực hiện bởi một thế hệ đông đảo và kết nối mạnh mẽ.

Động lực không chỉ đến từ cá nhân

Để thanh niên thực sự phát huy vai trò của mình, động lực không thể chỉ đến từ ý chí cá nhân. Nó cần được nuôi dưỡng bởi một hệ sinh thái đồng bộ từ giáo dục, chính sách đến môi trường xã hội. Trước hết, giáo dục cần chuyển từ truyền thụ kiến thức sang khai phóng năng lực. Thay vì chỉ dạy “cái gì”, cần dạy cách học, cách tư duy và cách thích ứng. Một nền giáo dục hiện đại phải giúp người trẻ biết đặt câu hỏi, biết phản biện và biết giải quyết vấn đề trong bối cảnh thực tiễn. Đồng thời, năng lực liên văn hóa – khả năng hiểu và giao tiếp trong môi trường đa dạng cũng trở thành một yêu cầu thiết yếu.

Cùng với đó, xã hội cần tạo ra nhiều không gian hơn để thanh niên thực hành trách nhiệm. Thực tế hiện nay, không ít người trẻ có ý thức đóng góp nhưng thiếu những “kênh” minh bạch, hiệu quả để hành động. Những diễn đàn đối thoại, các chương trình tình nguyện, các dự án cộng đồng nếu được tổ chức bài bản sẽ trở thành nơi để thanh niên thử sức, trưởng thành và khẳng định giá trị.

Một vấn đề khác không thể bỏ qua là tác động của thế giới số. Mạng xã hội mang lại cơ hội kết nối chưa từng có, nhưng cũng kéo theo nguy cơ lệch chuẩn giá trị. Khi một bộ phận thanh niên thiếu khả năng phản biện, dễ bị cuốn theo những “hiện tượng mạng”, những giá trị ảo có thể lấn át giá trị thật. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc xây dựng “bộ lọc” thông tin và bản lĩnh cá nhân trong môi trường số.

"Trong một thế giới đầy biến động, mỗi lựa chọn của thanh niên hôm nay sẽ góp phần định hình xã hội ngày mai. Họ không đơn độc mà là một phần của một cộng đồng đang cùng nhau kiến tạo tương lai".

Bản lĩnh ấy không tự nhiên mà có. Nó được hình thành từ trải nghiệm, từ thất bại, từ những va chạm với thực tế. Nhưng khoảng cách giữa giáo dục và đời sống vẫn còn tồn tại, khiến không ít người trẻ lúng túng khi bước vào xã hội. Áp lực cạnh tranh, khủng hoảng nghề nghiệp, sự hoài nghi về bản thân… đang trở thành những rào cản vô hình làm suy giảm động lực của thanh niên.

Ở đây, vai trò của xã hội và các thế hệ đi trước là vô cùng quan trọng. Thay vì áp đặt hay định kiến, cần có sự lắng nghe và đồng hành. Thanh niên cần được trao cơ hội, được thử thách và được tin tưởng. Bởi chỉ khi cảm thấy mình có giá trị và được ghi nhận, họ mới có động lực để cống hiến.

Mặt khác, các chính sách dành cho thanh niên đang ngày càng được hoàn thiện, tạo ra nền tảng pháp lý và thực tiễn để người trẻ phát triển. Từ hỗ trợ khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo đến các chương trình đào tạo kỹ năng, những “đòn bẩy” này nếu được triển khai hiệu quả sẽ góp phần khơi dậy tiềm năng to lớn của thế hệ trẻ.

Như lời của Tổng Bí thư Tô Lâm: "Thanh niên cũng cần nuôi dưỡng mạnh mẽ tinh thần khởi nghiệp, lập nghiệp, nhưng đó phải là khởi nghiệp bằng trí tuệ, đạo đức kinh doanh và khát vọng tạo ra giá trị mới cho xã hội. Khởi nghiệp không chỉ để thành công cho riêng mình, mà còn để giải quyết vấn đề của cộng đồng, tạo việc làm cho người khác, góp phần nâng cao năng lực tự chủ của nền kinh tế...".

Thật vậy, trong một thế giới đầy biến động, mỗi lựa chọn của thanh niên hôm nay sẽ góp phần định hình xã hội ngày mai. Họ không đơn độc mà là một phần của một cộng đồng đang cùng nhau kiến tạo tương lai. Điều quan trọng là nhận ra rằng, động lực không phải là thứ có sẵn, mà là thứ được nuôi dưỡng mỗi ngày từ tri thức, từ trải nghiệm và từ niềm tin vào giá trị của chính mình.

Ở “tuổi hai mươi khi hướng đời đã thấy”, thanh niên cần tin rằng họ có thể tạo ra sự khác biệt. Không phải bằng những điều lớn lao ngay lập tức, mà bằng những hành động nhỏ nhưng bền bỉ, có trách nhiệm. Khi mỗi người trẻ ý thức được vai trò của mình và được trao cơ hội để phát huy, đó chính là lúc một thế hệ mới bản lĩnh, nhân văn và sáng tạo thực sự hình thành.

Kim Thoa

Nguồn TG&VN : https://baoquocte.vn/khoi-day-dong-luc-cho-thanh-nien-trong-ky-nguyen-so-373121.html