Nhức nhối từ những pháp nhân 'treo'
Trong nhiều năm, sự tồn tại của những pháp nhân chỉ hiện diện trên giấy tờ đã tạo ra một vùng xám trong môi trường kinh doanh.
Từ những doanh nghiệp ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn tất thủ tục đóng mã số thuế cho tới các đơn vị biến mất khỏi địa chỉ đăng ký, khoảng trống dữ liệu này đã trở thành điểm tựa cho nhiều hành vi gian lận, từ mua bán hóa đơn đến trốn thuế và trục lợi ngân sách.
Năm 2026, ngành thuế phát tín hiệu mạnh về việc khép lại khoảng trống đó.
Theo Quyết định số 595/QĐ-CT vừa được Cục Thuế ban hành, một chiến dịch làm sạch mã số thuế sẽ được triển khai đồng bộ trên phạm vi cả nước với mục tiêu xử lý dứt điểm các hồ sơ tồn đọng, đồng thời loại bỏ những pháp nhân thiếu thực chất đang tồn tại trong hệ thống dữ liệu.
Ngành thuế mở chiến dịch "Làm sạch mã số thuế - tháo gỡ điểm nghẽn kinh doanh". Ảnh minh họa: Hoàng Anh
Đợt tổng rà soát tập trung vào hai nhóm trọng điểm gồm người nộp thuế đã dừng hoạt động nhưng chưa hoàn tất chấm dứt hiệu lực mã số thuế và các doanh nghiệp không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký.
Đây là hai nhóm đã tồn tại trong hệ thống quản lý suốt thời gian dài và tạo ra áp lực đáng kể đối với bộ máy hành chính. Một lượng lớn hồ sơ treo kéo dài khiến việc xử lý thủ tục chậm hơn, tiêu tốn nguồn lực quản lý và tạo thêm chi phí xã hội.
Tác động lớn hơn nằm ở khía cạnh minh bạch thị trường. Những pháp nhân bị bỏ ngỏ dễ trở thành công cụ phục vụ các giao dịch hóa đơn khống hoặc những hoạt động che giấu dòng tiền bất hợp pháp. Khi dữ liệu doanh nghiệp thiếu độ chính xác, rủi ro cũng lan rộng sang các doanh nghiệp hoạt động nghiêm túc.
Chiến dịch năm nay cho thấy tư duy quản lý đã có sự thay đổi rõ rệt khi chuyển từ cách tiếp cận xử lý đồng loạt sang phân loại theo mức độ rủi ro. Các doanh nghiệp có nhu cầu hoàn tất thủ tục sẽ được hỗ trợ để đẩy nhanh quá trình xử lý. Những trường hợp có dấu hiệu bất thường sẽ được đưa vào diện giám sát chặt chẽ hơn.
Ngành thuế cũng đưa ra nguyên tắc quản trị với yêu cầu xác định rõ người phụ trách, nhiệm vụ thực hiện, thời hạn xử lý, trách nhiệm và kết quả đầu ra. Toàn bộ người nộp thuế thuộc diện theo dõi sẽ được phân công cán bộ đầu mối phụ trách trực tiếp trên hệ thống dữ liệu toàn ngành.
Cam kết rút ngắn thời gian giải thể doanh nghiệp xuống còn 4 tháng
Cùng với cách tiếp cận mới là loạt chỉ tiêu xử lý mạnh tay. Đến cuối năm 2026, ít nhất 35% số hồ sơ tồn đọng thuộc diện doanh nghiệp đã ngừng hoạt động nhưng chưa đóng mã số thuế sẽ được giải quyết. Những trường hợp kéo dài nhiều tháng, không phát sinh doanh thu hoặc không sử dụng hóa đơn sẽ được ưu tiên xử lý trước.
Đối với nhóm doanh nghiệp đã phát hành hóa đơn điện tử nhưng chậm kê khai, toàn bộ sẽ được đưa vào diện đánh giá rủi ro. Các trường hợp cố tình né tránh phối hợp có thể bị công khai thông tin. Những vụ việc có dấu hiệu vi phạm hình sự sẽ được củng cố hồ sơ để chuyển cơ quan chức năng xử lý theo quy định.
Song song với hoạt động thanh lọc dữ liệu, ngành thuế cũng đặt mục tiêu giảm áp lực thủ tục cho doanh nghiệp thực chất.
Từ quý II/2026, thời gian xử lý bình quân đối với hồ sơ giải thể hoặc chấm dứt hoạt động đủ điều kiện dự kiến giảm xuống còn tối đa 4 tháng.
Đằng sau chiến dịch lần này là một thông điệp mạnh hơn câu chuyện xử lý hồ sơ tồn đọng. Khi nền kinh tế bước vào giai đoạn số hóa sâu rộng, dữ liệu doanh nghiệp cần phản ánh đúng thực trạng vận hành của thị trường. Những pháp nhân tồn tại hình thức đang dần mất khoảng trống để tiếp tục hiện diện.
Một môi trường kinh doanh minh bạch không chỉ được tạo dựng bằng việc bổ sung thêm quy định mới mà còn được hình thành từ quá trình loại bỏ những thực thể méo mó khỏi hệ sinh thái kinh tế. Năm 2026 có thể trở thành cột mốc cho thấy thị trường đang bước sang giai đoạn sàng lọc quyết liệt hơn.
Lam Anh