Không để ai bị bỏ lại phía sau: Bài cuối: Khi người chiến sĩ là cầu nối nhân văn

4 giờ trướcBài gốc

Cụ thể hóa "ba nhất"

Phong trào thi đua "Ba Nhất: Kỷ luật nhất - Trung thành nhất - Gần dân nhất" do Bộ Công an phát động cuối năm 2025, nhanh chóng trở thành kim chỉ nam cho Công an TPHCM trong giai đoạn mới. Tại Hội nghị tổng kết, Ban Giám đốc Công an TP khẳng định, sau bốn tháng triển khai, phong trào đã được "lượng hóa" bằng những kết quả công tác cụ thể, hàng ngày. Với Phòng CSQLHC về TTXH, sự lượng hóa đó hiện ra rõ nét nhất trong chiến dịch "nhân khẩu đặc biệt". Ba chữ "nhất" được cụ thể hóa thành ba nguyên tắc hành động: tổ chức bài bản và kỷ luật như một chiến dịch; kiên trì không bỏ cuộc dù hồ sơ phức tạp đến đâu; và không để người dân phải tự tìm đến mà người chiến sĩ phải đến trước.

Một trong những điểm mấu chốt tạo ra sự thay đổi lớn là mô hình phối hợp liên ngành theo quy trình khép kín ba bước: Công an xác minh - Tư pháp cấp khai sinh - Công an cấp Căn cước. Trước đây, ba công đoạn này diễn ra rời rạc, mỗi cơ quan chờ đơn vị kia, người dân xoay vòng giữa các cửa. Nay Công an làm đầu mối xuyên suốt, sau khi cán bộ xác minh nhân thân xong, kết quả được chuyển ngay cho tư pháp hộ tịch cấp khai sinh, rồi căn cước được cấp liên tiếp trong một quy trình liên thông. Thời gian xử lý rút ngắn đáng kể, nhiều hồ sơ từ chỗ phải chờ nhiều tháng nay chỉ mất vài ngày.

Phòng CSQLHC về TTXH trao giấy khai sinh cho các "nhân khẩu đặc biệt" đang được nuôi dưỡng tại Cơ sở bảo trợ xã hội thuộc xã Châu Pha

Song song đó, Phòng CSQLHC về TTXH tham mưu Ban Giám đốc giao các đơn vị nghiệp vụ chủ động hỗ trợ tra cứu tiền án, tiền sự và xác minh yếu tố quốc tịch, xuất nhập cảnh đối với các trường hợp có dấu hiệu người nước ngoài. Cơ chế "hỏi một nơi, nhiều nơi trả lời" giúp cán bộ cấp xã không còn đơn độc trước những hồ sơ phức tạp.

Một trong những công cụ tạo ra bước nhảy vọt về hiệu quả là thiết bị xác minh di động BKCA. Thay vì phải chờ kết quả tra cứu từ cơ sở dữ liệu tàng thư nhiều ngày, cán bộ chiến sĩ nay có thể lấy vân tay và chụp ảnh đối soát trực tiếp với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư ngay tại hiện trường như bệnh viện, khu nhà trọ, trung tâm bảo trợ. Kết quả cải tiến này đã giúp rút ngắn thời gian xác minh danh tính từ hàng tháng xuống còn vài giờ. Đây là sự khác biệt có tính quyết định, đặc biệt với những trường hợp cần xác minh gấp để kịp cấp Căn cước cho người già yếu, bệnh nặng.

Ngoài ra, với những trường hợp từng có giấy CMND 9 số cũ, cán bộ còn tra cứu thông tin nhân thân từ tờ khai chứng minh nhân dân cũ lưu trong hệ thống, trong một số trường hợp là manh mối duy nhất để phục dựng lý lịch của một con người.

Vượt qua rào cản

Trong quá trình phục hồi danh tính cho những "nhân khẩu đặc biệt" có không ít tình huống không dễ xử lý. Chẳng hạn một người già đang sống tại trung tâm bảo trợ xã hội, mắc bệnh tâm thần từ nhiều năm trước, không nhớ tên mình, không biết quê ở đâu, không có bất kỳ giấy tờ nào. Để cấp căn cước cho cụ, trước tiên cụ phải có giấy khai sinh. Nhưng để cấp giấy khai sinh, theo quy định hộ tịch hiện hành, phải có thông tin về nguồn gốc sinh ra: cha mẹ là ai, sinh ở đâu, ngày tháng năm sinh. Nhưng cụ già không thể cung cấp và cũng không có tài liệu nào để tra cứu.

Tổ cấp Căn cước lưu động làm thủ tục cấp giấy tờ tùy thân cho trẻ tàn tật, mồ côi

Đây là rào cản pháp lý lớn nhất vì luật pháp đòi hỏi chứng cứ mà thực tế không thể cung cấp. Hậu quả là hồ sơ tồn đọng không phải vì không có người làm, mà vì không có cơ sở pháp lý để làm tiếp. Tình trạng này càng phức tạp hơn ở địa bàn mới sáp nhập. Các xã, phường thuộc Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu cũ chưa có hướng dẫn pháp lý rõ ràng về cách xử lý nhân khẩu không có giấy tờ gốc. Không phải cán bộ không muốn làm mà là họ không biết làm theo trình tự nào để không vi phạm quy định. Kết quả là hồ sơ bị dừng lại ở khâu cấp khai sinh, không thể chuyển tiếp.

Rào cản thứ hai mà Phòng CSQLHC về TTXH vượt qua là giới hạn của sinh trắc học. Vân tay là căn cứ xác minh danh tính quan trọng nhất trong hệ thống hiện tại, nhưng không phải ai cũng có thể lấy vân tay. Những người đang được nuôi dưỡng tại các trung tâm bảo trợ với tình trạng khuyết tật tay chân, hoặc mắc bệnh bại não từ nhỏ, không thể cung cấp dấu vân tay theo cách thông thường. Cán bộ công an cấp xã không thể lập danh chỉ bản để xác minh, đồng nghĩa với việc quy trình bị ách tắc ngay ở bước đầu tiên. Không ít người trong nhóm khuyết tật nặng lại là những người cần được xác lập giấy tờ nhất, bởi nếu không có giấy tờ, họ không thể hưởng bất kỳ chế độ trợ cấp hay chăm sóc y tế theo hình thức chính thức nào.

Rào cản thứ ba là thông tin thiếu không thể tìm được. Có những trường hợp không nhớ tên, không nhớ quê, không nhớ ngày sinh. Có những trường hợp nghi ngờ có yếu tố nước ngoài nhưng không có tài liệu nào để xác định quốc tịch. Với những trường hợp như vậy, tra cứu tàng thư theo phương thức truyền thống hầu như không cho kết quả. Cán bộ cơ sở phải vừa xác minh, vừa "dựng lại" thông tin nhân thân từ những mảnh rời rạc nhất. Đây là một công việc vừa đòi hỏi kỹ năng nghiệp vụ cao, vừa tiêu tốn rất nhiều thời gian và công sức.

Dữ liệu dân cư và an sinh xã hội

Áp lực thực tiễn cuộc sống cũng đè nặng lên vai chiến sĩ làm nhiệm vụ xác minh. Trong khi cán bộ đang xác minh, một đứa trẻ không có giấy khai sinh vẫn đang chờ được đến trường. Một người già đang chờ được nhận trợ cấp và quyền lợi của họ không thể chờ đợi quá lâu vì thiếu giấy tờ tùy thân. Câu chuyện "nhân khẩu đặc biệt" nhìn từ góc độ rộng hơn cũng là câu chuyện về hạ tầng dữ liệu dân cư quốc gia. Mỗi người được cập nhật vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư không chỉ đơn giản là thêm một dòng trong hệ thống, mà đó là điều kiện để người đó được hưởng bảo hiểm y tế, nhận trợ cấp xã hội, đăng ký học nghề, tiếp cận tín dụng vi mô, thực hiện quyền bầu cử.

Nói cách khác, dữ liệu dân cư "đúng, đủ, sạch, sống" như tiêu chí mà Công an TPHCM đang hướng tới, chính là nền tảng vật chất của an sinh xã hội trong kỷ nguyên số. Thiếu nó, mọi chính sách hỗ trợ người yếu thế dù được thiết kế tốt đến đâu cũng không thể đến đúng đối tượng. Đây là lý do vì sao công việc của CBCS Phòng CSQLHC về TTXH không chỉ là nghiệp vụ quản lý hành chính mà còn là việc xây dựng nền tảng cho công bằng xã hội.

Sau hai năm thực hiện, Kế hoạch số 1878/KH-BCĐ về việc phối hợp thực hiện công tác thu thập dữ liệu dân cư, cấp Định danh cá nhân, giải quyết Cư trú và cấp Căn cước công dân đối với trường hợp thuộc diện "nhân khẩu đặc biệt" trên địa bàn TPHCM đã nhận được sự quan tâm đặc biệt, ý kiến chỉ đạo quyết liệt của Chủ tịch Hội đồng Nhân dân, UBND Thành phố, Ban Chỉ đạo Đề án 06 Thành phố trong công tác phối hợp, triển khai thực hiện đã đạt được kết quả tích cực.

"Không để ai bị bỏ lại phía sau" không còn là khẩu hiệu của một phong trào mà là kết quả đo được bằng số người cuối cùng được gọi đúng tên mình, được cầm tấm thẻ căn cước trên tay và nói: "Tôi thấy mình như được công nhận, được làm công dân đàng hoàng" như lời ông Đỗ Văn Huệ chia sẻ vào buổi sáng cuối tháng 4 tại Trung tâm Điều dưỡng tâm thần Tân Định.

LONG CHÂU - DUY NGỌC

Nguồn CA TP.HCM : http://congan.com.vn/tin-chinh/bai-cuoi-khi-nguoi-chien-si-la-cau-noi-nhan-van_192325.html