Không gian đa tầng: Dư địa phát triển mới cho Thủ đô

3 giờ trướcBài gốc

Từ không gian mặt bằng đến cấu trúc đa tầng

Trước đây, không gian đô thị chủ yếu phát triển theo chiều ngang, gắn với mở rộng quỹ đất. Cách tiếp cận này từng tạo dư địa tăng trưởng nhưng dần bộc lộ hạn chế khi quỹ đất thu hẹp, nhu cầu sử dụng tăng nhanh.

Không gian đô thị được tổ chức theo nhiều tầng, từ giao thông trên cao đến không gian mặt đất. Ảnh minh họa: Phạm Hùng

Thời gian qua, Ban Chỉ đạo 197 tại các xã, phường tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm trật tự đô thị, trong đó có hoạt động trông giữ xe trên lòng đường, vỉa hè. Điều này vừa thể hiện quyết tâm siết chặt kỷ cương, vừa phản ánh nhu cầu về không gian giao thông tĩnh. Không gian ngầm và không gian trên cao còn nhiều dư địa nhưng chưa được khai thác tương xứng.

Trong bối cảnh đó, Nghị quyết 02-NQ/TW về “Xây dựng và phát triển Thủ đô trong kỷ nguyên mới” đặt ra yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng gắn với khai thác hiệu quả các nguồn lực. Trên cơ sở này, cách tiếp cận không gian theo chiều đứng, khai thác đồng thời không gian ngầm, mặt đất và trên cao, ngày càng được đặt ra trong các quan điểm quy hoạch, thay cho cách tiếp cận thuần mặt bằng.

Nhấn mạnh sự chuyển đổi này, KTS Đào Ngọc Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam cho rằng đây là bước phát triển tư duy có tính kế thừa nhưng linh hoạt hơn trước: “Phải đến lần này, chúng ta mới thực sự có một bước đột phá về tư duy, đặc biệt với các khái niệm như: đa tầng, đa cực, đa trung tâm, đa mục tiêu”.

KTS Phạm Thanh Tùng, Chánh Văn phòng Hội Kiến trúc sư Việt Nam nhận định, cấu trúc đa tầng, đa lớp là “xương sống” của đồ án quy hoạch. Trong đó, đa tầng là tổ chức không gian theo chiều đứng, từ không gian ngầm, mặt đất đến không gian trên cao, cho phép tích hợp nhiều chức năng trong cùng một cấu trúc. Đa lớp phản ánh sự chồng xếp các lớp giá trị gồm di sản, đô thị hiện đại và sinh thái, đặt ra yêu cầu phát triển hài hòa, không can thiệp thô vào các lớp không gian đặc thù.

Từ cách tiếp cận này, không gian đô thị không còn phát triển dàn trải mà được tổ chức lại theo hướng tập trung, hiệu quả hơn, đồng thời gắn với việc phân bố lại các chức năng đô thị. Yếu tố đa cực, đa trung tâm được đặt ra nhằm giảm áp lực cho khu vực lõi, nhưng vẫn phục vụ mục tiêu khai thác hiệu quả không gian tổng thể.

Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc Nguyễn Trọng Kỳ Anh cho biết, thành phố định hướng quản lý không gian theo hướng đa tầng, đa lớp; mở rộng theo chiều cao và không gian ngầm, đồng thời giảm mật độ xây dựng, tăng diện tích không gian công cộng. Các khu vực di sản và mặt nước được quản lý chặt chẽ nhằm bảo đảm tính bền vững của cấu trúc đô thị.

Hành lang pháp lý cho khai thác không gian đa tầng

Cách tiếp cận không gian đa tầng không dừng ở định hướng quy hoạch mà đã được cụ thể hóa trong Luật Thủ đô (sửa đổi). Điều 11 của Luật quy định quản lý, khai thác đồng bộ không gian ngầm, không gian tầm thấp và không gian tầm cao, tạo cơ sở pháp lý cho việc tổ chức không gian theo chiều đứng.

Phát triển hạ tầng giao thông theo chiều đứng giúp tăng năng lực lưu thông, đồng thời góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng không gian đô thị. Ảnh minh họa: Phạm Hùng

Việc quản lý và sử dụng các lớp không gian này phải dựa trên đánh giá tổng thể điều kiện tự nhiên, bảo đảm phù hợp quy hoạch, gắn với yêu cầu quốc phòng, an ninh và bảo tồn các giá trị văn hóa, lịch sử. Luật cũng yêu cầu kết nối đồng bộ giữa không gian ngầm và công trình trên mặt đất, hình thành cấu trúc tích hợp thay cho phát triển tách rời.

Không gian ngầm được quy hoạch, phân vùng chức năng rõ ràng. Người sử dụng đất được khai thác theo chiều sâu trong phạm vi nhất định; việc sử dụng vượt giới hạn phải được cấp phép và thực hiện nghĩa vụ tài chính. Quy định này tạo cơ chế đưa không gian dưới mặt đất trở thành nguồn lực phát triển.

Không gian tầm thấp và không gian tầm cao được quy hoạch, phân vùng phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Thành phố được trao quyền quy định cụ thể về phạm vi, độ cao và cơ chế quản lý, khai thác các không gian này.

Luật Thủ đô (sửa đổi) cho phép HĐND thành phố ban hành chính sách ưu đãi, hỗ trợ và cơ chế tài chính đối với khai thác các lớp không gian. Đây là cơ sở thu hút nguồn lực xã hội, thúc đẩy đầu tư và từng bước chuyển hóa không gian thành động lực phát triển mới.

Thực tiễn tại khu vực trung tâm cũng ghi nhận một số trường hợp tổ chức không gian theo chiều đứng đem lại hiệu quả. Đơn cử, trong khu vực phố cổ, quỹ đất dành cho giao thông tĩnh vốn đã rất hạn chế. Chính vì vậy, việc đầu tư các bãi đỗ xe thông minh cao tầng không chỉ góp phần tạo dựng hình ảnh một đô thị văn minh, hiện đại, mà quan trọng hơn là giúp tối ưu hóa đáng kể khả năng khai thác không gian, nâng công suất đỗ xe. Cụ thể, với diện tích khoảng 400m² tại phố Trần Nhật Duật, nếu sử dụng theo phương thức truyền thốn chỉ có thể bố trí được hơn 20 chỗ đỗ xe. Tuy nhiên, khi áp dụng mô hình bãi đỗ xe cao tầng, sức chứa có thể nâng lên tới 91 xe – một con số cho thấy hiệu quả vượt trội.

Theo ông Nguyễn Đức Vinh, Phó Giám đốc Công ty TNHH MTV Khai thác điểm đỗ xe Hà Nội: “Công ty Khai thác điểm đỗ xe Hà Nội được thành phố giao quản lý điểm đỗ xe Trần Nhật Duật. Trên cơ sở đó, Công ty đã mạnh dạn đầu tư hệ thống bãi đỗ xe cao tầng, không chỉ nhằm tăng khả năng phục vụ nhu cầu gửi xe của người dân khu vực chợ Đồng Xuân và vùng lân cận, mà còn tạo điểm nhấn, góp phần xây dựng hình ảnh đô thị hiện đại ngay trong lòng phố cổ”.

Sự đồng bộ giữa Nghị quyết 02-NQ/TW, Luật Thủ đô (sửa đổi) và Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm đang hình thành hệ thống từ định hướng đến triển khai. Không gian đa tầng trở thành trục tổ chức chủ đạo, trong đó các yếu tố đa lớp, đa cực và đa trung tâm đóng vai trò hỗ trợ, góp phần hoàn thiện cấu trúc phát triển.

Trong mô hình phát triển mới, không gian trở thành nguồn lực quan trọng. Khi được tổ chức hợp lý và có cơ chế khai thác phù hợp, các lớp không gian sẽ góp phần giải quyết điểm nghẽn đô thị, đồng thời tạo động lực tăng trưởng dài hạn cho Thủ đô.

Lại Tấn

Nguồn Hà Nội Mới : https://hanoimoi.vn/khong-gian-da-tang-du-dia-phat-trien-moi-cho-thu-do-746722.html