Không phải bom nguyên tử, đây mới là 'vũ khí nguy hiểm nhất' của Iran

3 giờ trướcBài gốc

Eo biển Hormuz nếu bị phong tỏa có thể làm rung chuyển kinh tế toàn cầu. Ảnh: Getty.

Trong nhiều thập niên, sự chú ý của thế giới tập trung vào “lằn ranh đỏ” tiềm tàng của chương trình hạt nhân Iran. Các cơ quan tình báo theo dõi sát sao việc lắp đặt máy ly tâm, tranh luận về mức độ làm giàu uranium và suy đoán về khả năng Tehran có thể bứt phá để chế tạo vũ khí hạt nhân.

Nhưng trong khi thế giới chăm chú vào chương trình hạt nhân của Iran, quốc gia này lại nắm giữ một đòn bẩy chiến lược trực tiếp và mạnh mẽ hơn nhiều.

Vũ khí mạnh nhất của Iran không phải là bom. Đó là khu vực địa lý mà họ kiểm soát.

Eo biển Hormuz là hành lang vận tải biển hẹp nằm giữa Iran và Oman. Nếu tuyến đường này bị đóng lại hoặc bị hạn chế đáng kể trong một khoảng thời gian đủ dài, hậu quả kinh tế có thể ngang ngửa với một cuộc leo thang quân sự lớn.

Thị trường đã bắt đầu phản ứng với khả năng này. Giá dầu West Texas Intermediate (WTI) đã vượt mốc 110 USD/thùng khi các nhà giao dịch tính đến rủi ro địa chính trị gia tăng. Tuy nhiên, mức tăng này có thể mới chỉ là giai đoạn đầu của một cú sốc năng lượng tiềm tàng nếu căng thẳng tiếp tục leo thang.

Vấn đề thực sự không chỉ là giá nhiên liệu tăng cao, mà là sự mong manh của hệ thống năng lượng toàn cầu vốn phụ thuộc nặng nề vào một số tuyến vận tải then chốt.

Eo biển năng lượng nguy hiểm nhất thế giới

Eo biển Hormuz là điểm nghẽn quan trọng nhất trong hệ thống dầu mỏ toàn cầu – và cũng có thể là vũ khí chiến lược mạnh nhất của Iran. Gần 20% nguồn cung dầu của thế giới đi qua tuyến đường thủy hẹp này, khiến bất kỳ sự gián đoạn nào cũng có thể gây cú sốc cho kinh tế toàn cầu.

Trong nhiều thập niên, các nhà phân tích và hoạch định chính sách đã cảnh báo về khả năng Iran có thể đóng eo biển nếu xảy ra đối đầu quân sự. Mỗi khi căng thẳng leo thang, câu hỏi lại được đặt ra: Liệu Iran thực sự có thể làm điều đó?

Câu trả lời thực ra không phức tạp như nhiều người nghĩ. Nó nằm ở địa lý và những phép tính đơn giản.

Điểm nghẽn trên eo biển Hormuz tạo cho Iran một lợi thế chiến lược trong việc kiểm soát dòng chảy năng lượng toàn cầu. Ảnh: Getty.

Bài toán của một “điểm nghẽn”

Eo biển Hormuz nằm giữa Iran ở phía bắc và Oman ở phía nam. Trên bản đồ, khu vực này có vẻ đủ rộng để việc phong tỏa sẽ đòi hỏi một trận hải chiến quy mô lớn.

Nhưng vận tải biển toàn cầu không hoạt động theo cách đó.

Các tàu thương mại phải tuân theo những tuyến hàng hải nghiêm ngặt nhằm tránh va chạm và đảm bảo lưu thông trật tự. Tại Hormuz, các tuyến này dồn dòng chảy dầu mỏ của thế giới vào một hành lang cực kỳ hẹp.

Và điều đó tạo ra một điểm nghẽn chiến lược cực kỳ mạnh.

Ở điểm hẹp nhất, eo biển rộng khoảng 21 dặm (khoảng 34 km). Nghe có vẻ rộng, nhưng tàu chở dầu không di chuyển trên toàn bộ vùng nước này.

Thay vào đó, chúng đi theo một hệ thống phân luồng gồm hai làn vận tải, mỗi làn rộng khoảng 2 dặm, ngăn cách bởi vùng đệm rộng chỉ 2 dặm (3,2 km). Trên thực tế, “động mạch” của hệ thống dầu mỏ toàn cầu bị nén lại chỉ trong vài km đường biển có thể đi lại.

Địa lý khu vực càng làm cho vấn đề trở nên nghiêm trọng hơn. Làn vận tải phía bắc nằm khá gần bờ biển Iran. Từ các vị trí trên bờ, lực lượng Iran có thể bao phủ toàn bộ hành lang vận tải bằng tên lửa chống hạm, máy bay không người lái, pháo binh và hệ thống radar.

Bản thân các con tàu cũng không phải mục tiêu khó đánh trúng. Những siêu tàu chở dầu hiện đại có thể chở tới 2 triệu thùng dầu thô và di chuyển chậm trong hành lang hẹp. Kích thước khổng lồ và lộ trình dự đoán được khiến chúng rất dễ bị phát hiện và tấn công.

Nhưng tên lửa chỉ là một phần của bài toán.

Thủy lôi hải quân là một trong những công cụ hiệu quả nhất từng được phát triển để đóng cửa các tuyến đường biển hẹp. Iran đã dành nhiều thập niên xây dựng năng lực này, và chỉ cần một số lượng thủy lôi tương đối nhỏ cũng có thể khiến vận tải thương mại tê liệt.

Không cần đánh chìm hàng chục con tàu. Chỉ cần một tàu chở dầu trúng thủy lôi – hoặc các công ty bảo hiểm tin rằng nguy cơ là có thật – thì giao thông hàng hải có thể dừng lại gần như ngay lập tức.

Các nhà hoạch định quân sự gọi đây là chiến lược chống tiếp cận/khu vực cấm (anti-access/area-denial). Mục tiêu không phải là đánh bại Hải quân Hoa Kỳ trong một trận chiến trực diện. Mục tiêu là tạo ra môi trường nguy hiểm đến mức tàu thương mại đơn giản là không dám đi qua.

Và đó chính là điểm mấu chốt.

Iran không cần phải chặn vật lý eo biển Hormuz bằng tàu hay rào chắn. Họ chỉ cần khiến tuyến đường này trở nên quá rủi ro để sử dụng.

Vì sao thị trường đặc biệt nhạy cảm?

Vì quá nhiều dầu đi qua Hormuz, chỉ cần nhận thức về nguy cơ gián đoạn cũng đủ để làm rung chuyển thị trường.

Arab Saudi, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và các nhà sản xuất vùng Vịnh khác đã xây dựng đường ống để tránh eo biển này, nhưng các tuyến đó chỉ đáp ứng một phần nhỏ năng lực xuất khẩu của khu vực. Phần lớn dầu của vùng Vịnh vẫn phụ thuộc vào tàu chở dầu đi qua Hormuz.

Nếu dòng chảy đó bị gián đoạn – dù chỉ tạm thời – hệ thống năng lượng toàn cầu sẽ cảm nhận cú sốc gần như ngay lập tức.

Dự trữ dầu có thể giúp giảm bớt tác động trong thời gian ngắn, nhưng nếu gián đoạn kéo dài, nguồn cung sẽ thắt chặt và giá sẽ tăng vọt. Hiệu ứng lan tỏa sẽ vượt xa thị trường năng lượng, ảnh hưởng đến chi phí vận tải, lạm phát và tăng trưởng kinh tế toàn cầu.

Đó là lý do vì sao mỗi lần căng thẳng bùng phát tại Vịnh Ba Tư, các nhà giao dịch lại theo dõi sát sao lưu lượng tàu chở dầu và hình ảnh vệ tinh. Hormuz không chỉ là một tuyến hàng hải thông thường.

Đó là “công tắc” của hệ thống năng lượng toàn cầu.

Câu hỏi chiến lược thực sự

Bất chấp những tuyên bố cứng rắn, việc đóng cửa eo biển trong thời gian dài cũng tiềm ẩn rủi ro khổng lồ đối với Iran. Xuất khẩu dầu của chính nước này cũng đi qua tuyến đường đó, và một cuộc đối đầu trực tiếp với lực lượng hải quân Mỹ và đồng minh có thể leo thang nhanh chóng.

Nhưng đòn bẩy chiến lược vẫn tồn tại.

Iran không cần phong tỏa vĩnh viễn eo biển để làm rung chuyển thị trường toàn cầu. Nếu Iran rải thủy lôi, triển khai tên lửa chống hạm hoặc quấy rối tàu chở dầu bằng máy bay không người lái và tàu cao tốc, hoạt động vận tải thương mại có thể dừng lại gần như ngay lập tức. Ngay cả việc rà phá thủy lôi và khôi phục tuyến vận tải an toàn cũng có thể mất nhiều tuần hoặc nhiều tháng, trong khi Hải quân Mỹ truy tìm các bệ phóng tên lửa, trận địa phòng thủ và tàu rải mìn dọc bờ biển Iran.

Điều đó tạo ra một vòng xoáy leo thang nguy hiểm. Khi thị trường dầu toàn cầu bắt đầu tắc nghẽn và áp lực từ các đồng minh cũng như các nền kinh tế phụ thuộc năng lượng gia tăng, Washington sẽ có động lực rất lớn để dùng vũ lực mở lại eo biển. Một chiến dịch hải quân và không quân nhằm bảo vệ tuyến vận tải có thể nhanh chóng mở rộng thành nỗ lực vô hiệu hóa toàn bộ hạ tầng quân sự của Iran dọc bờ Vịnh.

Và đó là lúc nguy cơ xung đột sâu rộng hơn – thậm chí có thể liên quan đến lực lượng trên bộ – bắt đầu gia tăng.

Iran có thể không bao giờ kích nổ một vũ khí hạt nhân. Nhưng chỉ cần đe dọa điểm nghẽn dầu mỏ quan trọng nhất thế giới, nước này đã nắm trong tay một đòn bẩy chiến lược đủ sức làm rung chuyển kinh tế toàn cầu và kéo các cường quốc lớn sâu hơn vào cuộc xung đột.

Theo Forbes

Huyền Chi

Nguồn VietTimes : https://viettimes.vn/khong-phai-bom-nguyen-tu-day-moi-la-vu-khi-nguy-hiem-nhat-cua-iran-post195421.html