Không thể hỗ trợ khởi nghiệp bằng tư duy 'đếm sự kiện'

một giờ trướcBài gốc

Sinh viên Học viện Nông nghiệp Việt Nam thực hành trong phòng thí nghiệm. Ảnh: NTCC.

Không chỉ cần nhiều startup, mà cần hệ sinh thái tạo ra giá trị thực

Nghiên cứu “Dịch vụ hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo tại Việt Nam: Phương pháp đo lường, phân hạng và giải pháp phân bổ nguồn lực gắn với kết quả đầu ra” của nhóm tác giả Nguyễn Hữu Xuyên (Học viện Chiến lược Khoa học và Công nghệ) và Nguyễn Văn Trúc (Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp công nghệ) cho rằng hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo (KNST) không chỉ bao gồm startup mà còn là mạng lưới các tổ chức hỗ trợ như vườn ươm doanh nghiệp, trung tâm đổi mới sáng tạo, tổ chức thúc đẩy kinh doanh và quỹ đầu tư.

Theo nhóm tác giả, các tổ chức này đóng vai trò trung gian giúp chuyển hóa nguồn lực thành kết quả thực tế cho startup, từ khả năng gọi vốn, thương mại hóa công nghệ đến mở rộng thị trường. Vì vậy, việc đánh giá hiệu quả cần chuyển từ cách tiếp cận dựa trên “đầu vào” và “khối lượng hoạt động” sang “kết quả đầu ra” và “tác động thực chất”.

Quan điểm này cũng được bà Lê Thị Thanh Tâm, phụ trách Bộ phận Khoa học và Công nghệ, Phân hiệu Học viện Phụ nữ Việt Nam đồng tình. Theo bà Tâm, hệ sinh thái KNST Việt Nam đang phát triển nhanh nhưng chưa đồng đều về chất lượng, trong khi cơ chế đánh giá hiện nay vẫn chủ yếu dựa trên số lượng sự kiện, chương trình hay startup tham gia thay vì giá trị thực tế tạo ra cho doanh nghiệp và nền kinh tế.

Theo bà Lê Thị Thanh Tâm, sự phát triển của hệ sinh thái KNST không chỉ phụ thuộc vào nguồn vốn hay số lượng doanh nghiệp mà còn nằm ở chất lượng kết nối giữa các chủ thể trong hệ sinh thái. Trong khi đó, hiệu quả của hệ sinh thái phụ thuộc lớn vào cách phân bổ nguồn lực theo tín hiệu thị trường thay vì chỉ dựa trên can thiệp hành chính.

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, giai đoạn 2016 – 2024, Đề án 844 đã hỗ trợ hơn 2.300 dự án khởi nghiệp, đào tạo trên 10.000 lượt cá nhân và tổ chức, đồng thời kết nối hàng trăm thương vụ đầu tư.

Tuy nhiên, TS Phạm Hồng Quách, Viện Thống kê và Đánh giá Khoa học, Cục Thông tin, Thống kê (Bộ Khoa học và Công nghệ), cho rằng hạn chế lớn hiện nay là nhiều tổ chức trung gian vẫn được đánh giá bằng các tiêu chí hành chính như số lượng hội thảo, diện tích mặt bằng hỗ trợ hay số chương trình triển khai, thay vì năng lực tạo ra doanh nghiệp tăng trưởng nhanh và thương mại hóa thành công công nghệ.

Chuyển từ “đo lường hoạt động” sang “đo lường kết quả”

Theo TS Phạm Hồng Quách, việc chuyển sang đánh giá dựa trên “kết quả” và “tác động” phù hợp với xu hướng quốc tế cũng như tinh thần của Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Nghiên cứu của Nguyễn Hữu Xuyên và Nguyễn Văn Trúc đề xuất phương pháp đo lường theo chuỗi giá trị gồm: đầu vào – quá trình – đầu ra – kết quả – tác động. Trong đó, các chỉ tiêu như khả năng gọi vốn, tốc độ tăng trưởng doanh thu, tỷ lệ sống sót của startup hay mức độ thương mại hóa công nghệ cần được ưu tiên hơn số lượng hoạt động hỗ trợ.

Cùng quan điểm này, bà Lê Thị Thanh Tâm cho rằng cần xây dựng khung đánh giá theo kết quả gồm ba nhóm chỉ số chính.

Thứ nhất là kết quả trực tiếp như số startup gọi vốn thành công, số sản phẩm được thương mại hóa hoặc số bằng sáng chế được đăng ký.

Thứ hai là kết quả tác động dài hạn như tỷ lệ tồn tại sau 3 – 5 năm, tăng trưởng doanh thu hay khả năng mở rộng thị trường.

Thứ ba là kết quả gián tiếp như mức độ hài lòng của startup, uy tín của tổ chức trung gian và khả năng thu hút nguồn lực trong tương lai.

Theo bà Tâm, các tổ chức trung gian như vườn ươm doanh nghiệp, tổ chức thúc đẩy kinh doanh, tổ chức trung gian chuyển giao công nghệ hay mạng lưới cố vấn đang trở thành “hạ tầng mềm” của hệ sinh thái KNST. Quan điểm này tương đồng với mô hình Triple Helix do Henry Etzkowitz và Loet Leydesdorff phát triển từ năm 1990, trong đó đổi mới sáng tạo được thúc đẩy bởi sự tương tác giữa Nhà nước, trường đại học và doanh nghiệp, còn các tổ chức trung gian đóng vai trò “chất xúc tác” kết nối các chủ thể.

Bên cạnh việc thay đổi cách đo lường, các nghiên cứu cũng đề xuất xây dựng hệ thống phân hạng các tổ chức cung cấp dịch vụ hệ sinh thái dựa trên hiệu quả thực tế, chia thành các nhóm như xuất sắc, tốt, trung bình và yếu. Các chuyên gia chỉ ra đây sẽ là cơ sở để Nhà nước phân bổ nguồn lực theo hiệu suất thay vì hỗ trợ dàn trải.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy xu hướng này đang được áp dụng rộng rãi. OECD cho biết hơn 70% chương trình hỗ trợ đổi mới sáng tạo tại các nước thành viên đã áp dụng cơ chế phân bổ ngân sách theo hiệu quả đầu ra. Trong khi đó, World Bank nhận định mô hình này giúp nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách từ 20 – 30% so với cách tiếp cận truyền thống.

Các chuyên gia cũng cho rằng Việt Nam cần sớm xây dựng hệ thống dữ liệu quốc gia về hệ sinh thái KNST nhằm kết nối dữ liệu giữa startup, quỹ đầu tư và tổ chức trung gian, đồng thời thúc đẩy mạnh hơn liên kết giữa nhà trường, doanh nghiệp và thị trường.

Lâm An

Nguồn Đại Đoàn Kết : https://daidoanket.vn/khong-the-ho-tro-khoi-nghiep-bang-tu-duy-dem-su-kien.html