Không để công nghệ tạo 'ảo giác nghệ thuật'

5 giờ trướcBài gốc

Lan rộng từ sân khấu chuyên đến không chuyên

Biểu diễn trực tiếp từ lâu được xem là không gian để nghệ sĩ đối diện trọn vẹn với công chúng bằng tài năng, cảm xúc và bản lĩnh nghề nghiệp. Nhưng cùng với sự phát triển mạnh mẽ của công nghiệp giải trí và công nghệ âm thanh số, khái niệm “hát live” đang biến đổi; hát nhép, hát đè hay can thiệp bằng các phần mềm xử lý giọng hát theo thời gian thực không còn là hiện tượng cá biệt trên sân khấu hiện nay.

Tại tọa đàm “Giữ gìn tính trung thực trong biểu diễn nghệ thuật, ý thức trách nhiệm của người sáng tác trong kỷ nguyên số” ngày 29/5, nhiều nghệ sĩ, nhà nghiên cứu và nhà quản lý văn hóa đã thẳng thắn nhìn nhận thực trạng thiếu trung thực trong biểu diễn xuất hiện ngày càng phổ biến ở không ít chương trình nghệ thuật.

Năng lực biểu diễn thực sự và cảm xúc luôn được đặt lên hàng đầu trong các chương trình nghệ thuật. Ảnh minh họa: NHN

Đại tá, nghệ sĩ Vũ Hồ Tùng, nguyên Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội cho rằng, bản thân công nghệ không có lỗi; tuy nhiên, khi công nghệ được sử dụng để thay thế quá trình rèn luyện nghề nghiệp nghiêm túc thì rất dễ tạo ra “ảo giác nghệ thuật” khiến công chúng khó phân biệt giữa năng lực thật và sản phẩm được “làm đẹp” bằng kỹ thuật.

"Ảo giác" ấy đang xuất hiện ngày càng nhiều trên sân khấu hiện đại. Khán giả nhìn thấy ca sĩ cầm micro, chuyển động đầy cảm xúc, âm thanh vang lên hoàn hảo gần như tuyệt đối, nhưng thực chất phần lớn lại đến từ bản thu đã được xử lý kỹ thuật từ trước. Một sân khấu được dàn dựng công phu, ánh sáng hoành tráng, vũ đạo mãn nhãn đôi khi che lấp điều cốt lõi nhất: tiếng hát thật.

Không ít nghệ sĩ trẻ hiện nay nổi lên từ các nền tảng số với những sản phẩm âm thanh được hàng loạt phần mềm xử lý hỗ trợ. Khi bước lên sân khấu trực tiếp, khoảng cách giữa “giọng hát phòng thu” và năng lực biểu diễn thật lập tức bộc lộ. Những đoạn video “bóc tách vocal thật” lan truyền trên mạng xã hội thời gian qua cho thấy công nghệ đang tạo ra lớp vỏ hào nhoáng, trong khi nội lực nghề nghiệp nhiều khi chưa tương xứng.

NSND Vương Duy Biên, Chủ tịch Hiệp hội Phát triển công nghiệp văn hóa Việt Nam thẳng thắn gọi hát nhép là “giả tạo”. Điều đáng lo hơn là hiện tượng này đang lan rộng từ sân khấu chuyên nghiệp đến các chương trình quần chúng, thậm chí ở cả chương trình dành cho thiếu nhi; ông cho rằng, nếu không có biện pháp, chế tài mạnh hơn, chúng ta có thể trở thành “cường quốc về hát nhép”.

Từng tham gia trình diễn giao lưu tại một số quốc gia, nhà nghiên cứu, phê bình âm nhạc Nguyễn Quang Long nhận thấy, yếu tố chân thực của nghệ thuật, âm nhạc luôn được đặt lên hàng đầu. Hệ thống âm thanh được sử dụng chỉ nhằm giúp khán giả nghe rõ hơn, không dùng kỹ thuật để giọng hát lung linh, người hát đỡ mệt hơn; nghệ thuật chân chính cần đề cao điều đó!

Đề cao năng lực biểu diễn thực chất và cảm xúc

Dù bị phê phán suốt nhiều năm, hát nhép vẫn tồn tại trong đời sống biểu diễn. Nhiều ý kiến cho rằng, đây không đơn thuần là lựa chọn kỹ thuật của cá nhân nghệ sĩ. Trước hết, đó là áp lực của nền công nghiệp giải trí hiện đại. Các chương trình biểu diễn ngày nay không còn chỉ tập trung vào âm nhạc mà trở thành tổ hợp của âm thanh, ánh sáng, sân khấu, truyền thông và hiệu ứng thị giác.

Theo NSND Tấn Minh, nhiều chương trình giải trí hiện nay đòi hỏi nghệ sĩ vừa hát vừa nhảy liên tục với cường độ lớn. “Sức người có hạn”, vì vậy, không ít chương trình lựa chọn phương án hát nhép, hát đè trên nền giọng thu sẵn, để bảo đảm chất lượng tổng thể chương trình.

Giữ gìn tính trung thực trong biểu diễn trở thành “phép thử” với nghệ sĩ và giá trị đích thực của nghệ thuật. Ảnh minh họa

Yếu tố kinh tế cũng là nguyên nhân quan trọng; một chương trình biểu diễn live hoàn chỉnh đòi hỏi hệ thống âm thanh chất lượng cao, ban nhạc tập luyện kỹ lưỡng, kỹ thuật viên chuyên nghiệp và chi phí tổ chức lớn hơn nhiều lần so với sử dụng nhạc thu sẵn. Theo Thiếu tướng, nhạc sĩ Đức Trịnh, Chủ tịch Hội Nhạc sĩ Việt Nam, kinh phí của một chương trình hát live có thể cao gấp vài ba lần so với hát thu sẵn. Trong bối cảnh nhiều nhà sản xuất chạy theo lợi nhuận hoặc phải tối ưu hóa chi phí, hát nhép trở thành giải pháp dễ dàng hơn.

Bên cạnh đó là tâm lý chuộng sự hoàn hảo; các đài truyền hình, đơn vị tổ chức thường muốn chương trình nghệ thuật truyền hình trực tiếp, lễ hội quy mô lớn phải “an toàn tuyệt đối”, không sai sót hay có rủi ro kỹ thuật; dần dần, điều đó tạo thành thói quen nghề nghiệp.

Nhà viết kịch Nguyễn Đăng Chương, Phó Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam cho biết, trong lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn, tại điểm d, Điều 6, Nghị định số 79/2012/NĐ-CP ghi rõ cấm “sử dụng bản ghi âm để thay cho giọng thật của người biểu diễn hoặc thay cho âm thanh thật của nhạc cụ biểu diễn”; tuy nhiên, năm 2020, Chính phủ thay thế Nghị định 79 bằng Nghị định 144 đã loại bỏ điều này; phải chăng đây là một trong những nguyên nhân cơ bản tạo nên hiện tượng “hát nhép”, “đàn nhép” trước công chúng của nhiều tập thể, cá nhân thời gian qua?

Vì vậy, cần hoàn thiện các quy định và cơ chế quản lý nhằm hạn chế tình trạng hát nhép. Điều quan trọng hơn là phải khôi phục tinh thần lao động nghề nghiệp nghiêm túc, lòng tự trọng nghệ sĩ và ý thức tôn trọng khán giả trong hoạt động biểu diễn. Nhạc sĩ Đức Trịnh đề xuất, trong nghiên cứu khoa học đề cao sự liêm chính khoa học, trong nghệ thuật cũng cần nghiên cứu có quy định đạo đức, liêm chính của nghệ sĩ biểu diễn.

Từ góc độ đào tạo, nghệ sĩ Vũ Hồ Tùng cho rằng, nếu chỉ chú trọng kỹ thuật biểu diễn mà xem nhẹ giáo dục nhân cách nghề nghiệp thì rất dễ tạo ra những người biểu diễn giỏi công nghệ nhưng thiếu chiều sâu văn hóa và nền tảng nghệ thuật bền vững. Các cơ sở đào tạo nghệ thuật cần kiên trì xây dựng nền tảng kỹ thuật và đạo đức nghề nghiệp cho người học, không chạy theo xu hướng đào tạo “ngôi sao tốc độ” hay quá đề cao hình ảnh truyền thông. Đồng thời, nâng cao giáo dục thẩm mỹ âm nhạc cho người học, giúp họ có năng lực lựa chọn và tiếp cận các tác phẩm có giá trị nghệ thuật, nhân văn và văn hóa.

Đặc biệt, cần xây dựng môi trường biểu diễn lành mạnh, đề cao năng lực biểu diễn thực chất và sự chân thành trong cảm xúc nghệ thuật. Đó cũng chính là nền tảng quan trọng để nghệ thuật phát triển lành mạnh, bền vững và giữ được những giá trị chân chính trong đời sống xã hội hôm nay.

Thảo Nguyên

Nguồn Đại Biểu Nhân Dân : https://daibieunhandan.vn/khong-de-cong-nghe-tao-ao-giac-nghe-thuat-10418640.html