Kịch bản Mỹ thu giữ urani Iran: Nhiệm vụ gần như bất khả thi

5 giờ trướcBài gốc

Cơ sở hạt nhân Isfahan của Iran bị phá hủy nặng nề trong đợt không kích sáng 21/6/2025. Ảnh: TTXVN phát

Theo trang Al Jazeera, ngăn chặn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân, cũng như triệt tiêu năng lực sản xuất loại vũ khí này từ urani làm giàu, là một trong những yêu cầu xuyên suốt của Washington trong các cuộc đàm phán với Tehran suốt năm qua. Đây đồng thời là lập luận mà Mỹ viện dẫn khi tiến hành không kích các cơ sở hạt nhân của Iran trong cuộc xung đột kéo dài 12 ngày với Israel năm ngoái, cũng như khi khởi động cuộc đối đầu hiện nay từ tháng 2 - thời điểm hai bên vẫn đang duy trì đối thoại.

Iran khẳng định chương trình hạt nhân của nước này phục vụ mục đích dân sự, chủ yếu là sản xuất năng lượng, dù mức độ làm giàu urani đã vượt xa nhu cầu này. Trong các vòng đàm phán trước, Tehran đã bày tỏ sẵn sàng thảo luận việc hạ mức làm giàu, song kiên quyết bác bỏ yêu cầu chấm dứt hoàn toàn chương trình, coi đây là vấn đề chủ quyền quốc gia.

Năm 2015, chính quyền Tổng thống Barack Obama đạt được Kế hoạch Hành động Toàn diện Chung (JCPOA) với Iran và các đối tác. Theo đó, Tehran cam kết hạn chế làm giàu urani và chấp nhận cơ chế thanh sát nghiêm ngặt. Tuy nhiên, trong nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Trump, Mỹ đã rút khỏi thỏa thuận này.

Iran đang sở hữu bao nhiêu urani làm giàu và được lưu trữ ở đâu?

Iran hiện được cho là đang nắm giữ khoảng 440 kg urani làm giàu ở mức 60% - ngưỡng kỹ thuật cho phép rút ngắn đáng kể lộ trình tiến tới mức 90% cần thiết để chế tạo vũ khí hạt nhân. Theo Tổng Giám đốc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) Rafael Grossi, về lý thuyết, lượng vật liệu này có thể đủ để sản xuất hơn 10 đầu đạn hạt nhân.

Ông Grossi cho biết gần một nửa số urani này nhiều khả năng vẫn được lưu trữ trong hệ thống đường hầm tại cơ sở Isfahan. Một phần chưa xác định đặt tại Natanz. Cùng với Fordow, đây là ba tổ hợp hạt nhân ngầm chủ chốt của Iran, từng bị phá hủy hoặc hư hại nặng trong các cuộc không kích của Mỹ - Israel năm ngoái. Những cơ sở này tiếp tục nằm trong danh sách mục tiêu của xung đột hiện nay.

Dù vậy, theo các chuyên gia, việc xác định vị trí mới chỉ là bước đầu. Thách thức thực sự nằm ở khả năng tiếp cận và thu giữ số vật liệu này trong điều kiện chiến sự.

Nhân viên kỹ thuật làm việc bên trong cơ sở hạt nhân Isfahan, nằm cách thủ đô Tehran khoảng 420km về phía Nam. Ảnh: AP/TTXVN

Lực lượng Mỹ sẽ tiếp cận urani bằng cách nào?

Các chuyên gia quân sự nhận định bất kỳ chiến dịch trên bộ nào nhằm thu giữ urani của Iran đều đối mặt với trở ngại vô cùng lớn.

Isfahan nằm sâu trong nội địa, cách các tàu hải quân Mỹ gần nhất hơn 480 km. Điều này đồng nghĩa lực lượng Mỹ - nhiều khả năng có sự phối hợp với Israel - sẽ phải tiến sâu qua một không gian chiến sự rộng lớn và phức tạp.

Không chỉ vậy, họ còn phải triển khai thiết bị hạng nặng - bao gồm máy xúc, do lối vào các đường hầm được cho là đã bị vùi lấp sau các đợt không kích. Khi tiếp cận mục tiêu, lực lượng mặt đất cần thiết lập và duy trì một vành đai kiểm soát rộng, bảo vệ khu vực trong suốt quá trình khai quật, vốn có thể kéo dài không xác định.

Ông Jason Campbell, chuyên gia cao cấp tại Viện Trung Đông, nhận định việc triển khai lực lượng tinh nhuệ để phong tỏa khu vực này, tiến hành đào bới trong khi liên tục đối mặt với hỏa lực từ Iran là “rủi ro cao và khó khả thi”. Ông cho rằng khó có chỉ huy quân sự cấp cao nào ủng hộ phương án này.

Bài toán xử lý vật liệu hạt nhân

Ngay cả trong trường hợp thu giữ thành công, việc xử lý số urani này cũng đặt ra thách thức không nhỏ.

Theo ông Cheryl Rofer, cựu chuyên gia hóa phóng xạ tại Phòng thí nghiệm quốc gia Los Alamos, urani nhiều khả năng đang được lưu trữ dưới dạng khí urani hexafluoride - một chất khó xử lý và phản ứng mạnh với nước, tạo ra các hợp chất cực độc và ăn mòn.

Để tránh phản ứng dây chuyền gây bùng phát phóng xạ, chất này phải được chứa trong các bình nhỏ và tách biệt. Điều này khiến việc vận chuyển trở nên đặc biệt nhạy cảm. Chỉ cần một sự cố trong quá trình di chuyển hoặc hư hại do tác động bên ngoài cũng có thể dẫn tới rò rỉ hóa chất độc hại, đe dọa an toàn của lực lượng tham gia.

Hình ảnh vệ tinh về cơ sở hạt nhân Isfahan ở Iran. Ảnh: Planet Labs PBC/TTXVN

Phương án phá hủy tại chỗ cũng không đơn giản. Dù quân đội Mỹ có các đơn vị chuyên trách vô hiệu hóa hạt nhân, việc cho nổ kho vật liệu có thể gây ô nhiễm hóa học nghiêm trọng, tạo ra hệ quả môi trường kéo dài. Hơn nữa, không có gì đảm bảo toàn bộ vật liệu sẽ bị tiêu hủy hoàn toàn, làm dấy lên nguy cơ Iran vẫn có thể thu hồi đủ nguyên liệu để tiếp tục chương trình hạt nhân.

Ông Ian Lesser, chuyên gia tại Quỹ Marshall Đức của Mỹ, nhấn mạnh đây không phải là một chiến dịch “nhanh gọn trong vài giờ”, mà là một nhiệm vụ phức tạp đòi hỏi mức độ kiểm soát và chắc chắn gần như tuyệt đối. Nếu không đạt được điều đó, Tehran có thể càng có động lực thúc đẩy chương trình hạt nhân như một biện pháp răn đe.

Theo ông, một giải pháp ít rủi ro hơn vẫn là con đường ngoại giao - điều mà các bên từng theo đuổi trước khi xung đột bùng phát. Kịch bản này có thể bao gồm việc giữ nguyên kho urani dưới sự giám sát quốc tế, giảm mức độ làm giàu, hoặc di dời vật liệu ra khỏi Iran với sự đồng thuận của nước này.

Tiền lệ trong lịch sử

Một chiến dịch tương tự từng được thực hiện.

Năm 1994, Mỹ đã vận chuyển khoảng 600 kg urani cấp độ vũ khí từ Kazakhstan về nước trong chiến dịch mang tên Dự án Sapphire. Dù diễn ra bí mật, hoạt động này có sự phối hợp với chính quyền Kazakhstan và IAEA nhằm xử lý vật liệu hạt nhân còn sót lại sau khi Liên Xô tan rã.

Theo Trung tâm Kiểm soát và Không phổ biến vũ khí, các đội tham gia đã làm việc liên tục 12 giờ mỗi ngày, 6 ngày mỗi tuần trong suốt 4 tuần chỉ để âm thầm di chuyển số vật liệu từ nhà máy tới sân bay địa phương.

Cuối tháng 3, Tổng Giám đốc IAEA Rafael Grossi cho biết cơ quan này đang cân nhắc phương án tương tự đối với Iran. Tuy nhiên, ông lưu ý rằng điều kiện tiên quyết là môi trường an ninh phải cho phép.

“Không thể triển khai bất kỳ kế hoạch nào khi bom đạn vẫn đang rơi”, ông nói.

Hải Vân/Báo Tin tức và Dân tộc

Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/phan-tichnhan-dinh/kich-ban-my-thu-giu-urani-iran-nhiem-vu-gan-nhu-bat-kha-thi-20260403105451618.htm