Khung pháp lý và giải pháp công nghệ cho mô hình kinh tế tuần hoàn

3 giờ trướcBài gốc

Kinh tế tuần hoàn là xu thế không thể đảo ngược

Ngày 21/4, tại Trường Đại học Kinh tế - Tài chính TP.HCM (UEF), diễn ra hội thảo quốc gia “Luật, công lý và phát triển” với chủ đề “Khung pháp lý và giải pháp công nghệ cho mô hình kinh tế tuần hoàn (KTTH) hướng đến phát triển bền vững nhằm thúc đẩy đối thoại học thuật, trao đổi chuyên môn giữa các nhà nghiên cứu, chuyên gia pháp lý, doanh nghiệp và cơ quan quản lý Nhà nước”.

Đại biểu dự hội thảo về KTTH.

Hội thảo do UEF phối hợp với Trường Đại học Công nghệ TP.HCM (HUTECH), Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) và Trung tâm Trọng tài Thương mại số 1 Việt Nam (VN1AC) tổ chức.

Chủ đề của hội thảo năm 2026 mang tính liên ngành, kết nối giữa pháp luật, kinh tế và công nghệ. Hội thảo thu hút sự quan tâm, tham gia của nhiều chuyên gia, nhà quản lý, luật sư, nhà khoa học cũng như học viên, sinh viên trên cả nước với 183 tham luận gồm tiếng Anh và tiếng Việt. Hội đồng đánh giá có 140 bài đạt chất lượng để đăng trong kỷ yếu hội thảo.

Các tham luận, góc nhìn của nhà khoa học, nhà nghiên cứu góp phần đánh giá, nhìn nhận về quy định, hệ thống các định chế pháp luật về chính sách, công nghệ và đổi mới sáng tạo, hướng đến một nền kinh tế phát triển bền vững.

Ba nội dung chính, bao quát các khía cạnh về khung pháp lý và giải pháp công nghệ cho mô hình KTTH hướng đến phát triển bền vững, gồm: khung pháp lý và hoàn thiện thể chế về KTTH; trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) và các công cụ kinh tế - tài chính thúc đẩy KTTH; chuyển đổi số, giải pháp công nghệ và ứng dụng ngành trong KTTH.

Đại diện Trường UEF ký hợp tác với công ty luật.

TS. Ngô Minh Hải, Phó Hiệu trưởng UEF cho rằng, hội thảo năm nay chọn trọng tâm là KTTH, đây là một xu thế không thể đảo ngược trong kỷ nguyên phát triển bền vững. Do đó, việc xây dựng một khung pháp lý vững chắc đi kèm với các giải pháp công nghệ tiên tiến là “chìa khóa” để doanh nghiệp Việt Nam chuyển mình từ mô hình tăng trưởng truyền thống sang mô hình bền vững và có sức cạnh tranh toàn cầu. Hội thảo là nỗ lực trong việc kết nối các chuyên gia, nhà hoạch định chính sách và cộng đồng doanh nghiệp nhằm tạo ra những sáng kiến thực tiễn, đóng góp trực tiếp vào mục tiêu Net Zero của quốc gia, với quá trình chuyển giao tri thức, đào tạo thế hệ nhân lực trẻ có tư duy công lý và am hiểu công nghệ, UEF sẵn sàng đồng hành cùng sự bứt phá kinh tế của TP.HCM và cả nước.

Tại hội thảo, UEF đã thực hiện ký kết biên bản ghi nhớ với bảy đơn vị thuộc các lĩnh vực khác nhau gồm: công ty luật, trung tâm trọng tài, doanh nghiệp, văn phòng công chứng, tạp chí về luật. Việc ký kết với các đối tác đa lĩnh vực sẽ giúp cho mạng lưới hợp tác của Khoa Luật nói riêng và UEF nói chung được mở rộng, phát triển “hệ sinh thái” nhà trường - sinh viên - doanh nghiệp, đảm bảo chất lượng đầu ra cho sinh viên; tăng cường nghiên cứu khoa học, trao đổi giảng viên.

KTTH dưới góc độ kinh tế - marketing

TS. Phan Bảo Giang, Phó Hiệu trưởng UEF đã chia sẻ một số góc nhìn dưới góc độ kinh tế - marketing về định hướng các vấn đề của KTTH. Theo TS. Phan Bảo Giang, nếu nhìn KTTH chỉ như một câu chuyện phân loại rác thì chúng ta đã nhìn quá muộn.

GS.TS Lê Văn Cảnh, Phó Hiệu trưởng Hutech trao thư cảm ơn cho phía Trường UEF.

Bởi rác chỉ là phần cuối của một quyết định đã được đưa ra từ trước đó rất lâu: từ khâu thiết kế, trong mô hình kinh doanh, trong điều khoản hợp đồng, trong cách doanh nghiệp ghi nhận tài sản, và trong cách Nhà nước xây dựng thị trường. Trong khi đó, UNEP (chương trình môi trường của Liên hiệp quốc) cảnh báo nếu không có thay đổi lớn, khai thác tài nguyên toàn cầu đến năm 2060 có thể tăng thêm khoảng 60% so với năm 2020. Vì vậy, KTTH không chỉ là một lựa chọn môi trường mà nó là câu chuyện của năng lực cạnh tranh, an ninh tài nguyên và sức chống chịu của nền kinh tế.

Viện dẫn Luật Bảo vệ môi trường (BVMT) năm 2020, Phó Hiệu trưởng UEF cho rằng KTTH là mô hình mà ở đó thiết kế, sản xuất, tiêu dùng và dịch vụ cùng hướng tới giảm khai thác nguyên liệu, kéo dài vòng đời sản phẩm, hạn chế phát sinh chất thải và giảm tác động xấu đến môi trường. Cách hiểu này rất gần với tư duy quốc tế là loại bỏ chất thải ngay từ thiết kế. Nói cách khác, KTTH không chỉ nói về “xử lý cái bỏ đi”, mà nói về cách giữ giá trị ở lại trong nền kinh tế càng lâu càng tốt. Vì vậy, đây không chỉ là chuyện của Luật BVMT mà còn là chuyện của Luật Doanh nghiệp, Luật Hợp đồng, pháp luật về sở hữu và sở hữu trí tuệ, pháp luật tuân thủ, công bố thông tin và chính sách công.

Từ góc nhìn pháp lý, TS. Phan Bảo Giang cho rằng, có ba sự chuyển dịch rất đáng suy ngẫm. Thứ nhất, Luật BVMT phải chuyển từ tư duy “cuối đường ống” sang tư duy vòng đời: kiểm soát tác động không chỉ ở lúc thải bỏ mà ngay từ lúc thiết kế và đưa sản phẩm ra thị trường. Thứ hai, Luật Doanh nghiệp và tuân thủ phải xem tuần hoàn là một phần của quản trị rủi ro, công bố ESG (Environmental, Social và Governance), truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm chuỗi cung ứng. Thứ ba, Luật Hợp đồng và pháp luật về sở hữu phải thích ứng với những mô hình mới, nơi doanh nghiệp không bán đứt sản phẩm mà bán công năng, bán dịch vụ, giữ quyền sở hữu để bảo trì, thu hồi và tái sản xuất. Khi ấy tranh chấp không chỉ là tranh chấp mua bán đơn thuần, mà là tranh chấp về dữ liệu, hiệu suất, trách nhiệm thu hồi và phân chia giá trị còn lại của tài sản.

Khu công nghiệp tuần hoàn giảm phát thải, chi phí, tái sử dụng nước thải

Dẫn chứng tại Việt Nam, TS. Phan Bảo Giang cho biết, khu công nghiệp Nam Cầu Kiền - Hải Phòng, do Công ty Cổ phần Shinec làm chủ đầu tư đã chứng minh khu công nghiệp tuần hoàn không chỉ giảm phát thải mà còn giảm chi phí: 55.000 tấn chất thải mỗi năm được chuyển khỏi bãi chôn lấp, chi phí vận chuyển nguyên liệu giảm 44%, tiết kiệm được khoảng 40 tỷ đồng, và 70% nước thải được tái sử dụng.

TS. Ngô Minh Hải, Phó Hiệu trưởng UEF chụp lưu niệm cùng đại biểu.

Trên thế giới, khu công nghiệp sinh thái Kalundborg ở Đan Mạch cho thấy cộng sinh công nghiệp có thể tiết kiệm 4 triệu m3 nước ngầm và cắt giảm 586.000 tấn Co2 mỗi năm. KTTH vì thế không chỉ ở bãi rác, nó ở khu công nghiệp, trên cánh đồng, trong hợp đồng dịch vụ, và trong chính cấu trúc của thị trường.

Đại biểu dự hội thảo chụp ảnh lưu niệm.

Với UEF, một đại học song ngữ - quốc tế, đào tạo đa ngành, đa lĩnh vực và hiện có quy mô đào tạo 38 ngành cử nhân, 7 ngành thạc sĩ và 2 ngành tiến sĩ. Trong đó, luật có đủ các hình thức đào tạo, đây là cơ hội rất đẹp để đi trước một bước. UEF có thể hình thành một Circular Economy Law and Policy Lab (phòng thí nghiệm Luật và chính sách KTTH) kết nối luật, kinh doanh, công nghệ và truyền thông; có thể xây dựng các học phần liên ngành về EPR, hợp đồng tuần hoàn, quyền sửa chữa, dữ liệu vòng đời sản phẩm và tuân thủ chống greenwashing; và có thể phát triển một legal clinic hoặc policy clinic phối hợp với cơ quan Nhà nước, doanh nghiệp, VIAC và các đối tác để hỗ trợ hồ sơ tuân thủ, mua sắm xanh và giải quyết tranh chấp xanh. Khi đó, trường đại học không chỉ dạy về chuyển đổi mà trở thành nơi thử nghiệm chuyển đổi hoàn toàn phù hợp với triết lý giáo dục trọng tâm của UEF.

“Tôi hy vọng sau hội thảo, các nhà nghiên cứu luật sẽ không chỉ hỏi quy định còn thiếu gì, mà chúng ta cần một kiến trúc pháp lý thế nào để giữ giá trị ở lại trong nền kinh tế Việt Nam xanh hơn và công bằng hơn. Tôi mong các bạn sinh viên sẽ nhìn KTTH không như một chuyên đề môi trường, mà như một chương mới của công lý phát triển trong thời đại mới”, TS. Phan Bảo Giang nói.

Phương Thảo

Nguồn Kinh tế Môi trường : https://kinhtemoitruong.vn/khung-phap-ly-va-giai-phap-cong-nghe-nao-cho-mo-hinh-kinh-te-tuan-hoan-111180.html