Hoạt động san gạt, khai thác khoáng sản chưa được cấp phép vẫn diễn ra tại một số địa phương trên địa bàn tỉnh.
Tại các khu vực giáp ranh trong tỉnh, vi phạm đất đai và khoáng sản thường diễn ra dưới nhiều hình thức, như: San gạt, hạ cốt nền, khai thác và vận chuyển khoáng sản trái phép...
Đặc điểm địa bàn đan xen khiến lực lượng chức năng gặp nhiều khó khăn trong kiểm tra, xử lý. Sự phối hợp thiếu đồng bộ, đặc biệt trong chia sẻ thông tin và tổ chức kiểm tra liên ngành, đã vô tình tạo ra “khoảng trống” để các hành vi trái pháp luật diễn ra.
Nhận thức rõ vấn đề này, từ tháng 1-2026, 6 xã, phường gồm: Tân Cương, Đại Phúc, Phúc Thuận, Bá Xuyên, Tích Lương và Quyết Thắng đã ký kết quy chế phối hợp quản lý đất đai và tài nguyên khoáng sản tại khu vực giáp ranh.
Ông Hoàng Văn Pha, Phó Chủ tịch UBND phường Bá Xuyên, đánh giá: Quy chế thiết lập cơ chế hành động rõ ràng, cụ thể và có tính ràng buộc trách nhiệm cao. Nguyên tắc “phát hiện ở đâu, xử lý ở đó” được quán triệt để tránh chồng chéo hoặc đùn đẩy trách nhiệm giữa các địa phương. Quy chế còn quy định thời gian phản ứng nhanh trong vòng 30 phút khi có vụ việc phát sinh, nâng cao hiệu quả xử lý từ đầu.
Bên cạnh đó, các địa phương thống nhất tổ chức tuần tra liên ngành định kỳ và đột xuất, tập trung vào các khung thời gian nhạy cảm như ban đêm hoặc ngày nghỉ, thời điểm các đối tượng thường lợi dụng để vi phạm. Việc chia sẻ dữ liệu về quy hoạch, hồ sơ đất đai, khu vực cấm hoặc tạm cấm khai thác khoáng sản cũng được đẩy mạnh, tạo nền tảng cho quản lý đồng bộ và hiệu quả.
Ông Trần Ngọc Hưng, Phó Chủ tịch UBND xã Tân Cương, nhấn mạnh: Quy chế là cam kết trách nhiệm giữa các địa phương. Khi mỗi đơn vị nắm rõ phần việc của mình và chủ động phối hợp với các địa phương lân cận, công tác quản lý trở nên linh hoạt và hiệu quả, hạn chế tối đa tình trạng “mạnh ai nấy làm”.
Sau thời gian triển khai, quy chế bước đầu phát huy hiệu quả. Nhiều vụ việc vi phạm được phát hiện và xử lý kịp thời, hạn chế kéo dài hoặc lan rộng. Hoạt động khai thác và vận chuyển khoáng sản trái phép, đặc biệt là đất san lấp, được kiềm chế đáng kể.
Điển hình là khu vực đường Tân Cương - nơi giáp ranh 3 địa phương Tân Cương, Đại Phúc và Quyết Thắng, trước đây là “điểm nóng” khai thác đất trái phép. Từ khi áp dụng quy chế, tình trạng này đã được xử lý triệt để.
Quy chế phối hợp còn nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của người dân và doanh nghiệp. Công tác tuyên truyền được triển khai đồng bộ, giúp người dân nắm rõ quy định về đất đai và khoáng sản, từ đó tự giác tuân thủ.
Ông Dương Văn Nam, đại diện Công ty TNHH Tân Thịnh, cho rằng: Quản lý chặt chẽ tạo môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng; doanh nghiệp hoạt động đúng quy định không bị cạnh tranh bất hợp pháp.
Từ quy chế cụ thể tại 6 xã, phường, Thái Nguyên đã hình thành mô hình quản lý hiệu quả tài nguyên khoáng sản tại khu vực giáp ranh. Cách tiếp cận này giúp xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ, rõ ràng và có tính ràng buộc cao.
Thực tiễn cho thấy, khi các địa phương chung tay, chia sẻ thông tin và hành động kịp thời, những “khoảng trống” trong quản lý hoàn toàn có thể xóa bỏ. Đây là giải pháp trước mắt và là hướng đi bền vững, mở ra gợi ý quan trọng cho các địa phương khác, góp phần bảo vệ tài nguyên và đảm bảo trật tự, kỷ cương trong lĩnh vực đất đai và khoáng sản.
Ngọc Quang