Tiểu thuyết Kim Dung từ lâu không chỉ hấp dẫn bởi những màn tranh bá võ lâm hay các tuyệt kỹ kinh điển, mà còn bởi hệ thống nhân vật có chiều sâu cảm xúc đặc biệt. Trong số đó, nhiều nhân vật phụ dù không xuất hiện quá nhiều vẫn khiến độc giả ám ảnh suốt nhiều năm nhờ số phận bi thương, tình yêu dang dở và những lựa chọn đầy đau đớn.
Nếu Lý Mạc Sầu nổi tiếng với hình tượng "xích luyện tiên tử" vì yêu mà hóa điên, thì với nhiều độc giả lâu năm, nhân vật đáng thương nhất trong thế giới Kim Dung lại là Trình Linh Tố của Phi Hồ ngoại truyện.
Trình Linh Tố được nhiều độc giả xem là nhân vật nữ đáng thương nhất dưới ngòi bút Kim Dung.
Trình Linh Tố không sở hữu vẻ đẹp nghiêng nước nghiêng thành như Tiểu Long Nữ hay Triệu Mẫn. Kim Dung từng mô tả cô có làn da vàng vọt, dáng người gầy nhỏ và ngoại hình rất bình thường. Tuy nhiên, phía sau vẻ ngoài ấy lại là một trong những nhân vật nữ thông minh và tinh tế bậc nhất của tiểu thuyết kiếm hiệp. Cô tinh thông y thuật, đầu óc sắc sảo, luôn nhìn thấu mọi âm mưu và có khả năng cứu người hiếm ai sánh bằng.
Bi kịch lớn nhất của Trình Linh Tố nằm ở chỗ cô hiểu quá rõ mọi thứ ngay từ đầu. Ngay từ khoảnh khắc yêu Hồ Phỉ, cô đã biết trái tim chàng thuộc về Viên Tử Y. Dù vậy, Trình Linh Tố vẫn âm thầm ở bên, giúp Hồ Phỉ vượt qua hiểm nguy, giải độc, phá giải nhiều âm mưu trong giang hồ mà chưa từng đòi hỏi hồi đáp. Tình yêu của cô không ồn ào, cũng không cố tranh giành, mà giống một sự hy sinh lặng lẽ kéo dài từ đầu đến cuối truyện.
Điều khiến độc giả day dứt là Trình Linh Tố chưa từng sống trong ảo tưởng. Cô hiểu mình không thể thắng Viên Tử Y về ngoại hình lẫn vị trí trong lòng Hồ Phỉ. Nhưng thay vì oán trách hay biến tình yêu thành thù hận, cô vẫn lựa chọn bảo vệ người mình yêu đến giây phút cuối cùng. Kết thúc của nhân vật này cũng trở thành một trong những cái chết đau lòng nhất dưới ngòi bút Kim Dung, khi Trình Linh Tố dùng chính mạng sống để cứu Hồ Phỉ rồi chết vì trúng độc, thất khiếu chảy máu trong cô độc.
Cái chết của Trình Linh Tố trở thành một trong những kết thúc bi thương nhất tiểu thuyết Kim Dung.
Nhiều độc giả cho rằng bi kịch của Trình Linh Tố đáng sợ hơn Lý Mạc Sầu bởi cô gần như không mắc sai lầm nào. Lý Mạc Sầu ít nhất còn để nỗi đau biến mình thành ma đầu khét tiếng giang hồ, còn Trình Linh Tố từ đầu đến cuối vẫn giữ sự tỉnh táo, thiện lương và bao dung. Cô không bị phản bội theo kiểu kịch tính, mà đau ở chỗ yêu một người vốn không thuộc về mình nhưng vẫn không thể dừng lại.
Bên cạnh Trình Linh Tố, thế giới Kim Dung còn có hàng loạt nhân vật nữ mang số phận khiến người đọc xót xa. Mục Niệm Từ trong Anh hùng xạ điêu cả đời mắc kẹt trong tình yêu dành cho Dương Khang. Dù nhiều lần thất vọng trước sự ích kỷ và tham vọng của người mình yêu, cô vẫn không thể dứt bỏ, cuối cùng một mình sinh và nuôi Dương Quá rồi qua đời trong cô quạnh.
Mục Niệm Từ cả đời mắc kẹt trong tình yêu đầy đau khổ dành cho Dương Khang.
Công Tôn Lục Ngạc của Thần điêu đại hiệp cũng là nhân vật thường xuyên xuất hiện trong danh sách những mối tình dang dở đau lòng nhất. Cô yêu Dương Quá bằng sự chân thành tuyệt đối, biết rõ trái tim chàng chỉ hướng về Tiểu Long Nữ nhưng vẫn sẵn sàng giúp đỡ, thậm chí chống lại cha ruột để cứu người mình yêu. Kết cục bị chính Công Tôn Chỉ hại chết khiến nhân vật này trở thành một trong những bóng hồng bạc mệnh nhất truyện Kim Dung.
Công Tôn Lục Ngạc yêu Dương Quá bằng sự chân thành dù biết trái tim chàng thuộc về Tiểu Long Nữ.
A Châu trong Thiên long bát bộ lại mang màu sắc bi thương khác. Dịu dàng, thông minh và luôn nghĩ cho người khác, cô chấp nhận cải trang thành Đoàn Chính Thuần để hóa giải thù hận giữa Tiêu Phong với cha mình, cuối cùng chết dưới tay người yêu. Cái chết của A Châu trở thành nỗi đau lớn nhất cuộc đời Tiêu Phong và cũng là một trong những phân đoạn ám ảnh nhất của tiểu thuyết kiếm hiệp Trung Quốc.
A Châu trở thành nỗi đau lớn nhất trong cuộc đời Tiêu Phong của Thiên long bát bộ.
Ngay cả Lý Mạc Sầu, nhân vật thường được nhắc đến như biểu tượng của tình yêu hóa thù hận, thực chất cũng chỉ là người phụ nữ bị mắc kẹt trong chấp niệm tình cảm. Sau khi bị Lục Triển Nguyên phụ bạc, cô dần trở nên cực đoan và tàn nhẫn, nhưng sâu bên trong vẫn là nỗi đau của một người cả đời đi tìm chân tình mà không có được.
Lý Mạc Sầu từ tiên tử si tình dần biến thành ma đầu vì chấp niệm tình yêu.
Chính những số phận như vậy đã giúp tiểu thuyết Kim Dung vượt khỏi khuôn khổ của truyện võ hiệp thông thường. Nơi đó không chỉ có giang hồ, võ công hay tranh đoạt quyền lực, mà còn là những con người sống hết mình vì tình yêu, để rồi mang theo tiếc nuối suốt cả đời. Và giữa rất nhiều nhân vật bi kịch ấy, Trình Linh Tố vẫn là cái tên khiến nhiều độc giả cảm thấy day dứt nhất mỗi khi nhắc lại thế giới kiếm hiệp Kim Dung.
Ngọc Hân