Không vào đại học dù đủ điểm: Xu hướng lạ ở Trung Quốc

2 giờ trướcBài gốc

Ngày càng có nhiều học sinh Trung Quốc lựa chọn học nghề sau khi tốt nghiệp THPT

Năm 2024, Ke Chenxi đạt điểm kỳ thi đại học (Cao khảo) đủ để vào các trường đại học tư thục. Tuy nhiên, anh lại quyết định theo học một trường cao đẳng nghề, bỏ qua con đường mà nhiều gia đình vẫn xem là bảo đảm cho sự ổn định nghề nghiệp.

Trong bối cảnh gia đình đang gánh khoản vay mua nhà và anh chị đã học đại học, Ke và người thân đặt câu hỏi về giá trị của một tấm bằng bốn năm. Tại Trường Cao đẳng Nghề thành phố Vũ Hán (tỉnh Hồ Bắc), chương trình giáo dục mầm non hứa hẹn thời gian học ngắn hơn, thực tập cường độ cao và gia nhập thị trường lao động sớm hơn.

“Điều thu hút tôi là chương trình đào tạo thực hành và cơ hội thực tập sớm”, Ke nói. “So với đại học, học ở đây thực tế hơn và giúp tôi sẵn sàng đi làm”.

Từng bị gắn mác là lựa chọn cho học sinh học lực yếu, giáo dục nghề hiện nay lại thu hút ngày càng nhiều thí sinh đủ điều kiện vào đại học ở Trung Quốc. Với kỷ lục 12,22 triệu sinh viên tốt nghiệp đại học gia nhập thị trường lao động Trung Quốc năm 2025, cạnh tranh việc làm ngày càng gay gắt, trong khi nhà tuyển dụng đặt trọng tâm lớn hơn vào kỹ năng thực hành.

Học sinh và phụ huynh tham gia hội chợ tư vấn trường cao đẳng nghề tại Vũ Hán, tỉnh Hồ Bắc. Ảnh: Hubei Daily/VCG

Xu hướng này phản ánh điều mà ông Gao Shanchuan, Phó Giáo sư tại Đại học Phúc Đán (Thượng Hải), gọi là sự suy yếu của “hiệu ứng thu nhập” - giả định lâu nay cho rằng bằng cấp học thuật gần như chắc chắn mang lại thu nhập cao hơn.

“Điều đang thay đổi là giới trẻ bắt đầu đánh giá giáo dục một cách thực tế hơn. Nếu đào tạo nghề dẫn tới công việc ổn định và thu nhập hợp lý, vị thế xã hội của nó sẽ tăng dần theo thời gian”, ông Gao nhận định.

Dữ liệu chính thức của Trung Quốc cho thấy nhu cầu tuyển dụng đối với người có bằng thạc sĩ đã giảm từ 20,3% năm 2024 xuống 17,4% năm 2025, trong khi nhu cầu đối với người tốt nghiệp giáo dục nghề tăng từ 8,5% lên 11%, cho thấy xu hướng ưu tiên kỹ năng kỹ thuật. Trên thực tế, sinh viên tốt nghiệp nghề có tỷ lệ nhận được lời mời làm việc cao nhất trong năm 2024, vượt các nhóm khác.

Chính sách của Bắc Kinh vì thế cũng dịch chuyển theo hướng này. “Đề cương xây dựng cường quốc giáo dục Trung Quốc (2024 - 2035)” nâng giáo dục nghề lên thành ưu tiên quốc gia, cam kết mở rộng đầu tư, nâng cấp cơ sở vật chất và thúc đẩy nhanh việc xây dựng hệ thống đào tạo kỹ năng hiện đại.

Các chuyên gia dự báo quy mô hệ thống sẽ tiếp tục mở rộng nhanh chóng, với sự gia tăng của các cơ sở đào tạo nghề bậc đại học cùng sự quan tâm trở lại đối với các “đại học định hướng kỹ năng”.

Tín hiệu từ thị trường việc làm

Những thay đổi này đã thể hiện rõ tại Vũ Hán.

Là một trong những trung tâm giáo dục đại học lớn nhất Trung Quốc với hơn 80 trường, Vũ Hán từ lâu tượng trưng cho cơ hội, và cả cạnh tranh học thuật khốc liệt, đặc biệt trong các ngành kỹ thuật và công nghệ cao.

Tuy nhiên, đây cũng là nơi giáo dục nghề xây dựng được vị thế vững chắc. Sinh viên tốt nghiệp nghề tìm được việc làm nhanh ngang, thậm chí nhanh hơn sinh viên đại học, với tỷ lệ có việc làm ở một số trường vượt 98%.

Sinh viên trường cao đẳng nghề kiểm tra thiết bị trong một cuộc thi kỹ năng tại Hồ Châu, tỉnh Chiết Giang. Ảnh: VCG

Với Ke, khoảng cách này giúp lý giải vì sao ngày càng nhiều học sinh cân nhắc kết quả đầu ra thay vì “nhãn mác” bằng cấp. “Đừng chọn đại học chỉ vì điểm số cho phép”, anh nói. “Giáo dục nghề cung cấp kỹ năng thực tế giúp bạn có thể làm việc ngay sau khi tốt nghiệp”.

Anh chỉ ra hai yếu tố chính. Thứ nhất là tốc độ: chương trình mầm non ba năm tập trung vào kỹ năng sẵn sàng cho môi trường lớp mẫu giáo, từ thiết kế hoạt động, xử lý tình huống khẩn cấp đến giao tiếp với phụ huynh. Thứ hai là kinh nghiệm thực tế, khi các kỳ thực tập dài hạn đưa sinh viên vào lớp học từ rất sớm.

“Đó là điều tạo lợi thế cho chúng tôi”, Ke nói. “Khi tốt nghiệp, chúng tôi đã có thời gian dài làm việc ở tuyến đầu”.

Bà Zhuo Ping, giảng viên tại trường của Ke, cho biết giáo dục nghề ngày càng được thiết kế xoay quanh nhu cầu thị trường lao động thay vì thứ bậc học thuật truyền thống.

Trong chương trình của bà, hiệu trưởng các trường mầm non trực tiếp tham gia giảng dạy, giảng viên mỗi năm đều làm việc thực tế tại trường mầm non, còn chương trình học được cập nhật liên tục theo thay đổi trong thực tiễn. Trường cũng đầu tư các phòng thí nghiệm mô phỏng môi trường làm việc.

Bà Zhuo không cho rằng giáo dục nghề sẽ thay thế đại học. Theo bà, bằng cấp vẫn có giá trị và yếu tố truyền thống còn rất mạnh. Tuy nhiên, bà nhìn thấy một sự chuyển dịch khi công tác hướng nghiệp sớm khuyến khích học sinh lựa chọn con đường dựa trên năng lực thay vì danh tiếng.

“Điều này phản ánh một thay đổi rộng hơn trong cách xã hội đánh giá nhân tài”, bà nói. “Chúng tôi đang chuyển từ sự tập trung vào bằng cấp sang sự công nhận thực chất đối với năng lực”.

Tại Vũ Hán, các trường nghề cũng hợp tác chặt chẽ với doanh nghiệp địa phương, đặc biệt trong lĩnh vực sản xuất và công nghệ, xây dựng chương trình đào tạo dựa trên nhu cầu của ngành thay vì lộ trình học thuật cố định.

“Phép tính” mới của người học

Với sinh viên, quyết định lựa chọn con đường học tập ngày càng xoay quanh tốc độ đào tạo, mức độ chuyên môn hóa và cơ hội sau tốt nghiệp.

Các học sinh tham gia cuộc thi trực tuyến trong khuôn khổ Cuộc thi Kỹ năng Học sinh Dạy nghề Giang Tô, Nam Thông, tỉnh Giang Tô. Ảnh: VCG

Cai Minghong, giống Ke, cũng đạt ngưỡng trúng tuyển đại học nhưng chọn cùng chương trình giáo dục mầm non. Gia đình anh ủng hộ quyết định này ngay từ đầu, tin tưởng vào triển vọng việc làm của ngành và cho rằng bằng cử nhân thông thường không mang lại lợi thế rõ rệt nếu không phải từ trường hàng đầu.

Tốt nghiệp vào tháng 6 tới, Cai dự định tìm việc tại Vũ Hán hoặc khu vực lân cận, chỉ cân nhắc học tiếp nếu không tìm được vị trí phù hợp. “Tôi biết mình sẽ cạnh tranh với sinh viên từ các trường danh tiếng”, anh nói, “nhưng về thực hành giảng dạy và quản lý lớp học, tôi nghĩ mình có lợi thế trong một thị trường việc làm ngày càng coi trọng năng lực kỹ thuật”.

Ke cũng có kế hoạch làm việc quanh Vũ Hán. Anh ước tính lương khởi điểm khoảng 3.500 nhân dân tệ tại trường công và 4.000 nhân dân tệ tại trường tư - thấp hơn đôi chút so với nhiều cử nhân địa phương. Trong vòng một đến hai năm, anh muốn trở thành giáo viên chủ nhiệm lớp; trong 5 - 8 năm, anh hướng tới vị trí quản lý.

Nhìn tổng thể, sự dịch chuyển từ ưu tiên bằng cấp sang coi trọng kỹ năng ở Trung Quốc không đồng nghĩa với việc vai trò của đại học bị phủ nhận, mà phản ánh một phép tính thực tế hơn của người học và gia đình trong bối cảnh thị trường lao động cạnh tranh khốc liệt. Khi chi phí đào tạo tăng lên, thời gian học kéo dài và cơ hội việc làm không còn bảo đảm như trước, giáo dục nghề dần được nhìn nhận như một con đường song song, hướng tới năng lực thực hành và khả năng thích ứng nhanh ở quốc gia này.

Trong bức tranh đang tái định hình, lựa chọn giữa kỹ năng và bằng cấp không còn là vấn đề “cao - thấp”, mà trở thành quyết định chiến lược, tùy thuộc vào năng lực, mục tiêu và khả năng nắm bắt cơ hội của mỗi cá nhân.

Hồng Nhung

Nguồn Đại Biểu Nhân Dân : https://daibieunhandan.vn/khong-vao-dai-hoc-du-du-diem-xu-huong-la-o-trung-quoc-10406974.html