Kiểm định khí thải xe ô tô bằng cách 'đạp lút ga': Cần cải tiến và áp dụng linh hoạt

3 giờ trướcBài gốc

Vừa qua, Cục Đăng kiểm Việt Nam cho biết cơ quan này đã ghi nhận nhiều phản ánh từ người dân, hiệp hội vận tải và các đăng kiểm viên về phương pháp đo khí thải. Các ý kiến chủ yếu bày tỏ lo ngại về phương pháp đo khí thải bằng gia tốc tự do, trong đó có thao tác đạp hết chân ga có thể gây hư hỏng động cơ, đặc biệt với xe đã qua nhiều năm sử dụng.

Dù vậy, Cục Đăng kiểm tiếp tục bảo lưu phương pháp này.

Cần có phương thức cải tiến hơn

Đại diện một đơn vị vận tải tại TP.HCM cho rằng một chiếc xe được thiết kế với số vòng tua theo quy định nhưng khi đi trên đường, người lái xe không bao giờ đạp được mức tối đa. Vì vậy, quy định đạp hết công suất khi kiểm định là chưa hợp lý.

“Chúng tôi không bài xích quy trình đạp hết chân ga trong kiểm định khí thải nhưng nên có thiết bị nào đó để máy móc hiện đại hơn thực hiện thay vì con người làm như hiện nay”- vị đại diện này kiến nghị.

Các chuyên gia cho rằng nên cải tiến phương pháp đo gia tốc khi kiểm định khí thải. Ảnh: TN

Liên quan đến vấn đề này, PGS.TS Đỗ Văn Dũng, Chủ tịch Hội Ô tô và Thiết bị động lực TP.HCM cho rằng không nên bỏ hoàn toàn quy trình “đạp hết ga” (gia tốc tự do) đối với xe diesel cũ, nhưng cần cải tiến và áp dụng linh hoạt hơn để vừa đảm bảo kiểm soát khí thải vừa tránh hỏng hóc xe.

Theo ông Dũng, lý do không nên bỏ hoàn toàn vì đây là phương pháp chuẩn quốc tế (UNECE R24, EU 2014/45, QCVN 85:2025/BNNMT và QCVN 122:2024/BGTVT). Xe diesel cũ chỉ phát khói đen nhiều nhất khi có tải cao hoặc đạp hết ga. Nếu chỉ đo ở chế độ không tải hoặc “đạp nửa ga” sẽ bỏ sót lỗi kim phun, bơm cao áp dẫn đến khí thải thực tế vượt tiêu chuẩn rất nhiều.

“Lý do thứ hai là cần cải tiến Xe diesel cũ (trước Euro 3, chạy trên 15–20 năm) thường không có bộ điều tốc hiện đại hoặc linh kiện đã mòn, nên dễ bị quá tua máy không tải khi đạp hết ga liên tục. Điều này gây nóng máy, loãng dầu, hỏng piston/bạc biên đúng như phản ánh của nhiều chủ xe”- ông Dũng phân tích.

Theo đó, ông Dũng đề xuất giải pháp như xe diesel mới (Euro 4 trở lên) giữ nguyên quy trình đạp hết ga vì công nghệ hiện đại chịu được và đo chính xác. Xe diesel cũ (trước Euro 3, trên 15 năm), áp dụng linh hoạt đạp ½ đến ⅔ ga, hoặc chuyển sang kiểm tra có tải (băng tải/dynamometer) nếu trạm đăng kiểm có thiết bị.

“Tất cả xe diesel nên tăng cường yêu cầu bảo dưỡng trước đăng kiểm và có chính sách hỗ trợ thay thế xe cũ để giải quyết tận gốc nguồn phát thải. Quy trình hiện hành có cơ sở khoa học rõ ràng và không thể bỏ ngay nếu muốn siết chặt khí thải. Tuy nhiên, cần điều chỉnh riêng cho xe diesel cũ (linh hoạt hơn hoặc hiện đại hóa hạ tầng đăng kiểm) để tránh thiệt hại không đáng có cho chủ xe và ngành vận tải”- ông Dũng nhận định và cho rằng đây cũng là cơ hội để Việt Nam nâng cấp hệ thống kiểm tra theo hướng hiện đại như các nước tiên tiến.

Xe cũ dễ gây hư hỏng

Chuyên gia ô tô, xe máy Huỳnh Minh Châu cũng chia sẻ: “Theo quan điểm cá nhân của tôi, việc “đạp hết chân ga” khi kiểm định ô tô là một thao tác kỹ thuật có mục đích, nhưng phải thực hiện đúng quy trình. Nếu làm sai hoặc lạm dụng có thể gây hại cho xe”.

Xe ô tô cũ không được bảo dưỡng, chăm sóc cẩn thận có thể gây hư hỏng khi đạp hết vòng tua. Ảnh: TN

Theo chuyên gia Huỳnh Minh Châu, chỉ đạp hết ga khi quy trình yêu cầu, không lạm dụng, đảm bảo xe đã đủ nhiệt độ làm việc. Đồng thời kiểm tra sơ bộ nước làm mát, dầu máy và khi thao tác thì phải tăng ga từ từ, không “đạp mạnh đột ngột hết hành trình” và giữ ga đúng thời gian quy định (không kéo dài quá mức).

“Với xe có dấu hiệu bất thường thì đăng kiểm viên phải báo chủ xe trước khi test, có thể từ chối test nếu nguy cơ hư hỏng cao. Nếu đăng kiểm viên làm đúng thì không gây hại đáng kể nhưng nếu làm sai có thể gây hư hỏng, nhất là xe cũ hoặc bảo dưỡng kém”- chuyên gia chia sẻ thêm.

Chuyên gia Nguyễn Minh Đồng cho biết việc "đạp lút ga" khi xe đứng yên là trạng thái không tải nhưng ở vòng tua cực đại, tức là một trạng thái rất "phi tự nhiên" của động cơ, không phải cứ "đạp lút ga" là động cơ sẽ hỏng. Với xe đời mới, được bảo dưỡng tốt, có hệ thống giới hạn vòng tua (rev limiter), hệ thống điều khiển và bôi trơn hoạt động đúng chuẩn, thì các lần tăng ga ngắn trong kiểm định thường vẫn nằm trong khả năng chịu tải của động cơ.

“Vấn đề đáng lo ngại nhất là ở Việt Nam hiện nay, đặc biệt là xe chạy dầu diesel, xe tải nhẹ đã qua nhiều năm sử dụng có dầu bôi trơn có thể không còn đạt chất lượng tối ưu, khe hở cơ khí tăng theo thời gian, hệ thống làm mát, bôi trơn phản ứng chậm hơn. Thậm chí có xe đã can thiệp kỹ thuật hoặc bảo dưỡng không đúng chuẩn”- chuyên gia Minh Đồng chia sẻ,

Ông Đồng cho rằng việc đạp ga đột ngột để đưa động cơ lên khoảng 3.500 - 5.500 vòng/phút trong một vài giây và lặp lại nhiều lần sẽ tạo ra một tổ hợp điều kiện bất lợi. Cụ thể như vòng tua tăng nhanh, áp suất buồng đốt tăng mạnh, trong khi màng dầu bôi trơn có thể chưa kịp ổn định.

Chuyên gia Nguyễn Minh Đồng cũng nhận định không thể nói việc "đạp lút ga" gây nguy hiểm cho mọi xe, nhưng với đặc thù Việt Nam nhiều xe cũ, bảo dưỡng không đồng đều, thì đây là một tình huống có thể làm gia tăng nguy cơ hư hỏng, thậm chí khiến tình trạng kỹ thuật của phương tiện trở nên trầm trọng hơn.

Một số nước trên thế giới vẫn thực hiện quy trình này

Theo chuyên gia Nguyễn Minh Đồng, ở Anh, trong chương trình kiểm định định kỳ (MOT), vẫn tồn tại phép thử tăng ga tự do với xe diesel để đo độ khói, có giới hạn và phải kiểm soát chặt rủi ro và không được đạp lút ga quá 1 giây.

Ở Mỹ, trọng tâm kiểm tra là OBD (hệ thống chẩn đoán điện tử trên xe, theo dõi và phát hiện lỗi liên quan đến động cơ và khí thải), cho phép đọc dữ liệu mà chính chiếc xe tự theo dõi trong quá trình vận hành.

Ở châu Âu, xe được kiểm tra theo WLTP (chu trình thử mô phỏng vận hành trên băng tải), nơi các trạng thái tăng tốc, giảm tốc, chạy đều được tái hiện gần với thực tế. Đồng thời, châu Âu còn áp dụng RDE (đo khí thải khi xe chạy ngoài đường thực tế) bằng thiết bị gắn trực tiếp trên xe.

Tại Đức, kiểm định khí thải cũng không tách rời khỏi đánh giá tổng thể, xe đời mới sẽ kiểm tra chủ yếu dựa trên OBD, với xe cũ có thể vẫn đo trực tiếp hoặc tăng ga tự do.

Tại hội nghị ngày 24-3 vừa qua, ông Nguyễn Tô An, Phó Cục trưởng Cục Đăng kiểm cho biết phương pháp gia tốc tự do đã được Việt Nam chuẩn hóa từ năm 1991 và áp dụng ổn định gần 30 năm. Đây cũng là phương pháp được quy định trong nhiều tiêu chuẩn quốc tế và áp dụng tại nhiều quốc gia ASEAN.

Về đề xuất chỉ đạp ga khoảng 1/2 hành trình, ông An cho rằng không phù hợp. Vì động cơ diesel khác với động cơ xăng. Động cơ xăng điều khiển vòng tua bằng lượng không khí, còn diesel điều khiển bằng lượng nhiên liệu phun vào buồng đốt. Vì vậy, không thể áp dụng cách giữ ga ổn định như động cơ xăng.

Ngoài ra, có sự khác biệt giữa trạng thái có tải và không tải. Khi xe chạy thực tế, dù chỉ đạp nửa ga nhưng do có tải, động cơ vẫn phải phun nhiều nhiên liệu và có thể phát sinh khói.

Ngược lại, khi xe đứng yên kiểm định, động cơ không chịu tải. Nếu chỉ giữ ga ở mức trung bình, lượng nhiên liệu phun vào ít, dẫn đến kết quả đo thấp, không phản ánh đúng thực tế.

Về lo ngại hư hỏng, Cục Đăng kiểm cho rằng các sự cố như vỡ máy, gãy tay biên chỉ xảy ra khi động cơ có vấn đề như hỏng bộ điều tốc, bị can thiệp kỹ thuật hoặc không được bảo dưỡng đúng cách.

Theo Cục Đăng kiểm, quy trình kiểm tra khí thải mới mang lại nhiều lợi ích. Về an toàn, phép thử gia tốc tự do giống như một bài kiểm tra áp lực, giúp đánh giá tình trạng động cơ.

THY NHUNG

Nguồn PLO : https://plo.vn/kiem-dinh-khi-thai-xe-o-to-bang-cach-dap-lut-ga-can-cai-tien-va-ap-dung-linh-hoat-post900972.html