Không ai có thể ẩn danh trên không gian mạng

3 giờ trướcBài gốc

Ẩn danh trên mạng chỉ là ảo giác

Theo Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia (NCA), nhiều người bước lên Internet với tâm lý yên tâm: không đăng nhập tài khoản, không để tên thật, dùng chế độ ẩn danh là đủ an toàn. Nhưng trên thực tế, chiếc mặt nạ số ấy mong manh hơn rất nhiều so với chúng ta tưởng.

Ngay cả khi không công khai danh tính, mỗi hành vi trực tuyến vẫn để lại dấu vết. Từ thiết bị, địa chỉ IP, điểm truy cập Wi-Fi cho đến thói quen lướt web, cách viết, thời điểm online… tất cả đều có thể được ghi nhận, liên kết và phân tích.

Mọi hành động thao tác trên không gian mạng đều có thể truy vết.

Theo ông Vũ Ngọc Sơn, Trưởng Ban Nghiên cứu, tư vấn, phát triển công nghệ và Hợp tác quốc tế của Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia (NCA), việc "không định danh" không đồng nghĩa với "không bị nhận diện". Chỉ cần kết nối Internet, hệ thống đã có thể biết bạn là ai ở một mức độ nhất định.

Trong kỷ nguyên số, an toàn không đến từ việc "giấu mặt" hay tin vào ảo giác ẩn danh. Như ông Vũ Ngọc Sơn khuyến nghị, điều quan trọng nhất là hiểu rõ cách dữ liệu được thu thập, cách hành vi bị theo dõi và chủ động kiểm soát những gì mình để lại trên Internet. Khi đó, người dùng mới thực sự có thể tự bảo vệ mình trước những rủi ro ngày càng tinh vi của không gian mạng.

Chuyên gia Ngô Minh Hiếu (Dự án chống lừa đảo, Công ty TNHH doanh nghiệp xã hội Chống lừa đảo) phân tích, sự bùng nổ của AI đang mang đến những thách thức chưa từng có cho an ninh mạng toàn cầu. Không còn dừng lại ở các kịch bản thủ công, tội phạm công nghệ cao hiện đã tiến tới giai đoạn tự động hóa hoàn toàn quy trình lừa đảo.

Theo đó, AI có thể "làm thay" con người 24/24 giờ, kẻ xấu chỉ cần nạp kịch bản vào hệ thống AI, bot (phần mềm tự động) sẽ tự động trò chuyện, phân tích tâm lý và "sàng lọc" ra những ai dễ mắc bẫy nhất và hiệu suất lừa đảo nhờ đó tăng gấp 20 lần.

Dựa trên dữ liệu cá nhân bị rò rỉ, AI tạo ra những kịch bản cực kỳ thực tế và đúng ngữ cảnh. Kết hợp với Deepfake, chúng khiến nạn nhân bị thao túng tâm lý và làm theo mọi hướng dẫn...

Các chuyên gia nhấn mạnh, việc nâng cao nhận thức, kỹ năng số cho người dân song song với hoàn thiện hành lang pháp lý và năng lực bảo vệ dữ liệu cá nhân tiếp tục là yếu tố then chốt để giảm thiểu rủi ro an ninh mạng trong thời gian tới.

Theo Hiệp hội An ninh mạng quốc gia, số nạn nhân của lừa đảo trực tuyến trong năm 2025 đã giảm rõ rệt so với năm 2024. Kết quả khảo sát cho thấy, 555 người dùng được hỏi có 1 người cho biết mình là nạn nhân của lừa đảo, tương đương tỷ lệ 0,18%; trong khi con số này năm 2024 là 220 người có 1 người bị lừa đảo, tỷ lệ 0,45%.

Thứ vô hình không thể thiếu trong thế giới số

Ông Vũ Ngọc Sơn cho biết, đằng sau mỗi cú click, mỗi lần dùng app, mua hàng online, lướt web,... là người dùng đang đặt niềm tin vào hệ thống số, dù có ý thức hay không. Và trong kỷ nguyên số, Digital Trust - niềm tin số - không còn là khái niệm trừu tượng, mà là điều kiện nền tảng để người dân, doanh nghiệp và xã hội sẵn sàng sử dụng các dịch vụ số, chia sẻ dữ liệu và chấp nhận công nghệ mới.

Hệ thống phòng, chống lừa đảo nTrust của NCA ghi nhận tới 62.952 loại mã độc mới trên điện thoại di động được phát hiện tại Việt Nam trong năm 2025. Trong số này có 931 loại phần mềm giả mạo các ứng dụng phổ biến, nhằm đánh cắp thông tin người dùng hoặc chiếm quyền điều khiển thiết bị.

Bên cạnh đó, tình trạng lộ và sử dụng trái phép dữ liệu cá nhân tiếp tục phổ biến khi 88,05% người dùng phản ánh từng bị mời chào dịch vụ dù không có nhu cầu hay đăng ký nhận thông tin trước đó. Những con số này cho thấy nguy cơ mất an ninh mạng đối với người dùng cá nhân vẫn ở mức đáng lo ngại.

Ông Vũ Ngọc Sơn cho rằng, niềm tin số được hình thành khi người dùng tin rằng quyền lợi và dữ liệu cá nhân của mình được đảm bảo trên không gian số. Để xây dựng niềm tin số thì công nghệ bảo mật là cần thiết, nhưng chỉ công nghệ là chưa đủ - niềm tin chỉ bền vững khi đi cùng khung pháp lý, chuẩn mực ứng xử và trách nhiệm của các chủ thể tham gia không gian số.

Tại Việt Nam, khái niệm Digital Trust đang dần được cụ thể hóa thông qua các chính sách, luật pháp về an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân, đồng thời được thúc đẩy bằng các mô hình kết nối đa bên. Việc hình thành Liên minh Niềm tin số (Digital Trust Alliance) phản ánh cách tiếp cận mới: xây dựng niềm tin không chỉ bằng cam kết, mà bằng hành động chung của cơ quan quản lý, doanh nghiệp, nền tảng số và cộng đồng.

Trong kỷ nguyên dữ liệu và AI, cơ hội song hành cùng thách thức, Digital Trust trở thành "tài sản vô hình" quan trọng nhất. Bảo vệ niềm tin số cũng chính là bảo vệ quyền lợi của người dân, uy tín của tổ chức và sự phát triển bền vững của xã hội.

Năm 2026, người dùng cá nhân tiếp tục đối mặt với nhiều thách thức mới về an ninh mạng, nhất là sự gia tăng về mức độ tinh vi của các hình thức lừa đảo trực tuyến. Cùng với việc các bộ luật liên quan đến an ninh mạng có hiệu lực, các chuyên gia kỳ vọng nhận thức số của người dân sẽ được nâng cao, góp phần bảo đảm an toàn trên môi trường số.

Lan Tường

Nguồn SK&ĐS : https://suckhoedoisong.vn/khong-ai-co-the-an-danh-tren-khong-gian-mang-169260124113114826.htm