Thực tế, thất bại không chỉ đến từ việc thiếu năng lực hay kém may mắn. Đôi khi, nguyên nhân khiến con người mãi thất bại lại nằm ở chính tư duy, cách học hỏi và phương pháp phát triển bản thân.
Trong cuốn Hidden Potential (tên tiếng Việt: "Biến tiềm năng thành tài năng"), Adam Grant đã chỉ ra 3 "thủ phạm" khiến nhiều người dù nỗ lực không ngừng vẫn dễ rơi vào trạng thái thất bại và trì trệ.
Càng sợ thất bại, con người càng khó tiến bộ. Ngược lại, khi chấp nhận mắc lỗi và liên tục thực hành, việc học sẽ trở nên hiệu quả hơn rất nhiều. Ảnh minh họa
Chủ nghĩa cầu toàn: Nguyên nhân khiến nhiều người dễ thất bại dù rất giỏi
Theo Adam Grant, một trong những nguyên nhân phổ biến dẫn đến thất bại là chủ nghĩa cầu toàn. Người cầu toàn thường muốn mọi thứ phải hoàn hảo ngay từ đầu nên dễ bị ám ảnh bởi tiểu tiết, sợ mắc sai lầm và ngại thử điều mới.
Chính nỗi sợ thất bại khiến họ trì hoãn hành động, không dám bước ra khỏi vùng an toàn. Họ cũng thường tự trách bản thân quá mức khi gặp sai sót, thay vì xem đó là cơ hội để học hỏi và cải thiện.
Adam Grant cho rằng muốn thoát khỏi vòng luẩn quẩn của thất bại, con người cần chấp nhận rằng sai lầm là một phần không thể thiếu của quá trình phát triển. Càng trải nghiệm nhiều thất bại nhỏ, chúng ta càng trưởng thành nhanh hơn.
Trong sách, ông nhắc đến Benny Lewis – người nổi tiếng với khả năng học ngoại ngữ theo cách "không hoàn hảo". Benny từng đặt mục tiêu mắc ít nhất 200 lỗi mỗi ngày khi học ngôn ngữ mới.
Theo anh, càng sợ thất bại, con người càng khó tiến bộ. Ngược lại, khi chấp nhận mắc lỗi và liên tục thực hành, việc học sẽ trở nên hiệu quả hơn rất nhiều.
Sự chững lại không đồng nghĩa với thất bại
Nhiều người chỉ cần trải qua vài lần thất bại hoặc một giai đoạn chững lại đã vội cho rằng bản thân "hết thời". Tuy nhiên, Adam Grant cho rằng đây là suy nghĩ dễ khiến con người bỏ cuộc quá sớm.
Ông nhấn mạnh rằng sự phát triển hiếm khi đi theo đường thẳng. Có những thời điểm con người cần lùi lại, thay đổi phương pháp hoặc học lại từ đầu trước khi tạo ra bước tiến lớn hơn.
Một ví dụ điển hình được nhắc tới là R. A. Dickey. Dù từng đối mặt với nhiều thất bại trong sự nghiệp, ông vẫn kiên trì thay đổi kỹ thuật thi đấu và cuối cùng đạt đỉnh cao ở tuổi 35 – độ tuổi mà nhiều vận động viên đã bắt đầu giải nghệ.
Theo Adam Grant, thất bại hay trì trệ đôi khi chỉ là tín hiệu cho thấy chúng ta cần đổi hướng chứ không phải dấu chấm hết. Điều quan trọng là đủ kiên nhẫn để điều chỉnh và tiếp tục tiến lên.
Ông cũng cho rằng không ai có thể sở hữu một kế hoạch hoàn hảo cho tương lai. Thay vì cố tránh thất bại bằng mọi giá, con người nên tập trung vào định hướng lâu dài và sẵn sàng thích nghi với thay đổi.
Người mới bắt đầu chưa chắc nên học trực tiếp từ chuyên gia
Nhiều người tin rằng học từ chuyên gia là con đường nhanh nhất để tránh thất bại. Tuy nhiên, Adam Grant lại cho rằng điều này chưa chắc phù hợp với người mới bắt đầu.
Nguyên nhân là bởi chuyên gia thường đã ở quá xa giai đoạn "nhập môn". Họ khó nhớ được cảm giác của người mới học nên đôi khi truyền đạt theo cách quá phức tạp hoặc thiếu thực tế.
Ngoài ra, nhiều kỹ năng của chuyên gia đã trở thành phản xạ tự nhiên, khiến họ khó giải thích từng bước cụ thể cho người mới tiếp cận.
Theo Adam Grant, để hạn chế thất bại trong quá trình phát triển bản thân, mỗi người nên học từ nhiều nguồn khác nhau thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào một hình mẫu duy nhất. Việc kết hợp nhiều phương pháp sẽ giúp tìm ra hướng đi phù hợp với khả năng và tốc độ của chính mình.
Thông điệp quan trọng nhất từ "Biến tiềm năng thành tài năng" là: thất bại không đáng sợ bằng việc mắc kẹt trong những tư duy cũ kỹ. Chỉ khi dám chấp nhận sai lầm, thay đổi hướng đi và không ngừng học hỏi, con người mới có thể khai phá hết tiềm năng của bản thân.