Sau cuộc tấn công vào Iran ngày 28-2, chính quyền Mỹ ban đầu dường như tin rằng sự kết hợp giữa các vụ ám sát có chủ đích và các cuộc tấn công sẽ mang lại lợi thế chiến thuật, cho phép Washington kết thúc cuộc chiến từ vị thế mạnh.
Tên lửa của Iran tại Thủ đô Tehran
Nhưng những diễn biến trên thực địa nhanh chóng cho thấy tính toán này hoàn toàn không như thực tế.
Cách thức phản ứng của Iran, lập trường của nhà lãnh đạo mới... tất cả đều góp phần làm thay đổi quỹ đạo của cuộc xung đột.
Iran đã nhanh chóng đáp trả, nhắm mục tiêu vào các căn cứ của Mỹ và Israel trong khu vực bằng các tên lửa dẫn đường chính xác và hạng nặng.
Đồng thời, Tehran đã đóng cửa eo biển Hormuz - một hành động không chỉ mang ý nghĩa quân sự mà còn gây ra những hậu quả địa chính trị và kinh tế sâu rộng đối với thế giới.
Giờ đây, sau hơn một tháng xung đột nổ ra, hậu quả của sự thay đổi chiến lược đó ngày càng trở nên rõ rệt.
Trên phạm vi rộng hơn, những ảnh hưởng của việc đóng cửa eo biển Hormuz đã tác động rõ rệt trong nền kinh tế toàn cầu và sinh kế quốc tế, trong khi Washington cho đến nay vẫn chưa chứng minh được khả năng cũng như cơ chế hiệu quả nào để mở lại eo biển này.
Trên mặt trận quân sự, các hệ thống phòng không của đối phương đã gặp khó khăn trong việc ngăn chặn các đợt tấn công tên lửa của Iran, và ngay cả những máy bay tiên tiến của Mỹ như F-35 cũng được cho là nằm trong tầm với của hệ thống phòng không Iran.
Diễn biến của cuộc chiến cho thấy, Mỹ và Israel đã không thể có một “chiến thắng tuyệt đối”.
Trong bối cảnh này, Tổng thống Donald Trump phải đối mặt với một vấn đề cốt lõi: Làm thế nào để rút khỏi cuộc xung đột mà không để cho Nhà Trắng bị tuyên bố là "thất bại"?
Theo các nhà phân tích, hiện tại, ông Trump chỉ còn hai lựa chọn để chấm dứt cuộc khủng hoảng. Và, cả hai kịch bản đều tốn kém về mặt chiến lược, mặc dù một kịch bản ít gây thiệt hại hơn kịch bản còn lại.
Người dân Iran theo dõi thông tin chiến sự
Kịch bản thứ nhất: Tuyên bố chiến thắng và đơn phương chấm dứt xung đột
Kịch bản đầu tiên, và là lựa chọn ít tốn kém hơn cho ông Trump, là Tổng thống Mỹ tuyên bố chấm dứt xung đột thông qua truyền thông và các thông điệp, mà không cần bất kỳ sự thay đổi đáng kể nào trên chiến trường, đồng thời tuyên bố "chiến thắng".
Theo quan điểm của nhiều nhà quan sát, đây là lựa chọn khả thi nhất hiện nay đối với Nhà Trắng. Trong kịch bản này, ông Trump sẽ dựa vào tình hình để tuyên bố việc rút quân không phải là một cuộc rút lui, mà là "hoàn thành thành công các mục tiêu hạn chế".
Tuy nhiên, vấn đề là, tuyên bố như vậy sẽ khó có thể được chứng minh bởi vì nó có thể sẽ không thuyết phục được cả công chúng Mỹ và các đồng minh của Washington.
Thực tế trên chiến trường cho thấy việc Mỹ tham gia vào cuộc đối đầu hạn chế với Iran không mang lại lợi ích rõ ràng nào, trong khi lại gây ra những tổn thất đáng kể về quân sự, kinh tế và uy tín. Đây là những tổn thất mà ông Trump không thể khắc phục hoàn toàn cũng như không thể dễ dàng che giấu.
Kịch bản thứ hai: Một “bước đi lớn” để tạo hình ảnh chiến thắng
Kịch bản thứ hai rủi ro hơn nhiều và cũng mạo hiểm hơn. Trong kịch bản này, ông Trump có thể tìm cách thoát khỏi bế tắc hiện tại và tạo ra hình ảnh chiến thắng rõ ràng hơn bằng một “thành công lớn".
Cú "tấn công mạnh" đó có thể diễn ra dưới hình thức một cuộc đột kích quy mô lớn của lực lượng đặc nhiệm vào Iran, một nỗ lực nhằm tạm thời chiếm giữ một trong những hòn đảo của Iran ở vịnh Ba Tư, hoặc một cuộc tấn công giới hạn vào cơ sở hạ tầng quan trọng của Iran, đặc biệt là trong lĩnh vực năng lượng.
Theo quan điểm của một số nhà phân tích, nếu ông Trump tiến tới kịch bản thứ hai, sẽ phải đối mặt với những rủi ro vượt xa dự đoán của giới quân sự và an ninh Mỹ.
Nói cách khác, nếu ý tưởng đánh chiếm một hòn đảo của Iran thúc đẩy ông Trump tiến hành một chiến dịch biệt kích, thì những gì thực sự diễn ra trên thực địa có thể sẽ không giống với hình ảnh chiến thắng mà Nhà Trắng hy vọng.
Cũng giống như sức mạnh tên lửa của Iran, năng lực biệt kích và tác chiến trên bộ của nước này cũng có thể đáp trả bất kỳ động thái hạn chế nào của Mỹ ở vịnh Ba Tư.
Nhiều nhà phân tích quân sự nhấn mạnh rằng Iran không phải là Iraq hay Afghanistan. Đó là một quốc gia có kinh nghiệm chiến trường dày dặn, lực lượng đặc nhiệm tinh nhuệ và khả năng răn đe bằng tên lửa nhiều lớp.
Vì lý do đó, kế hoạch chiếm giữ một hòn đảo của Iran, hoặc bất kỳ hành động tương tự nào, có thể không phải là một chiến lược rút lui mà lại là chương mở đầu cho một cuộc khủng hoảng sâu sắc hơn đối với Mỹ.
Một kịch bản khác của phương án thứ hai sẽ bao gồm một cuộc tấn công hạn chế nhưng gây chú ý cao vào cơ sở hạ tầng năng lượng và các cơ sở chiến lược của Iran. Tuy nhiên, ngay cả phương án này cũng không đảm bảo sẽ thay đổi được cán cân quyền lực.
Bởi lẽ, thứ nhất, nếu Washington tiến theo hướng này, họ có lẽ sẽ không tìm kiếm một cuộc chiến tranh toàn diện, mà là một "chiến dịch hạn chế" nhằm tạo ra cú sốc tâm lý và tác động truyền thông.
Vấn đề là, trái ngược với giả định của một số nhà hoạch định chính sách Mỹ, cơ cấu năng lượng của Iran không hoàn toàn tập trung và cũng không dễ bị vô hiệu hóa.
Trong các lĩnh vực trọng yếu, nó được xây dựng theo cách phân tán, bất đối xứng và có thể phục hồi, điều này giúp làm giảm khả năng dễ bị tổn thương trước các cuộc tấn công.
Thứ hai, các lựa chọn đáp trả của Iran không chỉ giới hạn ở việc phòng thủ trong biên giới nước này. Tehran có thể đáp trả bằng cách gia tăng các cuộc tấn công tên lửa vào các mục tiêu nhạy cảm, mở rộng áp lực trên biển từ eo biển Hormuz đến eo biển Bab al-Mandab, hoặc kích hoạt các mặt trận liên minh chống lại Israel ở những nơi khác trong khu vực.
Do đó, ngay cả một cuộc tấn công hạn chế vào cơ sở hạ tầng của Iran, thay vì tạo ra một "chiến thắng" cho Washington, nó lại có thể làm leo thang xung đột và gia tăng chi phí.
Trong bối cảnh này, phương án cứu vãn duy nhất còn trong tầm tay ông Trump là rút lui khỏi cuộc đối đầu với Iran và tuyên bố chấm dứt nó bằng bất kỳ hình thức nào có thể.
Phương án thay thế - tấn công mạnh hơn vào cơ sở hạ tầng năng lượng hoặc các chiến dịch biệt kích mạo hiểm - vẫn có thể được xem xét, nhưng đối với nhiều nhà quan sát, kết quả của nó đã có thể dự đoán được, đó là: chi phí cao hơn, khủng hoảng sâu sắc hơn và lún sâu hơn vào cuộc chiến.
Theo Wana
Thu Nguyên