Cán bộ Bộ đội Biên phòng tỉnh Khánh Hòa kiểm tra hệ thống thông tin trang bị trên tàu cá của ngư dân. Ảnh: Bích Nguyên
Việc ban hành Quyết định 1111/QĐ-BNNMT thể hiện quyết tâm của Việt Nam trong việc minh bạch hóa chuỗi cung ứng thủy sản, đồng thời ngăn chặn hiệu quả tình trạng khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU).
Quy trình kiểm soát tàu nước ngoài khai thác, vận chuyển, chuyển tải thủy sản, sản phẩm thủy sản có nguồn gốc từ khai thác cập cảng để tạm nhập, tái xuất, chuyển khẩu, quá cảnh qua lãnh thổ Việt Nam được xây dựng trên cơ sở thực thi Hiệp định về Biện pháp quốc gia có cảng (PSMA) nhằm ngăn chặn, loại bỏ khai thác IUU. Đối tượng áp dụng bao gồm tổ chức, cá nhân liên quan; tàu nước ngoài khai thác, vận chuyển, chuyển tải thủy sản; và các cảng biển được chỉ định tiếp nhận tàu.
Một trong những điểm cốt lõi của quy trình là thiết lập chuỗi kiểm soát gồm 9 bước, bắt đầu từ thông báo trước khi tàu cập cảng đến kiểm tra thực tế, xử lý vi phạm và báo cáo kết quả.
Ngay từ bước đầu tiên, tổ chức, cá nhân có tàu hậu cần đánh bắt thủy sản, cung cấp nhân lực, nhiên liệu, ngư cụ và các trang thiết bị khác trên biển của nước ngoài cập cảng để sử dụng dịch vụ cảng; tàu nước ngoài khai thác, vận chuyển, chuyển tải thủy sản, sản phẩm thủy sản có nguồn gốc từ khai thác cập cảng để thực hiện hoạt động nhập khẩu, tạm nhập, tái xuất, chuyển khẩu, quá cảnh qua lãnh thổ Việt Nam phải thông báo trước tối thiểu 72 giờ với cơ quan có thẩm quyền của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, kèm theo đầy đủ hồ sơ như giấy đăng ký tàu, giấy phép khai thác, giấy phép chuyển tải, báo cáo chuyển tải và các tài liệu liên quan.
Cơ quan có thẩm quyền của Bộ Nông nghiệp và Môi trường (Cục Thủy sản và Kiểm ngư) chịu trách nhiệm thẩm định hồ sơ trong thời hạn 72 giờ. Nội dung thẩm định bao gồm tra cứu danh sách tàu IUU của các tổ chức quản lý nghề cá khu vực, kiểm tra thông số kỹ thuật tàu, xác minh lịch sử hành trình thông qua dữ liệu VMS/AIS và đối chiếu giấy phép hoạt động.
Trên cơ sở kết quả thẩm định, cơ quan chức năng quyết định cho phép hoặc từ chối tàu cập cảng. Đối với tàu có dấu hiệu vi phạm IUU, quyết định từ chối được gửi đồng thời tới nhiều cơ quan liên quan, trong đó có lực lượng Bộ đội Biên phòng để phối hợp thực thi.
Vai trò của Bộ đội Biên phòng được thể hiện rõ ở các khâu phối hợp kiểm soát và xử lý vi phạm. Cụ thể, Bộ đội Biên phòng là một trong các lực lượng được Cục Thủy sản và Kiểm ngư thông báo khi có quyết định cho phép hoặc từ chối tàu cập cảng.
Trong trường hợp phát hiện tổ chức, cá nhân vi phạm IUU, quy trình quy định rõ cơ chế xử lý với sự tham gia trực tiếp của lực lượng Biên phòng. Theo đó, cơ quan có thẩm quyền của Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ đề nghị các lực lượng tại cảng, bao gồm Bộ đội Biên phòng, thực hiện biện pháp cưỡng chế, buộc tàu rời khỏi lãnh thổ Việt Nam và không cho sử dụng các dịch vụ tại cảng, trừ trường hợp bất khả kháng vì lý do nhân đạo.
Việc ban hành Quyết định 1111/QĐ-BNNMT với quy trình kiểm soát chi tiết, rõ ràng không chỉ hoàn thiện khung pháp lý mà còn nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các lực lượng chức năng, trong đó có Bộ đội Biên phòng góp phần ngăn chặn các hành vi liên quan đến khai thác IUU, bảo đảm thực thi nghiêm các cam kết quốc tế của Việt Nam trong lĩnh vực thủy sản.
Bích Nguyên