Không có chip tiên tiến, Trung Quốc khó bắt kịp Mỹ

2 giờ trướcBài gốc

Trung Quốc và Mỹ đang cạnh tranh quyết liệt trong lĩnh vực bán dẫn và AI

Các nhà nghiên cứu AI hàng đầu của đất nước tỉ dân – những người từng tự tin về khả năng bắt kịp Thung lũng Silicon – giờ đây đang đi đến một kết luận bi quan: Cơ hội để Trung Quốc đuổi kịp Mỹ trong ngắn hạn là vô cùng mong manh.

Nguyên nhân không nằm ở nhân tài hay thuật toán, mà nằm ở một "nút thắt cổ chai" vật lý không thể vượt qua - chip bán dẫn. Tại một hội nghị lớn ở Bắc Kinh cuối tuần qua, Tang Jie, nhà sáng lập startup AI đình đám Zhipu, đã thẳng thắn thừa nhận: "Sự thật có thể là khoảng cách này đang thực sự nới rộng ra. Dù chúng ta đang làm tốt ở một số mảng, nhưng phải thừa nhận những thách thức và sự chênh lệch to lớn mà chúng ta đang đối mặt".

Cơn khát chip hiện đại và những "đường vòng" tốn kém

Minh chứng rõ ràng nhất cho sự tụt hậu bắt buộc này diễn ra ngay trong tháng 1/2026, khi Nvidia – "vua chip" AI của thế giới – trình làng thế hệ phần cứng Rubin mới nhất. Trong danh sách khách hàng tiên phong được công bố, hàng loạt tên tuổi Mỹ xuất hiện. Nhưng tuyệt nhiên, không có bóng dáng bất kỳ nhà phát triển AI nào của Trung Quốc. Các lệnh cấm vận xuất khẩu của Mỹ đã dựng lên một bức tường lửa, ngăn chặn hoàn toàn dòng chảy của những con chip tối tân nhất vào đại lục.

Bị dồn vào chân tường, các công ty công nghệ Trung Quốc buộc phải tìm những giải pháp "đi đường vòng". Các nguồn tin nội bộ tiết lộ rằng nhiều cuộc đàm phán đang diễn ra sôi nổi để thuê năng lực tính toán tại các trung tâm dữ liệu đặt ở Đông Nam Á và Trung Đông. Mục đích duy nhất là để được tiếp cận gián tiếp với chip Rubin (và trước đó là dòng Blackwell). Dù về mặt lý thuyết, việc thuê máy chủ ở nước thứ ba là hợp pháp, nhưng nó đòi hỏi những thỏa thuận pháp lý vòng vo, chi phí đắt đỏ và quan trọng nhất: các kỹ sư Trung Quốc vẫn bị hạn chế về số lượng chip tiếp cận so với các đối thủ Mỹ được trang bị "tận răng".

Sự thiếu hụt phần cứng dẫn đến sự chênh lệch trong chiến lược phát triển. Justin Lin, người đứng đầu bộ phận phát triển mô hình Qwen của Alibaba, đã đưa ra một dự đoán ảm đạm tại hội nghị Bắc Kinh. Khi được hỏi về khả năng một công ty Trung Quốc có thể vượt mặt những OpenAI hay Anthropic trong 3-5 năm tới, ông ước tính cơ hội chỉ là dưới 20%.

Lý do rất đơn giản: Trong khi các công ty Mỹ dồn toàn lực và tài nguyên phần cứng khổng lồ để nghiên cứu các mô hình thế hệ tiếp theo (Next-gen research), thì các công ty Trung Quốc phải "giật gấu vá vai". "Chúng tôi đang bị dàn mỏng nguồn lực," ông Lin chia sẻ. "Chỉ riêng việc đáp ứng nhu cầu vận hành hiện tại đã ngốn hết tài nguyên của chúng tôi rồi". Số liệu từ UBS càng tô đậm thêm bức tranh này: Tổng chi tiêu vốn của các gã khổng lồ internet Trung Quốc năm ngoái (phần lớn cho AI) chỉ đạt khoảng 57 tỉ USD, vỏn vẹn bằng 1/10 so với các đối thủ tại Mỹ.

Ngay cả khi Washington gần đây nới lỏng nhẹ tay, cho phép Nvidia bán dòng chip H200 cho Trung Quốc, giới chuyên môn vẫn không mấy mặn mà. Dòng chip này đã chậm hơn tới 2 thế hệ so với Rubin. Hơn nữa, chính quyền Bắc Kinh cũng đang siết chặt quy định, yêu cầu các công ty chỉ mua chip ngoại khi thực sự cần thiết cho nghiên cứu cao cấp, nhằm thúc đẩy việc sử dụng chip nội địa.

Nỗ lực trong nghịch cảnh: Cái khó ló cái khôn và bài toán tự chủ

Tuy nhiên, sẽ là sai lầm nếu gạch tên Trung Quốc khỏi cuộc đua này. Chính trong sự khan hiếm tài nguyên, các kỹ sư Trung Quốc đang thể hiện khả năng thích ứng đáng kinh ngạc. DeepSeek, một cái tên mới nổi, đang trở thành biểu tượng cho sự sáng tạo trong nghịch cảnh. Thay vì chạy đua về sức mạnh phần cứng thô, họ tập trung tối ưu hóa thuật toán.

Trong tháng này, DeepSeek đã công bố hai nghiên cứu quan trọng về kiến trúc huấn luyện mới, cho phép xây dựng các mô hình lớn hơn nhưng sử dụng ít chip hơn, cùng thiết kế bộ nhớ giúp mô hình vận hành hiệu quả hơn. Nhờ những nỗ lực này, khoảng cách về chất lượng giữa các mô hình AI tốt nhất của Trung Quốc (như của DeepSeek và Alibaba) với Mỹ đã thu hẹp từ mức trung bình 7 tháng xuống còn khoảng 4 tháng. Thậm chí, niềm tin của nhà đầu tư vẫn còn đó khi hai startup Zhipu và MiniMax vừa huy động thành công hơn 1 tỉ USD qua các đợt IPO tại Hong Kong trong tháng này.

Dẫu vậy, con đường tự chủ vẫn đầy chông gai. Giới hạn của công nghệ nội địa đã lộ rõ qua câu chuyện của chính DeepSeek. Nguồn tin thân cận cho biết, năm ngoái khi phát triển mô hình chủ lực, DeepSeek đã thử nghiệm sử dụng chip của Huawei và các nhà cung cấp nội địa để tiết kiệm chi phí và ủng hộ hàng nhà. Tuy nhiên, kết quả thu được là "không thể chấp nhận được". Cuối cùng, họ buộc phải quay lại sử dụng chip Nvidia cho các tác vụ huấn luyện nặng.

Dù Huawei và các startup chip Trung Quốc đã có những bước tiến đáng kể – như việc Zhipu vừa công bố tạo ra mô hình tạo ảnh sử dụng hoàn toàn chip Huawei – nhưng khoảng cách hiệu năng với chip Mỹ vẫn là một vực thẳm. Yao Shunyu, cựu nhân sự OpenAI vừa gia nhập Tencent để dẫn dắt mảng AI, đã chỉ ra vấn đề cốt lõi: "Nút thắt cổ chai chính là năng lực sản xuất chip".

Trung Quốc hiện bị cấm tiếp cận các công nghệ sản xuất chip tiên tiến nhất (như máy quang khắc EUV). Các công ty công nghệ không thể nhờ cậy những "lò luyện chip" hàng đầu châu Á như Samsung hay TSMC để sản xuất các dòng chip cao cấp nhất. Họ buộc phải dựa vào các máy móc thế hệ cũ hoặc thiết bị nội địa chưa hoàn thiện để tăng năng lực sản xuất.

Tóm lại, bức tranh AI của Trung Quốc năm 2026 là sự pha trộn giữa bi quan về hạ tầng và lạc quan về con người. Trong khi "bức tường chip" ngày càng cao và dày hơn, các kỹ sư Trung Quốc đang cố gắng đào hầm xuyên qua nó bằng sự tối ưu hóa và mã nguồn mở. Nhưng như các nhà nghiên cứu hàng đầu đã thừa nhận, nếu không giải quyết được bài toán phần cứng gốc rễ, giấc mơ vượt Mỹ vẫn sẽ chỉ là một giấc mơ xa vời.

Bùi Tú

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/khong-co-chip-tien-tien-trung-quoc-kho-bat-kip-my-244827.html