Khủng hoảng xuyên Đại Tây Dương và nỗi bất an của châu Âu trước Hội nghị Munich

5 giờ trướcBài gốc

Châu Âu có thể tạm thở phào?

Ngoại trưởng Marco Rubio dẫn đầu một phái đoàn lớn của Mỹ tham dự Hội nghị An ninh Munich tuần này, trong bối cảnh các nhà lãnh đạo châu Âu hy vọng có một khoảng tạm lắng ngắn ngủi sau những chính sách và tuyên bố thường xuyên thiếu nhất quán của Tổng thống Mỹ Donald Trump – những yếu tố đã làm xáo trộn quan hệ xuyên Đại Tây Dương cũng như trật tự quốc tế được thiết lập sau Thế chiến II.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio trả lời phỏng vấn báo giới ngày 12/2 trước khi lên máy bay tham dự Hội nghị Munich ở Đức. Ảnh: AP

Một năm sau khi Phó Tổng thống Mỹ JD Vance khiến các đại biểu tại chính diễn đàn này bất ngờ bằng những chỉ trích gay gắt nhằm vào nhiều đồng minh thân cận nhất của Mỹ ở châu Âu, cáo buộc họ làm suy yếu nền văn minh phương Tây thông qua các chương trình đối nội nghiêng về cánh tả và không chịu gánh vác đầy đủ trách nhiệm quốc phòng, ông Rubio được cho là sẽ lựa chọn cách tiếp cận ít đối đầu hơn, dù vẫn có nhiều điểm tương đồng về mặt học thuyết khi phát biểu trước hội nghị thường niên quy tụ các nhà lãnh đạo thế giới và quan chức an ninh quốc gia vào 14/2, các quan chức Mỹ cho hay.

Trước khi lên máy bay vào tối 12/2, ông Rubio đã đưa ra những phát biểu mang tính trấn an khi nhấn mạnh tầm quan trọng của châu Âu đối với Mỹ.

“Chúng ta có mối liên kết rất chặt chẽ với châu Âu", ông Rubio nói với các phóng viên. Tuy nhiên, Ngoại trưởng Mỹ cũng khẳng định rằng mọi việc sẽ không còn diễn ra như thường lệ khi tuyên bố rằng: “Chúng ta đang sống trong một kỷ nguyên địa chính trị mới và điều đó đòi hỏi tất cả chúng ta phải xem xét lại cục diện này sẽ như thế nào".

Thông cáo chính thức của Bộ Ngoại giao Mỹ về chuyến công du của ông Rubio không nêu chi tiết về điểm dừng chân 2 ngày tại Munich, trước khi ông tiếp tục thăm Slovakia và Hungary. Tuy nhiên, các quan chức giấu tên tiết lộ rằng Ngoại trưởng Mỹ dự kiến sẽ tập trung vào các lĩnh vực hợp tác liên quan đến những quan ngại toàn cầu và khu vực mà các bên cùng chia sẻ, bao gồm tình hình Trung Đông, cuộc xung đột Ukraine cũng như quan hệ với Trung Quốc.

Nếu đúng như vậy, nhiều đại biểu tham dự có thể sẽ cảm thấy phần nào nhẹ nhõm sau khi từng phải đối mặt với những lời chỉ trích thẳng thừng của ông Vance vào năm ngoái và tiếp đó là hàng loạt tuyên bố cùng động thái của ông Trump trong những tháng qua nhắm tới hầu như mọi quốc gia ở châu Âu, Canada và các đồng minh lâu năm tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Thách thức của Ngoại trưởng Mỹ

Những phát biểu gần đây của Tổng thống Donald Trump về việc giành quyền kiểm soát Greenland từ Đan Mạch - một thành viên NATO, cùng các phát ngôn công kích nhằm vào nhiều nhà lãnh đạo đã khiến châu Âu đặc biệt bất an, làm dấy lên câu hỏi về giá trị của Mỹ với tư cách một đồng minh và đối tác chiến lược. Điều đó đặt Ngoại trưởng Marco Rubio trước một nhiệm vụ nặng nề nếu ông muốn hạ nhiệt căng thẳng. Ông Rubio cũng lường trước việc ông sẽ bị đặt câu hỏi về vấn đề Greenland.

“Chúng tôi đang xử lý việc đó. Chúng tôi cảm thấy tích cực về tiến trình này”, ông Rubio nói.

Bài phát biểu của Phó Tổng thống Mỹ JD Vance tại Hội nghị An ninh Munich năm ngoái là “một cú sốc thực sự”, bà Claudia Major, Phó Chủ tịch cấp cao của Quỹ Marshall Đức tại Berlin, nhận định. Theo bà, đó được xem là tuyên bố rõ ràng đầu tiên về bản chất của chính quyền Tổng thống Trump, với thông điệp rằng “châu Âu không còn là đối tác nữa".

“Hiện có một nghi vấn lớn về việc liệu nền tảng niềm tin có còn tồn tại và liệu chúng ta có còn chia sẻ cùng một tầm nhìn cho quan hệ xuyên Đại Tây Dương hay không. Sự xa cách này càng kéo dài, việc tái thiết một mối quan hệ vững chắc sẽ càng khó khăn", bà Claudia Major cho hay.

Chủ tịch Hội nghị An ninh Munich Wolfgang Ischinger cũng bày tỏ quan điểm tương tự: “Quan hệ xuyên Đại Tây Dương hiện đang trải qua một cuộc khủng hoảng niềm tin nghiêm trọng". Tuy nhiên, ông Wolfgang Ischinger cũng bày tỏ hy vọng rằng Ngoại trưởng Rubio cùng hàng chục nghị sĩ Mỹ dự kiến tham dự hội nghị sẽ đưa ra một đánh giá ít bi quan hơn về triển vọng tương lai.

Một số nhà lãnh đạo chọn cách dung hòa với ông Trump, trong khi số khác coi đây là sự đứt gãy. Thủ tướng Đức Friedrich Merz đã cố gắng theo đuổi lập trường trung dung nhằm ứng phó với sự khó lường và cách tiếp cận mang tính giao dịch của ông Trump trong quan hệ quốc tế. Ông Friedrich Merz cho rằng châu Âu cần “học ngôn ngữ của chính trị quyền lực” để khẳng định vị thế, chẳng hạn bằng cách đảm nhận nhiều trách nhiệm hơn đối với an ninh của chính mình, hướng tới “tự chủ công nghệ” nhiều hơn và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh rằng “với tư cách các nền dân chủ, chúng ta là đối tác và đồng minh, chứ không phải là cấp dưới” của Mỹ.

Trong khi đó, một số nhà lãnh đạo như Tổng thống Pháp Emmanuel Macron và Thủ tướng Canada Mark Carney dường như đã từ bỏ kỳ vọng vào ông Trump. Tuần trước, cả Canada và Pháp đã mở lãnh sự quán tại thủ phủ Nuuk của Greenland như một động thái thể hiện sự ủng hộ với Greenland và Đan Mạch.

Ông Macron cảnh báo trong tuần này rằng căng thẳng giữa châu Âu và Mỹ có thể gia tăng sau “khoảnh khắc Greenland” gần đây. Ông mô tả chính quyền ông Trump là “công khai chống châu Âu” và đang tìm cách “chia rẽ” EU.

“Khi có một hành động gây hấn rõ ràng, tôi nghĩ điều chúng ta nên làm không phải là cúi đầu hay cố đạt được một thỏa hiệp. Chúng tôi đã thử chiến lược đó trong nhiều tháng qua. Nó không hiệu quả", ông Macron nói trong cuộc phỏng vấn với một số tờ báo châu Âu.

Tổng thống Pháp cũng đề cập đến “một cuộc khủng hoảng kép: Chúng tôi đối mặt với làn sóng Trung Quốc trên mặt trận thương mại và sự bất ổn từng phút từ phía Mỹ”.

Ông Carney - người nhận được nhiều tràng pháo tay khi phản bác ông Trump tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Davos, Thụy Sĩ tháng trước cũng không che giấu sự thất vọng và thiếu kiên nhẫn với nhà lãnh đạo Mỹ.

Ông Carney nổi lên như một trong những tiếng nói dẫn dắt nỗ lực liên kết giữa các quốc gia nhằm giảm sự phụ thuộc vào Mỹ. Ông cam kết theo đuổi các thỏa thuận thương mại với những nước khác ngoài Mỹ, bao gồm Trung Quốc như những trụ cột bảo đảm ổn định thương mại. Thỏa thuận với Trung Quốc này đã khiến ông Trump tiếp tục đưa ra các lời đe dọa mới.

Đối với nhiều quốc gia châu Âu, ý định của Tổng thống Donald Trump đối với Greenland càng làm gia tăng những quan ngại sẵn có liên quan đến cuộc xung đột tại Ukraine, đồng thời gợi nhắc về hàng thế kỷ chính trị cường quyền - thời kỳ mà ngoại giao thường bị đặt dưới sức nặng của sức mạnh quân sự.

Trong bối cảnh ông Trump tìm cách làm trung gian chấm dứt chiến sự Nga - Ukraine và theo đuổi một thỏa thuận hạt nhân với Iran, các nước châu Âu ngày càng tỏ ra bất an trước sáng kiến “Hội đồng Hòa bình” của nhà lãnh đạo Mỹ. Sáng kiến này một nhóm gồm 27 nhà lãnh đạo thế giới, ban đầu được giao nhiệm vụ xử lý thỏa thuận hòa bình tại Gaza, nhưng về lâu dài được hình dung như một cơ chế giải quyết các xung đột lớn khác.

Đức, Pháp, Anh, Italy, Na Uy và Thụy Điển, cùng nhiều quốc gia khác, hoặc đã từ chối tham gia, hoặc chưa ký kết gia nhập cơ chế này. Cuộc họp đầu tiên của hội đồng dự kiến sẽ được tổ chức tại Washington vào ngày 19/2 nhằm vận động tài chính cho Gaza.

Kiều Anh/VOV.VN (biên dịch) Theo: AP

Nguồn VOV : https://vov.vn/the-gioi/quan-sat/khung-hoang-xuyen-dai-tay-duong-va-noi-bat-an-cua-chau-au-truoc-hoi-nghi-munich-post1269050.vov