Không thể phát triển xanh với lối sống 'nâu'

3 giờ trướcBài gốc

Những năm gần đây, yêu cầu xanh hóa nền kinh tế ngày càng rõ nét. Từ giảm phát thải, thực hiện ESG (quản trị, xã hội, môi trường), tái chế bao bì đến kinh tế tuần hoàn, doanh nghiệp đang phải thích ứng với các tiêu chuẩn phát triển mới của thị trường toàn cầu.

Tuy nhiên, nhìn rộng ra đời sống xã hội, có thể thấy quá trình chuyển đổi này chưa thật sự đồng đều. Nếu doanh nghiệp phải đầu tư công nghệ sạch hơn, minh bạch phát thải và thực hiện trách nhiệm tái chế ngày càng cao, thì trong đời sống hàng ngày, các hành vi tiêu dùng phát thải cao và gây lãng phí tài nguyên vẫn còn phổ biến.

Ước tính mỗi năm nước ta phát sinh khoảng 1,8 triệu tấn rác thải nhựa, trong khi tỷ lệ tái chế còn thấp. Tình trạng lãng phí thực phẩm, sử dụng điện và nước thiếu tiết kiệm hay phụ thuộc lớn vào sản phẩm nhựa dùng một lần vẫn diễn ra tại nhiều đô thị.

Điều đáng chú ý là trong khi doanh nghiệp ngày càng chịu áp lực chuyển đổi xanh, xã hội dường như vẫn khá dễ dãi với những hành vi tiêu dùng gây áp lực lên môi trường. Không ít người vẫn xem bảo vệ môi trường chủ yếu là trách nhiệm của Nhà nước hoặc doanh nghiệp, trong khi chính hành vi tiêu dùng mỗi ngày cũng tạo ra lượng phát thải không nhỏ.

Một nền kinh tế xanh không chỉ được quyết định bởi công nghệ sản xuất hay các cam kết khí hậu, mà còn phụ thuộc vào hành vi của hàng triệu người tiêu dùng. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, những quốc gia chuyển đổi xanh thành công đều đồng thời thúc đẩy sản xuất xanh và điều chỉnh hành vi xã hội. Tại Nhật Bản, các chương trình dán nhãn năng lượng giúp người dân biết thiết bị tiêu thụ bao nhiêu điện, phát thải bao nhiêu carbon. Tại Đức, phân loại rác tại nguồn gắn trực tiếp với cơ chế thu gom và xử lý. Nhiều quốc gia châu Âu sử dụng thuế, phí và ưu đãi tài chính để lựa chọn xanh trở nên thuận tiện và hợp lý hơn về chi phí.

Điểm chung là các quốc gia này không đặt toàn bộ gánh nặng chuyển đổi lên doanh nghiệp, mà thiết kế chính sách để hành vi xanh dần trở thành lựa chọn phổ biến trong xã hội.

Đây cũng là vấn đề Việt Nam cần quan tâm trong giai đoạn tới. Bởi thực tế cho thấy, sống xanh đôi khi đi kèm chi phí cao hơn. Một số sản phẩm thân thiện môi trường có giá thành cao hơn hàng thông thường; hạ tầng phân loại, thu gom và tái chế rác ở nhiều nơi còn thiếu đồng bộ; giao thông công cộng tại các đô thị lớn vẫn cần thêm thời gian để thuận tiện hơn. Điều đó cho thấy chuyển đổi xanh khó thành công nếu chỉ dừng ở các chiến dịch tuyên truyền hay lời kêu gọi ý thức. Muốn người dân thay đổi hành vi bền vững, cần tạo ra các điều kiện phù hợp hơn về hạ tầng, thông tin và cơ chế khuyến khích.

Dẫu vậy, cũng cần nhìn nhận rằng nhiều hành vi xanh hoàn toàn có thể bắt đầu ngay từ mỗi cá nhân mà không đòi hỏi chi phí lớn, như tiết kiệm điện, giảm lãng phí thực phẩm, hạn chế đồ nhựa dùng một lần hay sử dụng sản phẩm bền hơn. Điện sinh hoạt hiện chiếm tỷ trọng lớn trong tổng tiêu thụ điện quốc gia. Chỉ cần mỗi hộ gia đình tiết kiệm một phần nhỏ điện năng tiêu thụ cũng có thể góp phần giảm đáng kể áp lực năng lượng và phát thải.

Chuyển đổi xanh, vì thế, không chỉ là yêu cầu với doanh nghiệp hay ngành sản xuất, mà cần trở thành định hướng xuyên suốt trong quản trị phát triển và hành vi xã hội. Một nền kinh tế phát thải thấp sẽ khó hình thành nếu tiêu dùng và lối sống chưa chuyển đổi tương ứng. Muốn phát triển xanh đi vào thực chất, chính sách phải đồng thời dẫn dắt sản xuất, điều chỉnh hành vi tiêu dùng và từng bước hình thành văn hóa phát triển bền vững trong toàn xã hội.

Điều này cũng đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện thể chế về tiêu dùng bền vững, kinh tế tuần hoàn, phân loại rác tại nguồn và minh bạch thông tin môi trường đối với sản phẩm, dịch vụ. Cùng với đó, vai trò giám sát của Quốc hội, HĐND các cấp đối với việc thực thi chính sách môi trường cần được phát huy để bảo đảm chuyển đổi xanh đi vào thực chất.

Hà Lan

Nguồn Đại Biểu Nhân Dân : https://daibieunhandan.vn/khong-the-phat-trien-xanh-voi-loi-song-nau-10416482.html